Սիրտն ու գլխուղեղը
Մի ժամանակ գիտությանը հայտնի էր, որ սիրտն է մտածողության, զգացմունքների ու հիշողության համար պատասխանատու օրգանը, իսկ գլխուղեղը կատարում է սիրտը հովացնելու գործառույթ:
Ժամանակի ընթացքում փոխվեցին մարդկանց պատկերացումները եւ բժշկագիտությունը պարզեց, որ մղիչային ֆունկցիա իրականացնող սիրտը կապ չունի զգացմունքների ու հիշողության հետ: Եվ մարդու հոգեկան զգացողությունների եւ իմացական գործընթացի գլխավոր դերակատարը հենց գլխուղեղն է:
Բայց արդեն ուշ էր, ու հայերենը մարդկության սխալ պատկերացումներով ձեւավորված արտահայտություններից կառչած՝ «սիրտ» բառով դարձվածքների մի ամբողջ շտեմարան կառուցեց:
Այսօր մենք հայերենում «սիրտ» բառով ունենք մեր հույզերն արտահայտող բազմաթիվ դարձվածքներ. Վախենալը փոխարինում ենք «սիրտը ահ ընկնել», «սիրտը դող ընկնել», «սիրտը կանգնել», եւ բազմաթիվ այլ արտահայտություններով: Ուրախանալու համար էլ հաճախ դիմում ենք «սիրտը բացվել», «սիրտը լիանալ», «սիրտը յուղ կապել» ու նմանատիպ այլ կայուն բառակապակցություններին: Էլ չխոսենք «սիրտ» բառի հարադրությամբ կազմված բազմաթիվ բարդությունների մասին:
Այսպիսով, չնայած բժշկագիտության ներկայացրած անհերքելի փաստերի, այդպես էլ զգացմունքների համար գլխուղեղի պատասխանատվության մասին, ո՛չ անցյալում, ո՛չ էլ այսօր, հիշողներ չկան:
Մի քիչ դժվար է պատկերացնել, որ Սիլվա Կապուտիկյանն այս բանաստեղծական տողում «սիրտ» բառի փոխարեն «գլխուղեղ» բառը տեղադրեր՝
Սիրտ, մի՛ սպասիր, իզուր մի՛ հուսա…
Կամ, որքան զգացմունքայնությունից հեռու պիտի լիներ, եթե սիրո երգիչ Վահան Տերյանի բանաստեղծական հետեւյալ տողում «սիրտ» բառի փոխարեն «գլխուղեղ» բառն օգտագործվեր՝
Սիրտս ցավում է անցած գնացած օրերիս համար…
Արդյո՞ք հնարավոր է պատրկերացնել մի տեսարան, որտեղ ֆուտբոլային խաղից առաջ, օրհներգը կատարելիս,Հենրիկ Մխիթարյանը ձեռքը ո՛չ թե սրտին, այլ գլխին դնի: Կամ, արժեքավոր ընծայից շփոթահար անձը, ստացած նվերն իր կիծքին չսեղմի ու դնի գլխի վրա: (Միայն տեսականորեն է հնարավոր):
ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
