Ժամանակակից հայ կերպարվեստի ուրույն ներկայացուցիչներից մեկի՝ Սամվել Սաղաթելյանի «Մեծ նավարկություն» ցուցադրության բացումը տեղի ունեցավ սույն թվականի սեպտեմբերի 23-ին, «Միրզոյան գրադարանում»: Արվեստագետը հաճախ է հանդես գալիս յուրահատուկ եւ ինքնատիպ ցուցադրություններով, եւ այս ցուցադրությունը եւս առանձնանում է նշված հատկանիշներով: Համադրել լուսանկարը սպասքի, այն էլ՝ անլվա սպասքի հետ, թերեւս ոչ բոլորին կհաջողվի, մինչ արվեստագետը հաջողեցրել է անգամ որոշ ավանդական տարրեր ներառել այս ցուցահանդեսում:
Ցուցադրությունը սկսվում է «արվեստագետից առաջ»՝ նախնիներին ներկայացնող հին ընտանեկան լուսանկարներով: Առաջին գործում հինգ հոգու պատկերող կտրված լուսանկար է՝ դրված տոլմայի մեջ, իսկ հետին ֆոնին՝ լոլիկով տոլմայի մեջ մերկ կնոջ ֆիգուրի լուսանկար է զետեղված: Ցուցադրությունում գենետիկան զուգորդվում է կնոջ հետ: Կնոջ կերպարը Սամվել Սաղաթելյանի արվեստում՝ լինի մայր, քույր, ընկեր կամ պարզապես որեւէ աներեւույթ մի կերպար, առանցքային դեր է խաղում: Ինչպես արվեստագետն է նշում. «Նախագիծը շոշափում է կանանց զգայականությունը, երեւակայության եւ ազատության կրճատումն ավելի բարձր բարիքների վերացականացման համար, ընտանիքի կառուցվածքը դառնում է գործնական միասնության հերթական անվանումը»:
Լուսանկարներից մեկում ափսե է, մեջը՝ ձմերուկի հյութ ու կորիզներ, իսկ կորիզների կողքին, ինչպես նկարիչն ինքն ասաց, իր պապիկի բրիգադի աշխատակիցներն են, որտեղ, իհարկե, «գլխավոր հերոսն» արվեստագետի նախնին է (հավելենք որ լուսանկարներն առանց որեւէ համակարգչային միջամտությունների են): Լուսանկարներն իրենցով մի ամբողջ պատմություն են գեներացնում, որոնք մեզ են ներկայացնում թե՛ որոշ չկայացած իղձեր ու երազանքներ, թե՛ ապագայում իրականացված նպատակներ, որտեղ, ըստ երեւույթին, անմասն չի եղել նաեւ բախտի գործոնը: Մեկ այլ լուսանկարում, նույն տոլմայի ափսեի մեջ, հինգ կերպարի փոխարեն տեսնում ենք երկու երեխայի, նրանց հետեւում կրկին՝ նույն կնոջ ֆիգուրը: Սերունդները փոխվում են, կնոջ-մոր կերպարը մնում է նույնը: Հետո արդեն ականատես ենք լինում հենց բուն «Նավարկությանը»: Հաջորդ մի քանի լուսանկարներում, որոնք արվել են Անապայում, պատկերված են արվեստագետը, նրա մայրն ու եղբայրը: Այդ ընտանեկան լուսանկարը մենք տեսնում ենք թասում, լոգարանում, բայց որ ամենից հատկանշականն է՝ դեռեւս հում ձկներով լի ամանում: Ջուրը մեռած ձկների արյունից կարմիր է ներկվել, կորուսյալ նավակն էլ ճոճվում է արյունոտ ջրերի վրա…
Ցուցադրությունն ավարտվում է մնացածից է՛լ ավելի կեղտոտ ափսեով, որի մեջ, դեպի դիտորդը վեր պարզված մի ձեռք է, ասես աղոթք, կոչ, խնդրանք, խրատ: Գուցե դա մոր պահապան ձեռքն է, որն ուղղորդում է որդուն դեպի Մեծ Նավարկություն…
ՀՐԱՉՅԱ ԳԱԼՍՏՅԱՆ
