Պատրաստեց Պ. Ք.
Օրերս Զաիրում, Սուդանում, Փղոսկրի ափում, Գաբոնում եւ մի քանի այլ երկրներում էբոլա վիրուսով մարդկանց վարակման բազմաթիվ դեպքեր են արձանագրվել: Մի շարք երկրներ, որոնց թվումՙ Սաուդյան Արաբիան, մուտքի վիզա չեն տալիս այդ երկրների բնակիչներին: Վիրուսն այդպես է կոչվում Կոնգոյի Յամբուկու քաղաքի մոտով անցնող Էբոլա գետի անունով: Այդ քաղաքի հիվանդանոցում է բացահայտվել տվյալ թելաձեւ վիրուսը 1976 թ. սեպտեմբերի 1-ին սկսված համաճարակի ժամանակ: Էբոլա տենդը կայծակնային արյունահոսական հիվանդություն է, որն ախտահարում է մարդկանց եւ մյուս պրիմատներին: Փոխանցվում է հիմնականում չղջիկների միջոցով: Մարդկանց վարակման առաջին դեպքն արձանագրվել է 1976-ին, թեեւ աֆրիկյան որոշ ժողովուրդների մեջ հայտնաբերվել են հակամարմինների հետքեր:
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱԻԿ) տվյալներով, 1976 թ. Էբոլա տենդի առաջին երկու համաճարակների ժամանակ Սուդանում եւ Զաիրում մահացել են համապատասխանաբար 151 մարդ (284 հիվանդից) եւ 280 մարդ (318 հիվանդից): Հետագա տարիներին աֆրիկյան տարբեր երկրներում քանիցս եղել են համաճարակներ եւ բազմաթիվ զոհեր:
2014 թվականի էբոլա տենդի զաիրյան վիրուսն առաջին անգամ համաճարակի պատճառ դարձավ Արեւմտյան Աֆրիկայում (փետրվարի 9-ին հայտնաբերվեց Գվինեայում): Համաճարակի վտանգն առկա է Սիեա Լեոնեում եւ Լիբերիայում: Ապրիլի սկզբին արդեն 122 հիվանդներից 80-ը մահացել էին:
Վիրուսը
Էբոլա թելաձեւ (Filoviridae) վիրուսն առաջին անգամ նկարագրել է Դեւիդ Ֆինքսը 1976-ին: Վիրուսի գենոմը պարունակում է 7 գեն, որոնք կոդավորում են 7 տարբեր պրոտեիններ: Նույնականացվել է վիրուսի 5 տարատեսակՙ էբոլա¬Զաիր, էբոլա¬Սուդան, էբոլա¬Փղոսկրի ափ, էբոլա¬Ռեստոն (ԱՄՆ¬Ֆիլիպիններ), էբոլա¬Գաբոն: Մարդկանց ախտահարման գրեթե բոլոր դեպքերը կապված են առաջին երկուսի հետ: Չորրորդ տարատեսակը թերեւս փոխանցվում է մարդկանց, բայցՙ առանց կլինիկական ախտանիշների:
Տարածումը
Բնության մեջ վիրուսի շրջանառությունը դեռ քիչ է հայտնի: Այն ախտահարում է որոշ մեծ կապիկների եւ չղջիկների: Հավանական է համարվում վիրուսի տարածման հետեւյալ վարկածը.
* Չղջիկները առողջ վիրուսակիրներ են:
* Չղջիկները վարակում են կապիկներին:
* Մարդիկ անտառում որս անելիս վարակվում են (օրինակՙ «վարակված միս ուտելով» կամ կապիկների հանդիպելով):
Ախտածին ուժը
Հիվանդության թաքուն շրջանը տեւում է 2-21 օր (սովորաբար 5-12 օր): Ախտանիշների հայտնվելուց մեկ շաբաթ հետո վիրիոնները զավթում են ախտահարված մարդու արյունը եւ բջիջները: Հիվանդության խորացումը սովորաբար ուղեկցվում կենսական օրգանների, մասնավորապես երիկամների եւ լյարդի ախտահարմամբ: Դա առաջացնում է ներքին այրունահոսություններ: Կարճ ժամանակ անց հիվանդը մահանում է սրտաշնչառական նոպայից: Առանձնահատկություններից մեկը մաշկի վրա կարմիր բծերի հայտնվելն է:
Փոխանցման ձեւերը
Վարակի փոխանցման հիմնական ձեւը անմիջական շփումն է ախտահարված անձի օրգանական հեղուկների (արյան, սերմնահեղուկի, կղկղանքի, թքի) հետ: Բուժանձնակազմը եւս կարող է վարակվել, մասնավորապեսՙ հանդերձանքի փոխանցումը հնարավոր է նաեւ հիվանդի եւ իր մերձավորների սերտ շփումների դեպքում: Հուղարկավորության աֆրիկյան ծեսերը եւս կարող են վիրուսի տարածման պատճառ դառնալ:
Ախտանիշները
Էբոլա արյունահոսական տենդը բնորոշվում է ջերմության կտրուկ աճով, որն ուղեկցվում է ընդհանուր եւ մկանային թուլությամբ, գլխացավերով, ինչպես նաեւ կոկորդի ցավերով: Տեղի են ունենում ներքին եւ արտաքին արյունահոսություններ, որոնց հաջորդում է (դեպքերի 50-90 տոկոսը) մահը սրտաշնչառական նոպայից: Հաճախ նկատվում է արյան սպիտակ գնդիկների պակաս, ինչը վնասում է մանավանդ լիմֆոցիտներին: Մեզի մեջ կարող են հայտնվել սպիտակուցներ:
Ախտորոշումը
Կարեւոր է վիրուսի ծագումնաբանության բացահայտումը: Վիրուսը կամ վիրուսային մասնիկները զննության են ենթարկվում կամ PCR¬ով, կամ էլ ELISA իմունա¬էնզիմատիկ մեթոդով: Իմունագլոբուլին G (LgG) կամ իմունագլոբուլին M (IgM) տիպի հակամարմինների որոնումը անուղղակի մեթոդ է: Վիրուսի ինակտիվացիան ցանկալի է կատարել նմուշների ստուգումից առաջ: Այն կարելի է իրականացնել կամ ջերմությամբ, կամ էլ ճառագայթմամբ:
Բուժումը
Արդյունավետ բուժամիջոց առայժմ չկա, եւ հիվանդության դեպքերի 50-90 տոկոսը ճակատագրական ավարտ է ունենում: Կապիկների վրա փորձարկված մի կենդանի պատվաստանյութ հուսադրող արդյունքներ է տվել: 2009-ի մարտին պատահաբար վարակված մի գիտաշխատողի վրա այդ պատվաստանյութը դրականորեն է ազդել:
