Վեցամյա ընդմիջումից հետո, օգոստոսի 19-20-ին, նախագահ Վլադիմիր Պուտինի երկօրյա այցը Բաքու, նրան վերապահված սիրալիր ընդունելությունը՝ Իլհամ Ալիեւի հետ ջերմագույն ողջագուրմամբ եւ մադամ Մեհրիբանի որպես բախշիշ տված պաչիկով, ինչպես նաեւ համատեղ ասուլիսում Ռուսաստանի նախագահի խոսքերը բանակցությունների հաջող ավարտի, տարածաշրջանային ու միջազգային երթուղիների եւ գազամատակարարման շուրջ պայմանավորվածության ձեռք բերման վերաբերյալ, ամրագրեցին մեկ կողմից Ադրբեջանի կարեւորության փաստը, իսկ մյուս կողմից՝ Ռուսաստանի աննահանջելի դերակատարման իրողությունը աշխարհի այս մասում:
Հայաստանում այդ բոլորը ոմանց կողմից ընդունվեց խանդով, ուրիշների կողմից՝ զայրույթով, իսկ այլոց կողմից՝ ակնկալությամբ՝ նկատի ունենալով Պուտինի արտահայտած տրամադրվածությունը՝ վերստանձնելու միջնորդի իր պարտականությունը Հայաստան-Ադրբեջան տարակարծությունները հարթելու եւ ի մասնավորի՝ սահմանագծման ու սահմանազատման եւ, այսպես կոչված, խաղաղության պայմանագրի շուրջ բանակցություններում: Ռուսական bon office-ը՝ ի հեճուկս Արեւմուտքի նկրտումների:
Չուշացավ նաեւ սառը ցնցուղը՝ Պուտինի խոսքում ակնարկային, իսկ դրան հաջորդած Սերգեյ Լավրովի հայտարարության մեջ՝ ճակատային ձեւով: Ռուսաստանի արտգործնախարարը չխորշեց հայկական կողմին շանտաժյորության մեջ մեղադրելուց՝ ոչինչ չասելով հակառակ կողմի վերաբերյալ, որը 44-օրյա պատերազմից հետո ամրափակ փակել էր Լաչինի միջանցքը եւ հարակից անցուղիները եւ հիմք ստեղծել 2023-ին արցախահայությանը սովամահության եւ ռազմական ագրեսիայի միջոցով բռնի տեղահանելու համար, օգտվելով «Արցախը Արդբեջանի մաս» հայտարարելու Նիկոլի տխմարությունից:
Որպես ապացույց իր ասածի, ապավինելով մարդկանց տգիտության թե հիշողության կորստի վրա, Լավրովը հիշեցրեց 2020 Նոյեմբերի 9-ի եռակողմ համաձայնագրի 9-րդ կետը ճանապարհային երթուղիների «անխոչընդոտ» անցանելիությանը վերաբերող: Կից սյունակում մեր ձեռնհաս աշխատակցուհու՝ այդ կետին եւ ընդհանրապես այդ փաստաթղթի ադրբեջանական բռնաբարության եւ ռուսական անպարտաճանաչության վերաբերյալ տված գնահատականին ոչինչ չունենալով ավելացնելիք, հարկ եմ համարում հետեւյալ դիտարկումը անել. ամեն անգամ, որ պաշտոնական Մոսկվան ոչ հայանպաստ դիրքորոշում է որդեգրում կամ խուսափում է դաշնակցային իր պարտավորություններից, հիմք է ընդունում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի տարօրինակ հայտարարություններն ու ձախավեր գործունեությունները, եւ «ինքդ ասացիր» կամ «ինքդ արեցիր» ոճի հնարքով փորձում է հետեւանքները փաթաթել մեր երկրի,- նկատի ունեմ մեր ժողովրդին,- վզին՝ ահռելի կորուստներ հասցնելով մեր հայրենիքին, երկրին ու պետությանը: Այդպես եղավ, երբ Նիկոլը Ստեփանակերտում «Արցախը Հայաստան է եւ վերջ» կործանարար խոսքն արտասանեց: Այդպես եղավ, երբ Նիկոլը «Արցախը Ադրբեջանի մաս» հայտարարեց: Նույնը կրկնվեց, երբ նաեւ ռուսների աջակցությամբ իշխանության եկած եւ իշխանությունը պահած Նիկոլը առանց միջնորդի եւ 0 կետից սկսելու իր մտադրության մասին բարբառեց: Նույնը պատահեց, երբ Նիկոլը ռուսական սահմանապահներին դուրս հրավիրեց (բարեբախտաբար առայժմ ոչ ամբողջովին) երկրից: Նույնը եղավ, երբ Նիկոլը Հռոմի կանոնագրությունը վավերացնել տվեց (ի դեպ, Ուկրաինան միայն օրերս վավերացրեց այն) եւ դրանով Պուտինի Հայաստան մուտքը արգելանքի տակ դրեց, այլապես եւ այլ պայմաններում, կարծում եմ, Ռուսաստանի նախագահը Բաքվից հետո անպայման կայցելեր Երեւան եւ չէր գոհանա հեռախոսի միջոցով ներկայացնել Բաքու իր այցի մանրամասները:
Կարելի է երկար շարունակել «ինքդ ասացիր», «ինքդ արեցիր» հնարքի կիրառման օրինակներն ու փաստերը:
Նախագահ Պուտինը հայերիս վերաբերող իր բոլոր ելույթներում սովորություն ունի մեր ժողովրդին անվանել братский народ (եղբայրական ժողովուրդ): Արդար է ու տեղին: Բայց ոչ արդար է եւ ոչ էլ տեղին նույն ժողովրդին ու երկրին վնաս հասցնել՝ օգտագործելով ընդամենը հազիվ 13 տոկոս ժողովրդականություն ունեցող մի թյուրիմացության ու նրա վարչախմբի սխալները:
Ի դեպ, ակնկալվում էր, որ Պուտինը Բաքվում կբարձրացնի ադրբեջանական բանտերում պատանդ պահվող հայերի, մասնավորապես Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարության ազատ արձակման հարցը: Առայժմ ոչ մի տեղեկություն այդ մասին: Հավանաբար, նախագահ Պուտինը այդ կապակցությամբ կկրկնի նախորդ տարի արտասանած իր խոսքը. «Երեւանը այնքան էլ շահագրգռված չէ այդ հարցով»: Կրկին՝ «ինքդ ասացիր» հնարքը:
Ավելացնեմ նաեւ, որ դեռեւս ոչինչ հայտնի չէ Ստեփանակերտում հյուպատոսություն ստեղծելու մասին Մոսկվայի ծրագրի վերաբերյալ, որը քննարկվելու էր Բաքվի բանակցություններում:
ՀԱԿՈԲ ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ
