ՏԻԳՐԱՆ ԵԿԱՎՅԱՆ, France-Arme՛nie, novembre 2013, Ֆրանս. թարգմ. Պ. Ք.
Պերճ Ստեփանյանը երկար ժամանակ հեռուստատեսության աշխատող էր: 1998-ից Երեւանի պետհամալսարանի հրատարակչության ղեկավարն է, 60-ն անց այդ մարդը մարմնավորում է հին դպրոցի ձեւավորած սերունդը, որի շարքերը հետզհետե նոսրանում են:
Պերճ Ստեփանյանի անթերի կոստյումները եւ արժանապատիվ քայլվածքը արդեն անցած մի ժամանակաշրջանի վկայություններ են: Պետհամալսարանի կենտրոնական մասնաշենք մտնելովՙ նա հատում է իր աշխատասենյակի շեմը, գրասեղանի դարակից հանում ուրախ առիթների համար նախատեսված շոկոլադի տուփը եւ կոնյակի փոքր շիշը, ապա ինձ համառոտակի պատմում իր մասին:
Մտավորականների ընտանիքում ծնված Պերճ Ստեփանյանն ավարտել է Երեւանի պետհամալսարանի հայկական բանասիրության բաժինը: 1967-ին դարձել է Ազգային հեռուստատեսության մշակութային ծրագրերի գլխավոր խմբագիրը, այդ պաշտոնում մնալով մինչեւ 1998 թվականը: Միաժամանակ գլխավորել է հեռուստաֆիլմերի «Երեւան» ստուդիան, որը աչքի էր ընկնում արգասավորությամբ: 1990-ականների սկզբին կարճ ժամանակով դպրոցական դասագրքերի «Լույս» հրատարակչությունը ղեկավարելովՙ կարողացավ զուտ սպարտական պայմաններում լույս ընծայել 140 գիրք: Հետագայումՙ Հայաստանի Հանրապետության լսադիտողական տեխնիկայի պատմության համար առանցքային 1995-1998 թթ. նա ստանձնեց երկու հեռուստաալիքների ղեկավարությունը:
Փոքր էկրանից համալսարանական աշխարհ անցնելը դյուրին բան չէ: Երբ հարցնում եմ ներկայիս հանրային ծառայության որակի մասին, Պերճ Ստեփանյանը տխրությամբ ասում է. «Հեռուստատեսությունն ասօր տաղանդների պակաս չունի, բայց չի ղեկավարվում, տնօրենությունը չունի բանիմաց եւ ուղղորդիչ աշխատակիցներ: Նրան հաճախ դիմում են եւ խորհուրդներ ակնկալում, բայց ինքը այլեւս չի ուզում միջամտել, ասես այդ ամենն անցյալ լինի: «Ինձ հանդիմանում էին Արամ Ասատրյանի նման երգիչներին, ռաբիսին կարեւորություն տալու համար, բայց այսօրվա ծրագրերի բովանդակությունը, մեղմ ասած, ժպիտ է առաջացնում»:
Հիրավի ակադեմիական աղբյուր
1919 թ. նախկին Գյումրիում Առաջին Հանրապետության օրոք հիմնված պետհամալսարանի հրատարակչությունը 1920-ականներից սկսած ակադեմիական աղբյուր դարձավ լույս ընծայված աշխատությունների որակով: Խորհրդայնացման տարիներին հրատարակվեցին Գերմանիայում, Ֆրանսիայում եւ Ռուսաստանում կրթություն ստացած հայ համալսարանական գիտնականների ձեռնարկներ հողագործության, քիմիայի եւ ֆիզիկայի վերաբերյալ:
1927 թվականին կարկառուն լեզվաբան Հրաչյա Աճառյանը լույս ընծայեց իր կոթողային «Հայերեն արմատական բառարանի» առաջին հատորը, մի դասական աշխատություն, որը 2003-ին վերահրատարակվեց Լիսաբոնի Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնարկության օժանդակությամբ: Պետհամալսարանի հրատարակությունների ցանկում կան նաեւ օտարազգի հայագետների աշխատություններ, ինչպիսիք են, օրինակ, ֆրանսիացի Անտուան Մեյեյի, գերմանացի Հայնրիխ Հյուբշմանի աշխատանքները: 1920-ից ի վեր լույս են տեսել տարբեր ճյուղերին նվիրված մոտ 5 հազար աշխատություններ, այդ թվում 175-ըՙ Գյուլբենկյան հիմնարկության օժանդակությամբ: Վերջիններիս թվում են պատմաբան Նիկողայոս Ադոնցի աշխատանքները, Ռուբեն Ղազարյանի գրաբարի ձեռնարկները:
Այդ օժանդակության շնորհիվ փրկվել են անտիպ ձեռագրեր, ինչպիսիք են Հրաչյա Աճառյանի, պատմաբաններ Նիկողայոս Ադոնցի, Մանանդյանի, Ղափանցյանի, հրապարակախոսներ Տերտերյանի եւ Հակոբյանի աշխատանքները, ինչպես նաեւ Հայոց ցեղասպանության պատմագրությանը, Հայաստանի ժամանակակից պատմությանը, գրական կարեւոր երկերին (Ավետիք Իսահակյանի բանաստեղծություններ, Գրիգոր Զոհրապի եւ Գուրգեն Մահարու արձակ գործեր եւ այլն) նվիրված ֆոնդեր: Պետք է ավելացնել Մալխասյանի ժամանակակից հայերենի բառարանի, Բախտիար Հովակիմյանի կեղծանունների բառարանի, Ռամազ Գորգաձեի հայերեն-վրացերեն բառարանի, Բարլեզիզյանի հայերեն-ֆրանսերեն բառարանի հրատարակումը:
Ինքնին հասկանալի է, որ գիտական անգնահատելի արժեք ունեցող այդ հրատարակությունները ամբողջ սերունդների ընձեռում են հարատեւման միջոցներ: Պերճ Ստեփանյանը դա լավ է գիտակցում. գիտական մտքի եւ հետազոտական գործունեության այդ կենտրոնում նա պայքարում է տարեկան մոտավորապես հիսուն աշխատություն հրատարակելու մշտական ռիթմի պահպանման համար: Այդ քաղաքականությունը, սակայն, դժվարացել է Գյուլբենկյան հիմնարկության ղեկավարությունում վերջերս կատարված փոփոխության պատճառով: Նոր ղեկավարությունը հանուն իր թվայնացման քաղաքականության կդադարեցնի՞ արդյոք համալսարանական հրատարակչությանը հատկացվող հանգուցային օգնությունը: Սա մտահոգության լուրջ պատճառ է, որը մեր բարեկամ Պերճ Ստեփանյանը դժվարանում է թաքցնել:
