Իմաստաբանական բառարան

 Եղանակի տեսության երկակի ստանդարտ

«Երկակի ստանդարտը» քաղաքագիտական ու բարոյագիտական եզրույթ է՝ միջազգային անցուդարձերի ու գործողությունների խտրական մոտեցումները գնահատելու համար:
Տերմինը հայտնվել է 19-րդ դարի կեսերից՝ տղամարդկանց  ու կանանց նկատմամբ անհավասար վերաբերմունքի մասին տեսակետ արտահայտելու համար:  

Մեր իրականության մեջ «երկակի ստանդարտի» օրինակները բազմաթիվ են.  «Մուծվող» եւ «չմուծվող»  օլիգարխներին «քաղցր» կամ «թթու»  «աչքով»  նայելը, բուհերն ու խաղատները մայրաքաղաքից դուրս բերելու առաջնահերթությունը որոշելու հարցում խտրական  մոտեցումները, այս կամ այն ներկայացումը բեմադրելու պատճառով տարբեր թատրոններին  տրվող կանխակալ  գնահատականները, բժշկական կենտրոններում պետպատվերի ու սոցփաթեթի շահառու ճանաչվելու հարցում  կողմնակալ որոշումները, պետական պարգեւներ ու պատվավոր կոչումներ  շնորհելիս հատուկ «վերաբերմունք» ցուցաբերելու ավանդույթը «երկակի ստանդարտի»  դասական օրինակներից ընդամնեը մի քանիսն են:

Տարբեր լեզուներում կիրառվող այս եզրույթն անգլերեն «double standard»  բառակապակցության բառապատճենումն է, որից ունենք  գերմաներեն՝ doppelter standard, ռուսերեն՝ двойной стандарт, թուրքերեն՝ çiftte standart, իտալերեն՝ doppio standard եւ այլն:

Միայն իրանցիներն են հրաժարվել բառապատճենման այս եղանակից, եւ միեւնույն երեւույթի տարբեր գնահատականների մասին խոսելիս, «երկակի ստանդարտի» փոխարեն,  հիմք են ընդունել  իրանական կենցաղին բնորոշ մի պատմություն՝ կիրառելով «ՆՈՒՅՆ  ԵՐԹԻԿՈՒՄ  ԵՐԿՈՒ  ՏԱՐԲԵՐ ԵՂԱՆԱԿ» yek bam o do hava  պարսկերեն թեւավոր արտահայտությունը:
Իսկ որտեղի՞ց է գալիս  այս թեւավոր խոսքը:

Ոչ վաղ անցյալում, քանի դեռ օդորակիչներն իրանցիների կենցաղում լայն տարածում չէին գտել,   ամառային տապ օրերին Թեհրանում ընդունված էր գիշերել տան կտուրների վրա փռած  անկողիններում:

Պատմում են, որ  մի տարեց կին, մինչեւ անկողին մտնելը,  հետաքրքրասիրությունից ելնելով՝  որոշում է այցելել կտուրի մի հատվածում քնել պատրաստվող  իր աղջկան ու փեսային, եւ մյուս կողմում՝ արդեն  քուն մտած որդուն ու հարսին: Երբ նա հարսին անկողնում նկատում  է որդու հետ գրկախառնված, արթնացնում է ու կշտամբում,  թե  այս զով գիշերով ի՞նչ կարիք կա գրկախառնված քնել: Եւ երբ տարեց կինը կտուրի մյուս հատվածում իր աղջկան ու փեսային  տեսնում է, որ  իրարից հեռու են  պառկած, այս անգամ  խորհուրդ է տալիս չմրսելու համար գրկախառնվել: Աղջկան ուղղված այս խորհուրդը լսելով, հարսը դիմում է սկեսուրին ու կտուրի մյուս կողմից արտասանում՝ 

Նույն երթիկում, տեր Աստված, երկու տարբեր եղանակ,
Մի տեղ շոգ է ահավոր, մի տեղ  ցուրտ է խայտառակ:

«Երկակի ստանդարտի» հայերեն տարբերակը թերեւս կարող էր լինել՝  «Իմ ոչ ասելը չի նշանակի այո» թեւավոր դարձած խոսքը:

ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ