Հայոց մեծ եղեռնի 110-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումների շարքում ակնառուներից մեկը պետք է համարել Խ. Աբովյանի անվ. հայկական պետական մանկավարժական համալսարանում «Էրգիր…» խորհրդանշական խորագրով ցուցահանդեսի բացումը: Ցուցահանդեսում գեղարվեստի խոսքը հավասարակշիռ կերպով հնչում էր հրապարակախոսական ոճի ստեղծագործությունների շարքում: Որքան էլ, ինչպես սովորաբար է լինում, պլակատին հատուկ է պաթոսը, Լեմս Ներսիսյան գեղարվեստագետի վրձնով պլակատային հրապարակախոսությունը դադարում է զուտ գաղափարախոսություն լինելուց: Այս դեպքում համաշխարհային մեծության արվեստագետների, գիտնականների, քաղաքական գործիչների, Մեծ մարդասերների մտքերը, որոնցով իրենք դատապարտել են Ցեղասպանությունը եւ հանդես եկել՝ հօգուտ հայության դատի, ներդաշնակորեն տեղ են գտել այն կտավների վրա, որոնցում պատկերված են Արեւմտյան Հայաստան, պատմական Կիլիկիա, Անի եւ Պոնտոս, Բյուրակն եւ Վան, այլուր այցերի ժամանակ նկարչի տեսածն ու զգացածը: Կորստի ցավը, հարկավ, կեղեքել է նրա հոգին, բայց ինչպես Լ. Ներսիսյանն է ասում, շրջել է ո՛չ կորուսյալ վայրերում, այլ տիրոջ զգացողությամբ, վրձնել է Ավետյաց, ասել է թե՝ խոստացված էրգիրը: Չկա՛ հրաժարում մեր նախնիների հողից ու ժառանգությունից, չկա՛ հրաժարում հիշողությունից, ինչի մարմնացումն էր այս ցուցահանդեսը:
Ցուցադրված գործերի մեծ մասը մինչ այս ցուցադրվել են Եվրոպայի մի շարք երկրներում՝ այլազգի լայն հանրությանը եւս հայոց հարցի շուրջ լայն տեղեկատվություն հաղորդելու, ճշմարտության դեմ ոտնձգությունները կանխելու, միաժամանակ հայ արվեստի լեզվով մարդկության հետ խոսելու նպատակով: Շատ գործեր, հրավիրող կողմերի ցանկությամբ, մնացել են Եվրոպայում: Եղել են նաեւ երեւանյան ցուցադրություններ՝ լրացված այլ ստեղծագործություններով:
Օրերս բացված ցուցահանդեսը նաեւ յուրօրինակ ուղեւորություն էր դեպի հայոց պատմության պանծալի էջեր, վայրեր, որոնցում հայ կյանքը ժամանակին եռացել է. դեպի Էրգիր իր շրջագայությունները միայն ավեր վանքանկարներ չեն, լքված ամրոցների պատկերներ չեն, հայաթափ եղած վայրեր չեն. դրանք անցյալի արձանագրումեր են, ներկայի կարոտ եւ խոնարհում, ապագայի համար՝ ուսանելի եւ տպավորիչ հիշեցումներ:
«Մշակույթը բարձր ձայն ունի. դրա միջոցով պետք է կարողանալ խոսել 20-րդ դարի հանցագործության մասին,- ցուցահանդեսի բացման արարին ընդգծեց Լեմս Ներսիսյանը»:
«Գեղարվեստական գործերը ստեղծված են ոչ միայն ցավն արտահայտելու, այլեւ վրեժ, պայքար սերմանելու, դեպի վերածնունդ ուղղորդելու համար,- ցուցադրությանը նշեց ՀՊՄՀ Համաշխարհային պատմության եւ նրա դասավանդման մեթոդիկայի ամբիոնի վարիչ, պրոֆեսոր Խաչատուր Ստեփանյանը:- Մշակույթը պետք է շանթեր բեկանի՝ մեր ցավերը բուժելու, կորցրածը հետ բերելու եւ արդար դատի լուծում գտնելու»: Խ. Ստեփանյանը խորհրդանշական համարեց, որ Հայոց ցեղասպանության տարելիցը նշվում է նաեւ մշակութային միջոցառումներով. «Թշնամին մեզ փորձում է վերացնել ոչ միայն ֆիզիկապես, այլեւ ոչնչացնել մեր ինքնությունը, որի ամենակարեւոր բաղադրիչը մշակույթն է»: Պատմաբանն արձանագրեց, որ Հայոց ցեղասպանությունն ապացուցված փաստ է եւ հետագա աշխատանքները ոչ թե ապացուցվածն ապացուցելու, այլ քաղաքական եւ դիվանագիտական կապիտալն ուժեղացնելու, առավել ծանրակշիռ փաստարկներով Դատի արդար լուծման համար պայքարելու համար է. «Հիշել, պայքարել եւ հավատալ մեր պայքարին: Սա է լեռներում հարսանիք ունենալու եւ այդ պտուղները հավիտյանս վայելելու հայի բանաձեւը»:
Մանկավարժական համալսարանի Կերպարվեստի ամբիոնի պրոֆեսոր, ՀՀ Մշակույթի վաստակավոր գործիչ, ՌԴ կրթության ակադեմիայի ակադեմիկոս Լեմս Ներսիսյանի այս ցուցահանդեսում կար հստակ ձեւակերպված տեսլական՝ անջնջելի հիշողություն, պահանջատիրություն, հայոց ներկայիս եւ ապագա սերունդներին ուղղված՝ Ավետյաց երկիրը վերադարձնելու հորդոր եւ այնտեղ վերադառնալու եւ նորեն բնավորվելու խոստման հաստատում…:
ՀԱՍՄԻԿ ՍԱՐԳՍՅԱՆ
