Բուլղարիայում լույս է տեսել Ժուստին Տոմսի «Clair de Lune» (Լուսնի լույս) ֆրանսերեն վերնագրով բուլղարերեն վեպը: Այն նվիրված է «Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության զոհերին, Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին եւ Բուլղարիայում սոցիալիզմի հաստատումից հետո բոլոր բռնադատված եւ առանց դատավարության ու պատժի սպանված մարդկանց»: Վեպում տեղի ունեցած իրադարձությունները հավատարմորեն եւ վավերականորեն վերարտադրելու համար Ժուստին Տոմսն անձամբ է հավաքել պատմություններ հայերի, բուլղարների եւ թուրքերի մի քանի սերունդներից: Վեպում մեկ կյանքի պատմությամբ ցույց է տրված Բուլղարիայի եւ Եվրոպայի պատմական գործընթացների զարգացումը քսաներորդ դարում: Չնայած ռոմանտիկ վերնագրին՝ վեպը հյուսված է ուժեղ ռեալիզմով՝ վավերականորեն պատմելով Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի եւ Բուլղարիայում վաղ սոցիալիզմի ժամանակ կատարված բազմաթիվ վայրագությունների մասին:
Ժուստին Տոմսը մեծապես ներշնչվել է իր հայուհի տատիկի կենսագրությունից: Նրա վեպի գլխավոր հերոսուհին հայուհի Թինան է, որը մանուկ հասակում փրկվում է Մեծ եղեռնից, ամուսնանում եւ ապրում է Բուլղարիայում, սակայն Երկրորդ աշխարհամարտը քանդում է նրա ընտանիքը, նա կորցնում է երեխաներին, ամուսնուն, տունը, եւ այդ ամենից հետո Թինային տեղափոխում են աշխատանքային ճամբար: Եվ այնտեղ, հանգամանքների բերումով, նա նորից մայր է դառնում…
«Իմ անձնական ուղերձն այն է, որ հայ, բուլղար կամ թուրք լինելուց առաջ մենք առաջին հերթին մարդ ենք,- ասում է Ժուստին Տոմսը:- Մենք՝ կանայքս, մայր ենք, բայց առաջին հերթին մարդ ենք: Սա այն է, ինչ պակասում է այս աշխարհին: Մենք պետք է մնանք մարդ, չնայած ռումբերին եւ մեր ապրած անհանգիստ ժամանակներին: Եվ անենք ամեն ինչ՝ մեր ուժերի սահմաններում առաջ շարժվելու համար»:
Գրքի շնորհանդեսներից մեկին ներկա է եղել նաեւ ճանաչված բուլղարահայ թենիսիստուհի եւ հասարակական ակտիվ գործիչ Յուլյա Բերբերյանը, որը ներկայացրել է Բուլղարիայի հայերի պատմությունը: Իր խոսքում նա ասել է. «Վեպի հերոսուհին ասում է. «Ցավդ վերացնելու համար եղի՛ր զգոն եւ համբերատար, եւ դու կհաղթես քո մարտերում»: Նա ներում է նրան, ով կործանել է ոչ միայն իր, այլեւ հազարավոր մարդկանց ճակատագիրը: Նա գրի է առնում բառեր ու արտահայտություններ, որոնք մեր երիտասարդները չգիտեն՝ ժողովրդի թշնամի, նախկին ժողովուրդ, ազգայնացում… Ես պաշտում եմ հերոսուհու այս վեհությունը»:
Ըստ բուլղարական մամուլի՝ չնայած գրքի սյուժեն նկարագրում է անցյալի դեպքերը, ստեղծագործության հրապարակումը համընկավ Ուկրաինայի դրամատիկ իրադարձությունների հետ: Հեղինակը չի թաքցնում, որ վեպը կարող է մեզ դրդել մտածել այս պահին տեղի ունեցող իրադարձությունների մասին, երբ հազարավոր մայրեր ստիպված են փախչել հարեւան երկրներ՝ իրենց ընտանիքներին պատերազմից պաշտպանելու համար:
Սոֆիայի Նոր Բուլղարական համալսարանի դասախոս Ժուստին Տոմսը (ծնված 1971-ին) թվային լրատվամիջոցների եւ հաղորդակցության փորձագետ է, այդ թեմայով 20 գրքի հեղինակ: «Clair de lune»-ը նրա առաջին գեղարվեստական գործն է:
Ա. Բ.
