Սեպտեմբերի 24-27-ը Մայր աթոռում տեղի ունեցած Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու եպիսկոպոսաց ժողովը, որին մասնակցում էին 62 արքեպիսկոպոս եւ եպիսկոպոս, օրհնությամբ եւ նախագահությամբ Գարեգին Բ Ամենայն հայոց կաթողիկոսի եւ Արամ Ա Մեծի տանն Կիլիոկիո կաթողիկոսի, ավարտվել է, եպիսկոպոսաց դասը գոհունակ է ժողովի արդյունավետ ընթացքից` երախտագիտություն հայտնելով Գարեգին Բ Ամենայն հայոց կաթողիկոսին եւ Արամ Ա Մեծի տանն Կիլիկիո կաթողիկոսին Մայր աթոռում եպիսկոպոսներին եղբայրական սիրով համախմբման հնարավորության համար: Եկեղեցու առջեւ ծառացած զանազան մարտահրավերները եւ հայ ժողովրդին հուզող հարցերը, դրանց առնչությամբ Հայ եկեղեցու տեսակետներն ու մոտեցումներն այսուհետեւ էլ կճշտվեն եպիսկոպոսաց ժողովների պարբերական գումարմամբ, հաջորդն արդեն իսկ նշանակված է 2014 թվականի աշնանը:
Ներկա ժողովի արդյունքները երեկ ներկայացվեցին Մայր աթոռում կայացած մամլո ասուլիսում` նախ Վահրամ քահանա Մելիքյանի ` եպիսկոպոսական ժողովի մամլո դիվանի հաղորդագրության ընթերցմամբ, ապա եւ եպիսկոպոսական ժողովի գլխավոր օրակարգերի վերաբերյալ Նարեկ արքեպիսկոպոս Ալյեմեզյանի ու Արշակ եպիսկոպոս Խաչատրյանի պարզաբանումներով:
Սեպտեմբերի 24-ին սրբադասման ավանդության վերականգնման հարցը քննության առնելուց հետո եպիսկոպոսսական ժողովը որոշել է որդեգրել Հայոց ցեղասպանության նահատակների հավաքական սրբադասման սկզբունքը եւ հանձնարարել սրբադասման հանձնախմբին` շարունակել նահատակների անհատական եւ խմբային սրբադասման ուսումնասիրությունը` եպիսկոպոսաց առաջիկա ժողովներին ներկայացնելու համար: Ընդ որում` մշակվելու են սրբադասման կանոնակարգը եւ արարողակարգը, որը նույնպես պետք է 2014 թվականին գումարվելիք եպիսկոպոսական ժողովին ներկայացվի: Ապա եւ` ժողովի կողմից որդեգրվելուց հետո հղվի երկու հայրապետներին, որպեսզի նրանք հայրապետական կոնդակով հռչակեն սրբադասում: Դրան համաձայնՙ հատուկ արարողակարգ կհաստատվի, շարական կխմբագրվի, սրբապատկեր կպատրաստվի:
Լրագրողների հետաքրքրասիրությանն ի պատասխան` Նարեկ արքեպիսկոպոսը իրարից չանջատեց ազգային պահանջատիրությունն ու սրբադասման հոգեւոր ոլորտը: Արշակ եպիսկոպոսը սրբադասման քաղաքական հետեւանքների մասին խոսելիս նշեց, որ այն թեեւ կրոնական-հոգեւոր ակտ է, սակայն կարող է քաղաքական ածանցումներ ունենալ, եւ այդ ռիսկերը ժողովի ժամանակ փորձել են գնահատել: Բոլոր դեպքերում եւ անկախ ամեն տեսակի շահարկումներից մեր եկեղեցին պետք է արտահայտի իր վերաբերմունքը ցեղասպանության զոհերի հիշատակի եւ նրանց հոգիների հանգստության ի սեր: Զուգորդելով կրոնական եւ քաղաքական ասպեկտները` նա նաեւ ընդգծեց, որ որեւէ ոճրագործություն նրա հեղինակի պատասխանատվության հարց է առաջացնում, եւ ներողամտության արժանանալու համար երեք գործողություններ են պետք. մեղքի խոստովանություն, հատուցում, եւ այլեւս չկրկնելու նախապայման. «Սա նաեւ հոգեւոր-կրոնական տեսակետից ամբողջական ներդաշնակ է մեր ժողովրդի, մեր ազգի դրսեւորած վարքագծին ցեղասպանության ճանաչման հարցում», ասաց Արշակ եպիսկոպոսը:
Ժողովում մեր եկեղեցու առաջին երկու խորհուրդների` Մկրտության եւ Դրոշմի արարողակարգերի խնդիրները քննարկելով ընդունվել է միօրինակ բնագիր: Սակայն այս ուղղությամբ աշխատանքները շարունակվելու են: Երկար ժամանակ է, որ ուսումնասիրվում են Մկրտության ծեսն ու հարակից հարցերը: Հաճախ թե՛ քահանաները, թե՛ ժողովրդի մի ստվար հատված տեղյակ չեն, թե այս կամ այն իրավիճակում ինչպես պետք է վարվել: Ու չնայած կանոնական եւ բարեպաշտական հարուստ ավանդույթ կա այդ առումով, բայց կարծես խզում է առաջացել Մկրտության ամբողջական արարողության եւ մեր կյանքի պայմանների միջեւ, այնպես որ պետք է ներդաշնակեցնել եւ համապատասխանեցնել դրանք: Ըստ բանախոսների` հարցն արդիական է, եւ Մկրտության արդիականացումը ճանապարհներից մեկն է մարդկանց եկեղեցուն կապելու: Նույն խնդիրն է նաեւ ծիսական լեզվի հետ կապված, որի վերաբերյալ բուռն քննարկումները նույնպես հանգեցրել են նրան, որ հավելյալ ուսումնասիրություններ են հանձնարարվել: Ծեսի լեզվի հետ կապված հարցը դիտարկվում է երկու մարտահրավերների տեսակետից. եկեղեցին պահպանողական արժեքներ կրող հաստատություն է, բայց մյուս կողմից` կան նաեւ ժամանակակից կյանքի մարտահրավերները: Երբեմն ծեսի լեզվի անմատչելիության մասին արձագանքներ են լինում, մի զանգված էլ պահանջում է հատկապես գրաբարը պահպանել: Բանախոսները բերեցին կաթոլիկ եկեղեցու օրինակը, երբ ծեսի կրճատումն ու մատչելիությունը նոր զանգվածներ չեն ապահովել դեպի եկեղեցի: Բայց` եկեղեցու առաքելությունն է գտնելու խելամիտ եւ օպտիմալ լուծում, որով կպահպանվի եւ ավանդույթը, նաեւ մատչելի կլինի ծիսական լեզուն ժողովրդին: Հենց դրա համար լրացուցիչ քննարկումների անհրաժեշտություն է ծագել` համապարփակ ուսումնասիրելու եւ վերջնական լուծում առաջարկելու:
Եպիսկոպոսական ժողովն արդյունքներն ափոփելիս անդրադարձ է արել մեր ժողովրդի ազգային, եկեղեցական կյանքում առկա ընկերային, տնտեսական, ժողովրդագրական եւ տարաբնույթ այլ մարտահրավերներին, որոնց ընդառաջ հաստատվել է հիմնադրամ` Հայաստանի, Արցախի եւ սիրիահայության կարիքավոր զավակներին աջակցություն ցուցաբերելու համար:
Հիմնադրամի գործունեության մեկնարկը հաստատվել է 2 միլիոն ԱՄՆ դոլար նախնական դրամագլխով, ապա եւ ստեղծվել է հանձնախումբ` հիմնադրամի ընթացիկ աշխատանքները կազմակերպելու համար:
Մամուլի այն հրապարակումները, որ հրավիրյալ եպիսկոպոսներից 10-ի բացակայությունը նշանակում է բոյկոտ, Արշակ եպիսկոպոս Խաչատրյանը անհեթեթ համարեց. տարբեր ժողովներին միշտ էլ տարբեր պատճառներով որոշակի բացակայություններ լինում են: Ըստ նրա` 72-ից 62-ի ներկայությունն արդեն իսկ խոսուն վկայություն է, քվորումն ապահովված էր, եւ այլ մեկնաբանություն լինել չի կարող:
