Օրերս Իլհամ Ալիեւն արժանացել է «ադրբեջանական մամուլի բարեկամ» մրցանակի: Այդ առթիվ նա լրագրողների համար ընդունելություն է կազմակերպել: «Մամուլի բարեկամի» եւ լրագրողների հանդիպումից հետաքրքրական մանրամասնություններ են հայտնի դարձել:
Ընդդիմադիր «Մուսավաթ» կուսակցության պաշտոնաթերթի գլխավոր խմբագիրն, օրինակ, խորին շնորհակալություն է հայտնել, որ Իլհամ Ալիեւը Մամեդ Էմին Ռասուլզադեի հոբելյանը պետականորեն նշելու մասին կարգադրություն է ստորագրել:
Եթե այդ կարգադրությունը գործի, ապա փաստորեն 1993թ.-ից հետո Ադրբեջանում առաջին անգամ պաշտոնապես կխոսվի այսպես կոչված Ադրբեջանի դեմոկրատական հանրապետության հիմնադիրներից մեկի մասին: Հեյդար Ալիեւի իշխանության գալուց հետո այդ թեման տաբու էր, իսկ Իլհամ Ալիեւը խստորեն պահպանում էր ավանդույթը:
Բանն, իհարկե, այն չէ, թե ում հոբելյանն ինչպես է նշվում: Խնդիրը խորքային է: Ժամանակակից Ադրբեջանի «ճարտարապետ» համարվում է Հեյդար Ալիեւը, պետական քարոզչամեքենան ամենօրյա ռեժիմով հանրությանը ներշնչում է, որ «եթե Հեյդար Ալիեւը չվերադառնար իշխանության, ապա Ադրբեջանը կկորցներ անկախությունը»: Սլաքն ուղղված է Ադրբեջանի ժողովրդական ճակատ եւ «Մուսավաթ» կուսակցություններին, որոնց իշխանությունը տապալելու միջոցով է Ադրբեջանը «կործանումից փրկել» Հեյդար Ալիեւը:
Մինչեւ վերջերս իշխող վարչախումբը հանրության համար օրինակելի եւ միակ ճիշտ ուսմունք ներկայացնում էր «հեյդարիզմը», որի առանցքում իշխանության ժառանգականության գաղափարն էր դրված: Լրագրողների հետ հանդիպմանն Իլհամ Ալիեւը շատ անսպասելի հայտարարել է, որ «Մամեդ Էմին Ռասուլզադեն, Ֆաթալի խան Խոյսկին, Ադրբեջանի դեմոկրատական հանրապետության մյուս գործիչներն ու նրանց կերպարը պետք է ընդօրինակելի լինեն յուրաքանչյուր ադրբեջանցու համար»:
Իսկ ո՞ւր մնաց «հեյդարիզմը»: Մի՞թե երրորդ ժամկետով «վերընտրվելուց» հետո Իլհամ Ալիեւն իրեն այնքան ապահովագրված է զգում, որ հորդորում է «խորապես ուսումնասիրել Ադրբեջանի դեմոկրատական հանրապետության հիմնադիրների գործը եւ նրանց գաղափարները», որոնք որեւէ առնչություն չունեն «հեյդարիզմի», այն է` իշխանության ժառանգականության եւ «ուժեղ ձեռքի» ու անհատի պաշտամունքի հետ:
Ինչ-որ տարօրինակ բաներ են կատարվում «նորին մեծություն» բռնապետի հետ: Ըստ երեւույթին, նա հարկադրված է քաղաքական որոշակի բարեփոխումներ ձեռնարկել, այլապես «եռացող կաթսան» կպայթի: Բայց քանի որ իրական փոփոխությունները նույնպես կտանեն դեպի սեփական իշխանության կորուստ, Իլհամ Ալիեւը, հավանաբար, նպատակադրվել է ԱԴՀ «հայրերի առողջ նացիոնալիզմը պատվաստել հեյդարիզմի ծառին»:
Թե ի՞նչ «պտուղ» կստացվի արդյունքում, ցույց կտա ժամանակը: Նույն հանդիպմանն Իլհամ Ալիեւը եւս մի չափազանց ուշագրավ հայտարարություն է արել, որ «ժամանակակից Ադրբեջանը ԱԴՀ իրավահաջորդն է»: Ընդսմին, նա խիստ քննադատության է ենթարկել բոլշեւիկներին, որ անցյալ դարասկզբին «խլել են մեր (Ադրբեջանի) վերջին հարստությունը` անկախությունը»:
Ձեւակերպման անտրամաբանականությունը մի կողմ թողած,- որովհետեւ անկախությունը ոչ թե վերջին, այլ` առաջին եւ միակ իրական հարստությունն է որեւէ ժողովրդի համար,- նշենք, որ «ժամանակակից Ադրբեջանը ԱԴՀ իրավահաջորդն է» ասելով Իլհամ Ալիեւը փաստացի եւ իրավական առումով ջնջում է իր երկրի պատմության խորհրդային շրջանը:
Իսկ դա այն միակ ժամանակահատվածն է, երբ Լեռնային Ղարաբաղը «թողնված էր» Ադրբեջանի խորհրդային սոցիալիստական հանրապետության կազմում: Ստացվում է, որ Իլհամ Ալիեւը չեղյալ է հայտարարում բոլշեւիկների կողմից Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի վերաբերյալ ընդունված որոշումը, բոլոր այն իրավական ակտերը, որ Ադր. ԽՍՀ եւ ԽՍՀՄ իշխանություններն ընդունել են 1988-91թ.թ.` հիմք ընդունելով ՌԿ(բ)Կ Կովկասյան բյուրոյի հայտնի որոշումը:
Սա արդեն նորություն է, քանի որ Ադրբեջանի դեմոկրատական հանրապետությունը երբեք Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ ոչ փաստացի, ոչ, մանավանդ, իրավական իրավազորություն չի ունեցել: Եթե Իլհամ Ալիեւն իր նկատառումներում իրոք անկեղծ եւ որպես Ադրբեջանի նախագահ լիովին գործունակ է, նշանակում է, որ նա Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի կարգավորմանը պետք է մոտենա ոչ թե խորհրդային դարաշրջանի, այլ` ԱԴՀ ժամանակների իրողություններից ելնելով:
Իսկ դա նշանակում է, որ միջազգային ասպարեզում Ադրբեջանը պետք է դիտվի երկիր, որի սահմաններն ինքնահռչակված են եւ ենթակա են վերջնական ճշգրտման` հարեւան երկրների հետ բանակցությունների ճանապարհով: Այսինքն, Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրն Ադրբեջանի համար պետք է դուրս գա «տարածքային ամբողջականության տիրույթից» եւ դիտվի որպես արցախահայության ազատ ինքնորոշման իրավունքի հարց:
Իսկ գուցե Իլհամ Ալիեւն իրո՞ք հոգնել է «հեյդարիզմի» բեռից, որի մի մասն էլ Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրն է եւ անկեղծորեն ուզում է հրաժարվե՞լ այդ ավելորդությունից:
