Լեզուն եւ թնդանոթը
Ինձ այնքան էլ չի հետաքրքրում լեզուների գիտական դասակարգումը՝ գրական լեզու, շարժումների լեզու, խոսակցական… եւ այլն: Այդ թեմային անդրադառնալու մենաշնորհը բացառապես վերապահում եմ լեզվաբաններին: Իմ ասելիքը միանգամայն այլ է: Ուզում եմ խոսել լեզվի դասակարգման մեկ այլ մեթոդաբանության մասին: Քանի որ, իմ խոնարհ կարծիքով՝ գիտնականները մոռացել են լեզուների դասակարգման ցանկում ներառել նաեւ ինձ հետաքրքրող լեզուն:
Չեմ խոսելու նաեւ ճարտար, միեւնույն ժամանակ՝ չարախոսության նպատակով օգտագործվող «օձի լեզվի» մասին, որը պատահաբար, կամ էլ գիտակցաբար դուրս է մնացել լեզվաբանների կազմած ցանկից:
Աչքաթող եմ անելու նաեւ «շան լեզուն», որը բնությունից մարդուն տրված սուր եւ խայթող մտքեր արտահայտելու համար է հորինված:
Բնակաբանար, իմ նախասիրությունների դաշտից դուրս է մնալու նաեւ «եզան լեզուն», որը ջղախոտազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա խոտաբույս լինելու բերումով, ընդհանրապես կապ չունի իմ առաջարկած թեմայի հետ:
Իմ զրույցի թեման այն լեզուն է, որն այսօր օդի ու ջրի պես անհրաժեշտ է մեր երկրին: Խոսքս այն լեզվի մասին է, որը կարող է փոխարինել նաեւ զենքին: Քանզի, երբ խոսում են դիվանագետները՝ լռում են թնդանոթները:
Ճիշտ եք կռահել, մտքինս դիվանագիտական լեզուն է, որին պետք է տիրապետեն ոչ միայն կարիերային դիվանագետները, այլ նաեւ ժողովրդի կողմից ընտրված պատգամավորները, բարձր ղեկավարությունը, անգամ թնդանոթների մոտ կանգնած զինվորականները:
Իսկ ո՞րն է դիվանագիտական լեզվի առանձնահատկությունը:
Այդ լեզվի բառապաշարում պետք է բացակայեն մեղադրանքը, վերջնագիրն ու սպառնալիքը:
«Պարտադրանք» արտահայտող նախադասությունները տեղ չունեն դիվանագիտական լեզվում: Դիվանագիտական գրագրության մեջ չեն օգտագործվում նաեւ «հրամայական» եղանակով կազմված նախադասություններ: Դրանց փոխարինում են ըղձական եղանակի նախադասությունները:
Դիվանագետները բողոք արտահայտելու փոխարեն, գերադասում են հայտնել իրենց մտահոգությունը, կամ ավելի մեղմ ձեւակերպումով՝ ափսոսանքը՝ գործընկեր համարվող երկրի կողմից թույլ տրված ոչ ցանկալի արարքի համար:
Երբ դեսպանընկալ երկրից դեմարշի նպատակով դեսպանին հետ են կանչում, երկկողմ հարաբերություններում թյուրըմբռնումներ չառաջացնելու համար, հայտարարվում է, որ դեսպանը վերադարձել է մի շարք հարցերի շուրջ քննարկումներ ունենալու նպատակով:
Դիվանագետի խոսքը պետք է ուղեկցվի ժպիտով, ձեռքերի ոչ կտրուկ՝ սահուն եւ կշռութավոր շարժումներով:
Դիվանագիտական լեզվին բնորոշ արտահայտությունները պատահական չեն ընտրվում: Դրանք մշակվել եւ հղկվել են դարերի ընթացքում, եւ հանձնարարելի են բոլոր նրանց, ովքեր երկրի ճակատագիրն են տնօրինում:
Ու ես իմ ափսոսանքն եմ հայտնում, որ մեզանում հաճախ խախտվում են դիվանագիտական լեզվի կանոնները:
ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
