Նոր հրատարակություն

Ընթացիկ տարում, ծնունդով իրանահայ, ներկայումս հայաստանաբնակ Նիկիտ Միրզայանի աշխատասիրությամբ հայ ընթերցողի սեղանին է դրվել Պարսից գրականությանը նվիրված երկհատոր գիրք: Նիկիտ Միրզայանի կողմից այս նախաձեռնությունը հարգանքի տուրք է իր հորեղբայր, գրքի հեղինակ Զորայր Միրզայանի (1916-1964) մահվան 60-րդ տարելիցին: 

Բանաստեղծ, թարգմանիչ, գրականագետ Զորայր Միրզայանի «Պարսից գրականություն IX-XX դդ.» եւ «Պարսից գրականություն. պոեզիա 1900-1960 թթ.» աշխատությունները դեռեւս խորհրդային տարիներին հայտնի են եղել Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիային, որի հրատարակման համար երաշխավորել են ակադեմիկոս Կարապետ Մելիք-Օհանջանյանը եւ գիտնական Բաբկեն Չուգասզյանը: Սակայն ավելի քան կեսդարյա դադարից հետո միայն Նիկիտ Միրզայանի խմբագրմամբ ու հրատարակմամբ լույս է տեսել այս աշխատությունը: 

Հարկ է նկատել, որ ժամանակին ակադեմիկոս Կ. Մելիք-Օհանջանյանը բարձր է գնահատել Զ. Միրզայանի այս աշխատությունը՝ դիտարկելով այն առաջին եւ կարեւոր ներդրումը հայ արեւելագիտության մեջ (էջ 11):  

Եվ ահա օրերս տեղի է ունեցել «Պարսից գրականություն IX-XX դդ.» աշխատության (368 էջ) շնորհանդեսը: Այս հատորում համառոտ կենսագրություններով եւ գրական լավագույն նմուշներով ներկայացված են իրանցի ավելի քան 100 գրող-բանաստեղծներ, որոնք ստեղծագործել են նշված ժամանակահատվածում:  

Ուսումնասիրությունն սկսվում է պարսից չափածո գրականության սկզբնավորումից մինչեւ 1500 թվականը, ներկայացվում են Հանզալե Բադղիսին, Շահիդ Բալխին, Ռուդաքին, Ֆիրդուսին: Ընդ որում տարբեր պատմափուլերով ակնարկներ կան Սելջուկների, Խարազմիների, Մոնղոլների արշավանքների, Լենկ Թեմուրի, Սեֆյանների եւ Ղաջարների դարաշրջանների վերաբերյալ՝ լուսաբանելով դրանց ազդեցությունը պարսից գրականության զարգացման վրա: Հանգամանորեն ներկայացված են ժամանակի գրական նշանավոր դեմքերը՝ Գորգանի, Դամղանի, Նասեր Խոսրով, Օմար Խայամ, Բաբա Թահեր, Անսարի, Ղազնավի, Հարավի, Սաադ Սալման, Մոեզզի, Սամարղանդի, Մահսաթի Գանջավի, Նեզամի, Աթթար, Ռումի, Սաադի, Ջամի եւ շատ ուրիշներ:  

Երկհատոր աշխատությունը հրատարակել է «Զանգակ» հրատարակչությունը՝ առաջինը գրողի որդու, իսկ երկրորդը՝ ՀՀ-ում Իրանի դեսպանության մշակույթի կենտրոնի եւ «Գուրգեն Մելիքյան» հիմնադրամի ֆինանսավորմամբ:

Նիկիտ Միրզայանը գրքի լույսընծայման առթիվ իր շնորհակալությունն ու երախտագիտությունն է հայտնում իրանագետ, պրոֆեսոր Արմանուշ Կոզմոյանին, իր բարեկամ Ռոբերտ Բեգլարյանին ու հարգարժան Վահան Մելիք-Օհանջանյանին իրեն տրամադրած կարեւոր աղբյուրների համար, իր լավ ընկեր, բանասեր եւ թարգմանիչ Գեւորգ Ասատրյանին՝ տված գնահատելի խորհուրդների համար:

Հավելենք, որ Նիկիտ Միրզայանը հայտնի է նաեւ իր մի շարք թարգմանչական գործերով, որոնցից են դերասան Վահրամ Փափազյանի իրանական հուշերի, Վարդան Այգեկցու «Աղվեսագրքի» եւ Լեոնիդ Սարվարյանի բանաստեղծությունների պարսկերեն թարգմանությունները:

Ամփոփելով վերոնշյալը՝ հիշարժան է Զորայր Միրզայանի՝ «Նամակ Հայաստան գտնվող բարեկամիս՝ բանաստեղծ Դեւին» հայրենասիրական բանաստեղծությունը.

… Բայց երանի աչքերիդ, քո բիբերին երանի,

Ուր Մասիսն է ժայռացել փարթամությամբ ծիրանի:

ԿԱՐԵՆ ՄԿՐՏՉՅԱՆ

Իրանագետ