Պատմություններ կենդանիների ու մի հրաշալի ընտանիքի մասին

Երեխաները աշխարհաճանաչողության որոշակի փուլերում տանը բրդոտ, փափլիկ արարածներ պահելու ցանկություն են հայտնում, ու այդ երազանքը տարեցտարի ավելի ու ավելի է ամրապնդվում: Ծնողների գործը բարդանում է, եթե նրանք քաղաքում են ապրում, այն էլ՝ բազմաբնակարան շենքում: Շվեդերենից հայերեն թարգմանչուհի Աշխեն Բախչինյանը վերջերս հրատարակած իր առաջին՝ «Երախիկները, կենդանիներն ու ես» գրքում (Երեւան, «Գրական հայրենիք» ՓԲԸ-«Հայաստան» հրատ., 2023, 80 էջ) մեծագույն գրավչությամբ ու անթաքույց գորովանքով է ներկայացրել կենդանիներ պահելու՝ իր ընտանիքի արկածալի փորձառությունը: Երբ հեղինակի առաջին որդու խնդրանքով տանը հայտնվում է Կարեն անունով խխունջը, ընտանիքի կյանքը լիովին փոխվում է, ստանում նոր հմայք ու գունավորում: Ինչպես հեղինակն է նկատում, տանը կենդանու առկայությունը երեխային պակաս միայնակ է դարձնում: Այսպիսով իրար հաջորդում են պատմությունները նապաստակի, մկնիկների, բադիկների, կատուների, շների, թութակների ու այլ արարածիկների մասին՝ տանը, երբեմն նաեւ՝ բնության գրկում:

Որպես արդյունք, փոխվում են բազմանդամ ընտանիքի պատկերացումները շրջակա աշխարհի մասին, որը սովորեցնում է սիրել ու այդ սերը բազմապատկելով սփռել ամենուր. «մեր կյանքի ընթացքը խաթարվում էր, երբ մենք… որեւէ կենդանի չէինք ունենում»:

Գրքի սկզբում հեղինակը շնորհակալություն է հայտնում տանը վազվզող ու աղմկող բոլոր կենդանիկներին, բոլոր երախիկներին, Յուրա պապիկին, ընտանիքի հայրիկին՝ Արծվիին, որը նաեւ գրքի խմբագիրն է, ինչպես նաեւ Թագուհի Վարդանյանին՝ գրքում զետեղված համով-հոտով նկարազարդումների հեղինակին:

Պատմությունները համեմված են մեղմ, առինքնող հումորով: Այսպես. երբ ընտանիքի հայրիկը պահանջում է ընտրություն կատարել իր ու «ահաբեկիչ» նապաստակի միջեւ, ի պատասխան «մենք, այսինքն, տվյալ դեպքում՝ ես, բնականաբար ընտրեցինք հայրիկին»:

Յուրաքանչյուր տողում զգացվում է մանկական ձեւավորվող անհատականության նկատմամբ հեղինակի ուշադիր, նրբանկատ վերաբերմունքը:

Գիրքը միաժամանակ կհետաքրքրի թե՛ փոքրիկներին, թե՛ նրանց ծնողներին ու տատիկ-պապիկներին: Ինչպես Բելինսկին է նկատել, երեխաների համար նախատեսված գրականությունը պետք է զբաղեցնի մեծերին, լինի «գրական ստեղծագործություն, որ բոլորի համար է գրված», ու սա հենց այդ դեպքն է:

Աշխեն Բախչինյանը խոստովանում է, որ կենդանիներն իրեն ստիպել են մտածել ու սովորել իրենցից. «ես չգիտեմ՝ ո՛վ է ում ուսուցիչը եւ ո՛վ է ում վարժեցնում: Ավելի շուտ՝ գնալով համոզվում եմ, որ աշխարհը սխալ ենք ընկալում՝ կարծելով, թե կարող ենք որեւէ գազանիկի, երկոտանի թե չորքոտանի, որեւէ բան սովորեցնել: Գոնե ես դադարեցրել եմ ուժերս վատնել այդ ուղղությամբ: Փոխարենը, տարիներով դիմադրություն հաղթահարելուց հետո, սկսել եմ ինքս սովորել նրանցից, բնությունից, սովորել հնարավոր ամեն բան»:

Գրքում յուրովի է ներկայացված կենդանիների հոգեբանությունը. «Սոցկայքերում խնամակալ փնտրողն ակամա իր տատիկին է դարձնում կատվի տեր: Ավելի շուտ՝ կատվին է դարձնում տատիկի տեր: Որովհետեւ կատուներն այլ կերպ չեն կարող: Եթե չես կարող ենթարկվել կատվին, ուրեմն արժանի չես կատվի տեր լինելու եւ նրա ներկայությամբ ապրելու բարձր առաքելությանը»: Ինչպե՞ս չհամաձայնես, որ «կենդանիները հասկանում են շատ ավելին, քան մենք կարող ենք պատկերացնել»:

Կիրառվող ընտիր հայերենին զուգահեռ հեղինակը հեշտությամբ նոր բառեր է դնում գործածության մեջ՝ ինչպես երախիկը (երեխա): Իհարկե, ետ չեն մնում հնարամիտ երեխաները. օրինակ, Արեգը խխունջի դրած ձվիկները կոչում է խխունջկիթ:

Աշխեն Բախչինյանը ծնվել է ճանաչված բանաստեղծ, մանկագիր Յուրի Սահակյանի ընտանիքում: Հիմնականում շվեդերենից, երբեմն նաեւ՝ անգլերենից ու ռուսերենից հայերեն է թարգմանել բազմաթիվ ստեղծագործություններ, մեծ մասամբ՝ մանկական, որոնք սիրվել ու ընդունվել են թե՛ փոքրերի, թե՛ մեծերի կողմից: Համոզված եմ, որ այս գրքին էլ նույն բախտն է վիճակված:

ԱՇՈՏ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ