Թվային էներգետիկա. այսօրն ու վաղը

Էլեկտրաէներգիայի արդյունաբերության թվայնացումը նուրբ խնդիր է:  Թվային էներգիան բարդ հասկացություն է: Թվայնացում չի նշանակում միայն հսկայական քանակությամբ տվյալների հետ աշխատելու ունակություն: Թվային էլեկտրաէներգիայի արդյունաբերություն կազմակերպելու համար բավական չէ միայն դրանում ներկառուցված թվային տարրերով սարքավորումներ տեղադրելը:

Թվայնացումը էներգահամակարգերի շահագործման կառավարման նոր ձեւաչափ է, որն ապահովում է տեխնոլոգիական եւ բիզնես գործընթացների օպտիմալացումը վառելիքաէներգետիկ համալիրի նպատակային վիճակին հասնելու համար:Այսօր աշխարհում թվայնացման գործընթացներ են իրականացվում, որտեղ անհրաժեշտ է լուծումների ճկունության բարձրացում եւ ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործում:

Ռուսաստանի Էլեկտրաէներգետիկ արդյունաբերությունում  եւ այլ ոլորտներում, նրանք կենտրոնացած են ընկերությունների արտադրողականության բարձրացման վրա: Տեխնոլոգիական առաջընթացն անհնար է առանց հուսալի եւ կայացած թվային տեխնոլոգիաների, քանի որ դրանք արժեքավոր մրցակցային առավելություններ են տալիս:

Էլեկտրաէներգիայի ոլորտում թվայնացման հիմնական արդյունքները կլինեն. արդյունավետության բարձրացում, գնի նվազեցում;սպառողների էներգամատակարարման որակի բարելավում, նոր կարիքների բավարարում` առանց գների նկատելի աճի. բաժանորդներին հնարավորինս մոտ նոր ինտելեկտուալ էկոհամակարգերի ստեղծում;ամուր հիմքերի ստեղծում ներքին վառելիքաէներգետիկ համալիրի եւ տնտեսության հարակից ոլորտների հետագա զարգացման համար:

«Թվային էներգիա» հասկացությունը անքակտելիորեն կապված է ոչ միայն էներգիա արտադրող օբյեկտների արդիականացման հետ:  Խոսքը թվային էլեկտրակայանների մասին է (իրական կայանների թվային նմանակները, որոնք միավորում են մի քանի օբյեկտներ համակարգում), հեռահար սպասարկում՝ օգտագործելով հսկայական տվյալներ, խելացի գազային տուրբիններ եւ նույնիսկ թվային դաշտեր:

Նրանցից  մեկն արդեն գործում է Ռուսաստանում: Տեղեկատվական նոր համակարգը «Ռոսնեֆտի» մասնագետների կողմից շահագործման է հանձնվել 2019 թվականի մայիսին: Ցիֆրովոե հանքավայրի փորձնական շահագործումն իրականացվում է Բաշկիրիայի Իլիսեւսկի հանքավայրի բազայի վրա:Նավթային արդյունաբերության մեջ «թվեր» օգտագործող տեխնոլոգիական լուծումն առաջին անգամ է կիրառվում: Հատկանշական է, որ այն ընդգրկում է բոլոր հիմնական գործընթացները: Մասնագետները թվայնացրել են հիմնական արտադրական օբյեկտները, այդ թվում՝ էներգետիկ օբյեկտները:

Փորձագետների կարծիքով, Իլիսեւսկու դաշտում նորարարական թվային տեխնոլոգիաների ներդրումը կբարելավի արտադրության արդյունավետությունը եւ կօգնի հասնել զգալի տնտեսական արդյունքի: Մասնավորապես` հեռակառավարվող օբյեկտների թվի 60 տոկոս աճ. նավթի արդյունահանման գործընթացի էներգաարդյունավետությունը կբարձրանա 5 տոկոսով:

Մոտ ապագայում թվային լուծումների բացակայությունը կդիտարկվի որպես լուրջ թերություն: Միայն նրանք, ովքեր ակտիվորեն անցնում են թվայինի, կկարողանան գոյատեւել կոշտ մրցակցության պայմաններում:

Թվային վերափոխումը ենթադրում է առաջադեմ սարքավորումների տեղադրում էլեկտրացանցային ենթակառուցվածքային օբյեկտներում եւ միասնական` լիովին ավտոմատացված կառավարման համակարգի ստեղծում, որը նախատեսում է ցանցի շահագործման մեկ մակարդակ, գոյություն ունեցող երեքի փոխարեն: Միաժամանակ զգալիորեն կբարձրանա որոշումների կայացման արագությունը, եւ անձնակազմը կներգրավվի միայն ավելի խորը վերլուծության դեպքում:

Այսօր սպառողները գնալով հրաժարվում են կենտրոնացված էլեկտրամատակարարումից, քանի որ նրանք շահագրգռված են նվազեցնելու էներգիայի ռեսուրսների համար վճարելու ծախսերը: Նրանք անկատար են համարում ոչ շուկայական գնագոյացման մեխանիզմը, որը էլեկտրաէներգիայի շուկայում գործում է արդյունաբերական սպառողների վրա հավելյալ սակագնային բեռի տեսքով:

Էլեկտրաէներգիա արտադրող խոշոր օբյեկտների համար սպառողների արտահոսքը վատ ազդանշան է: Դա նշանակում է դադարեցնել աճը կամ նույնիսկ նվազեցնել էներգիայի սպառումը: Հակառակ վերլուծաբանների կանխատեսումների, 2018 թվականի վերջին Ռուսաստանում էլեկտրաէներգիայի սպառումը կանխատեսվածից 11%-ով ցածր է ստացվել: Այս արդյունքին կարող էին բերել մի քանի գործոններ. Նախ՝ արդյունաբերական ձեռնարկությունների պահանջարկի անկումը: Երկրորդ՝ էներգախնայող տեխնոլոգիաների ներդրումը եւ էներգախնայողության ծրագրերի իրականացումը:

Կարճաժամկետ հեռանկարում թվային փոխակերպումը կարող է տարեկան 4 տոկոսով ավելացնել արտադրող եւ բաշխող ընկերությունների եկամուտները: Եկամտի հիմնական աճն ապահովում են ներկայումս չվերլուծված տվյալների օգտագործումը, աշխատանքային գործընթացների ավտոմատացումը:Առաջիկա տարիների ընթացքում էլեկտրաէներգիայի արդյունաբերության արժեշղթան ապակենտրոնացված կլինի, իսկ ապրանքների եւ ծառայությունների ցանկը զգալիորեն կավելանա: Երկարաժամկետ հեռանկարում փորձագետները կանխատեսում են անհատականացված լուծումների ի հայտ գալը եւ առկա արտադրանքը այլ ճյուղերի արտադրանքների հետ համատեղելու հնարավորությունը:

Ներկայիս մոդելների ավտոմատացմանը եւ սպառողների հետ փոխգործակցության վերափոխմանը զուգընթաց էներգետիկ ընկերությունների թվայնացումը ենթադրում է ներքին համակարգերի խորը վերակառուցում: Օրինակ, դա կարող է լինել որոշումների կայացման ավտոմատացում:

Անհրաժեշտ է բարձրացնել առաջադեմ վերլուծություններով աշխատող անձնակազմի իրավասությունը: Թվային տեխնոլոգիաների ներդրումն ապահովում է հսկայական քանակությամբ տվյալներ: Նրանց ծավալը չի կարող համեմատվել ձեռքով հավաքված տեղեկատվության հետ: Խորը վերլուծությունը չի կարող իրականացվել ստանդարտ գործիքների եւ հետազոտության հնաոճ մեթոդների միջոցով: Միայն վերլուծության հատուկ հմտություններ ունեցող իրավասու մենեջերները կարող են հաղթահարել այս խնդիրը:

Թվային տեխնոլոգիաների ներդրումն ու հետագա զարգացումը կախված է տարածաշրջանից, պետության աջակցությունից եւ էներգետիկ ընկերությունների՝ տեխնոլոգիական նորարարության մեջ ներդրումներ կատարելու պատրաստակամությունից: Կարճաժամկետ հեռանկարում ներդրված տեխնոլոգիաները նախատեսված են արդյունավետությունը բարձրացնելու համար, իսկ միջնաժամկետ եւ երկարաժամկետ հեռանկարում դրանք ուղղված են հաճախորդների արժեքի բարձրացմանը եւ նոր ծառայությունների առաջարկին կենտրոնանալուն:

Էլեկտրաէներգետիկ արդյունաբերության թվայնացման մասին կարելի է երկար խոսել: Այնուամենայնիվ, արդյունաբերության թվային վերափոխման հաջողության որոշիչ գործոնը ընկերությունների պատրաստակամությունն է տիրապետելու նոր գործիքներին եւ ստանալու թվային արժեք՝ այն առավելությունները, որոնք բացվում են նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրմամբ:

Երկրին անհրաժեշտ են ժամանակակից թվային լուծումներ, որոնք լիովին համապատասխանում են տնտեսական եւ բնապահպանական չափանիշներին:

Օրինակ, Ռուսաստանի Դաշնությունում էլեկտրաէներգիայի արդյունաբերությունում ներդրվում են «խելացի» ցանցերի տեխնոլոգիաներ, էլեկտրաէներգիա արտադրող սարքավորումների տեխնիկական վիճակի վիրտուալ մոնիտորինգ եւ կանխատեսում, որոնք նախատեսված են սպառողների էներգամատակարարման որակը բարելավելու համար:

Թվայնացումը հնարավորություն է տալիս ստեղծել տարբեր չափերի բաշխված էներգետիկ համակարգեր: Նրանք կարող են միավորել մի քանի էլեկտրակայաններ կամ ստեղծել ընդարձակ ցանց հարյուրավոր եւ նույնիսկ հազարավոր էներգիա արտադրող օբյեկտներով, որոնք ստեղծվել են վերականգնվող էներգիայի տեխնոլոգիայի միջոցով:

Հայաստանը համաշխարհային տնտեսության մաս է: Հետեւաբար, տեխնոլոգիական գործընթացների նորացումը հնարավորություն կտա խթանել էներգետիկ ոլորտի զարգացմանը: Այնուամենայնիվ, կարեւոր է հասկանալ, որ թվային հեղափոխությունն իրական մարտահրավեր է էներգետիկ ընկերությունների համար:

Էլեկտրական էներգիա սպառողները ավելի ու ավելի են ուշադրություն դարձնում նոր տեխնոլոգիաներին, որոնք կօգնեն խնայել էլեկտրաէներգիան: Արդյունաբերական ձեռնարկությունները չեն ձգտում միանալ միասնական էներգետիկ համակարգին, քանի որ այն երկար է եւ ծախսատար: Որպեսզի սպառողները ցանկանան նորից էներգիա սպառել մեկ ցանցից, էներգետիկ ընկերությունները պետք է բարելավեն էներգաարդյունավետությունը: Սա նշանակում է, որ նրանք պետք է ոչ միայն օպտիմիզացնեն աշխատանքային հոսքերը, թվայինը ներմուծելով էլեկտրաէներգիայի արտադրության, փոխանցման եւ բաշխման գործընթաց:

Մեր երկրում նույնպես անհրաժեշտ է անել այնպես,որպեսզի ողջամիտ ժամկետում էներգետիկայի բնագավառում գործընթացները լինեն ամբողջովին թվային կառավարվող, ինչպես արտադրության, այնպես էլ սպառման հատվածում՝ խելացի սպառման համակարգեր հայեցակարգի կիրառման միջոցով:Անհրաժեշտ է  ուսուցման ծրագրերում լայնորեն ընդգրկել թվային էներգետիկայի զարգացման հնարավորությունները, հրատարակել դասագրքեր եւ հասնել ցանկալի արդյունքի: Միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը նույնպես կարեւոր է:

ՍՏԵՓԱՆ ՊԱՊԻԿՅԱՆ