Էներգախնայող լամպեր՝ Ծովակում

Ծովակ  գյուղը գտնվում է  Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիսի տարածաշրջանում, Վարդենիս քաղաքից մոտ 6 կմ արեւմուտք, Սեւանա լճի հարավ-արեւելյան ափի մոտ: Բնակավայրը գտնվում է ծովի մակերեւույթից 1920 մ բարձրության վրա: Վերանվանվել է Ծովակ 1946 թ. օգոստոսի 12-ին: 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի մեջ:

Գյուղը գտնվում է Սեւանի լճափնյա հարթավայրում, Մարտունի-Վարդենիս ավտոճանապարհի վրա, մարզկենտրոնից 64 կմ հարավ-արեւելք: Գյուղի տարածքը կազմում է 1586,11 կմԱ, բնակչություն՝ 2887 մարդ:

1920-ական թվականներից այն հայտնի է եղել իր նավահանգստով, որտեղից կապ է հաստատվել Սեւան բնակավայրի հետ: Նավագնացությունը եղել է հիմնական տրանսպորտային միջոցը: Լճին հարող ցամաքը անտառապատ գոտի է:

Ըստ ՀՀ  2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Ծովակի մշտական բնակչությունը կազմել է 2319, առկա բնակչությունը` 2202 մարդ: Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիներն այստեղ են գաղթել 1827 թ. Արեւմտյան Հայաստանի Մուշի շրջանի Բուլալու բնակավայրից:

Ծովակում հերթական ծրագիրն է իրականացվել. արեւային ֆոտովոլտային եւս մեկ կայան է տեղադրվել մշակույթի տան տանիքին: 6,9 ԿՎտ դրվածքային հզորությամբ կայանի գործարկումը թույլ կտա շենքի էներգամատակարարումն իրականացնել արեւից ստացված էներգիայիով: Այս դեպքում կմեծանա էլեկտրական հոսանքից օգտվելու արդյունավետությունը, կնվազեն ծախսերը:

Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս համայնքի Ծովակ գյուղի համար նոր տեխնոլոգիաների ներդրումը կարեւոր է տնտեսական, բնապահպանական եւ ենթակառուցվածքների զարգացման  տեսանկյունից: Տնտեսված միջոցները կօգտագործվեն գյուղի այլ խնդիրների լուծման նպատակով: Խստաշունչ ձմռան պատճառով այլեւս հարկադիր պարապուրդի անհրաժեշտություն չի լինի: Մշակույթի տան բնականոն գործունեությունը կարեւոր է մայրաքաղաքից կտրված յուրաքանչյուր բնակավայրի համար:

Կարեւոր համարելով համայնքների զարգացումը՝ Վիվա-ՄՏՍ-ն ու Վայրի բնության եւ մշակութային արժեքների պահպանման հիմնադրամը (FPWC) վերջին հինգ տարվա ընթացքում Ծովակում մի քանի ծրագիր են իրականացրել: Տեղադրվել է 20,4 ԿՎտ դրվածքային հզորությամբ արեւային ֆոտովոլտային կայան: Համավարակով պայմանավորված՝ աջակցող կողմերը մանկապարտեզ չեն այցելել: Սակայն ներդրել են բոլոր ջանքերը՝ ծրագիրն ավարտելու եւ 60 սան սպասարկող մանկապարտեզի աշխատանքը կաթվածահար չանելու համար: Նախկինում գազով աշխատող ջեռուցման երեք կաթսաները փոխարինվել են էլեկտրականով: Մանկապարտեզի շենքը ջեռուցվում է արեւային էներգիայից ստացված էլեկտրականությամբ:

Ամփոփելով Ծովակում տարիների գործընկերության արդյունքը՝ Վիվա-ՄՏՍ-ն ու Վայրի բնության եւ մշակութային արժեքների պահպանման հիմնադրամը (FPWC) կարեւոր են համարում նաեւ արտաքին լուսավորության էներգախնայող համակարգի ներդրման ուղղությամբ իրականացված ծրագրերը: ԽՍՀՄ փլուզումից հետո, մաշված եւ շարքից դուրս եկած ենթակառուցվածքների փոխարեն, գյուղում կառուցվել են նորերը: Տեղադրվել է 93 ԼԵԴ լուսարձակ, լուսավորվել է 3300 մետր ճանապարհահատված: Արդեն հինգ տարի է,ինչ Ծովակում օգտվում են առավել արդյունավետ ԼԵԴ լամպերից: Արդյունքում սպառվում է 80 տոկոսով պակաս էլեկտրաէներգիա:

Նոր տեխնոլոգիաների ներդրմամբ բնապահպանական ծրագրեր են իրականացվել նաեւ Հայաստանի այլ մարզերում:

Ստեփան ՊԱՊԻԿՅԱՆ

Հայկական  էներգետիկական ակադեմիայի  հիմնադիր  նախագահ,

Ռուսաստանի  բնագիտության  ակադեմիայի  պրոֆեսոր