Օր ու ժամ չի լինի, որ ՀՀ նորօրյա իշխանավորները, փոքրից մեծ թե հակառակը, չհայտարարեն. Հայաստանի հանրապետությունը նախորդ ժամանակահատվածի համեմատ հասել է աննախադեպ հաջողությունների: Որպես ասվածի հիմնավորում նշվում է, ասենք, ազգային դրամի կայունությունից մինչեւ տիեզերք արձակված կայանների իրողությունը, որոնք սովորականից հաճախ են շարքային հայաստանաբնակների որոշակի մասի կողմից տարօրինակ դիտարկվում: Թե ինչ գործոնների արդյունքում է մեր 400 դրամը որոշակի ժամանակահատված համարժեք ԱՄՆ-ի 1 դոլարին կամ Եվրոմիության 1 եվրոյին, հիմնավոր համոզմունք չկա թե՛ մասնագիտական շրջանակներում, թե՛ առավել եւս` շարքային քաղաքացիների մոտ: Այն մոտեցումը, թե դրամի հարաբերական կայունությունը պայմանավորված է, ասենք, 50.000 կամ 100.000 արժեցող թղթադրամների հետ, թերեւս տարօրինակ է, քանզի մեր մարդկանց 99 տոկոսը որեւէ պատկերացում չունի դրանց գոյության միասին, ոչ լսել է, ոչ տեսել դրանց վերաբերյալ որեւէ մոտեցում:Փոխարենը հանրությանը հրամցվում է տեղեկություն, որ ասենք, ՀՀ բանկային համակարգում ներդրված քաղաքացիների ավանդները ուր որ է կհասնեն, կամ արդեն հասել են ՀՀ դրամային համարժեքով 6.000.000.000.000-ի սահմանին: Եթե այն բաժանենք առկա մոտ 3 մլն բնակչության միջեւ, ստացվում է, որ նորածնից մինչեւ ավագագույններ յուրաքանչյուրին բաժին է ընկնում, ոչ ավել ոչ պակաս` 2.000.000 դրամ, ամերիկյան արժույթով` 5.000 դոլար:
Որն է այստեղ մասամբ թե ուղղակի-անուղղակի առումներով անբացատրելի տարօրինակը: Այն, որ այդ ահռելի գումարը չի ուղղվում դեպի պահանջարկ ունեցող ոլորտների արտադրա-արդյունաբերական ապրանքների արտադրությանը: Զգալի ծավալներով շինարարությունը վարկավորվում է, սակայն պարզ է, որ բնակարանաշինությունը միայն շենքերի հիմքը, պատերն ու տանիքը չեն, այլեւ հարյուրավոր այլ առաջնահերթություններ, սկսած դռների ու լուսամուտների փականներից մինչեւ զգալի գումարներ կազմող վերելակները: Որոշակի ակնածանքով եմ հիշում շվեյցարիացի բարձրագույն պաշտոնյայի այն հայտարարությունը լրագրողներից մեկին առ այն, որ ձեզ ձեր բնակարան բարձրացնող վերելակը շատ հավանական է պատրաստվել է մեր հարեւանությամբ գտնվող գյուղաքաղաքում: Ավաղ, մենք անգամ միլիոն բնակչությամբ Երեւանում որեւէ արտադրանք չունենք, որով կարող ենք առանձնանալ, թերեւս` հպարտանալ: Ասենք, պարզ ու հասարակ խնայողական էլեկտրալամպերի արտադրությամբ, որի ավանդույթն ունենք: Թբիլիսյան խճուղու հարեւանությամբ ձգվող էլեկտրալամպերի հզոր գործարանն այսօր էլ իր արտադրական մասնաշենքերով ու օժանդակ կառույցներով կանգուն է, միայն` անգործության մատնված: Բայց չէ՞ որ էլեկտրալամպը նյութերի առումով նվազագույն պահանջ ունի, գնողունակության հարցում` առավելագույն: Դրանց միլիոնավոր խմբաքանակներով պահանջարկ կա տարածաշրջանի երկրներում. եւ հարցը` թե ինչո՞ւ այսօրինակ ուղղություններով աշխատանք չի տարվում մեզանում, հնչում է ինքնաբերաբար: Նույնը կարող ենք նշել, շատ այլ արտադրանքների առումով, սկսած մանկական հեծանիվներից, որի ավանդույթն էլ ունենք, մինչեւ սառնարաններ ու ամենատարբեր էլեկտրական այլ սարքավորում: Պարենային առումով լրջագույնս սասանված է մեր անվտանգությունը, քանզի հողա-ջրա-ջերմային լավագույն պայմանների առկանության պարագայում անգամ մեզ անհարժեշտ հաց-հացամթերքների հացահատիկը չենք արտադրում, նաեւ ինչ-որ չափով` միսն ու կաթը:
Ումից ենք ինչ ակնկալում, երբ անգամ օրենսդիր իշխանահատվածն է զբաղված ինչ-որ բան շարժելու փոխարեն ամենուր հարկեր քերելով, որի գլխավոր նպատակներից մեկը իրենց աշխատավարձերը հարյուր հազարավոր դրամներով բարձրացնելն է, երբ կենսաթոշակառուներին շատ համարվեց անգամ ողորմելի երեք հազար դրամը: Սա այն պարագայում, երբ անօգնական այս մարդիկ թե՛ իրենց ստացած 40 հազար դրամից, թե՛ արտերկրների իրենց հարազատներից ստացած գումարներից ահռելի հարկեր ու տուրքեր են մուծում, պետական բյուջեն հարստացնում: 700 դրամի խնձոր ես գնել, 110 դրամի ավելացված արժեքի հարկ պետք է վճարես, դեղ գնելով 20 տոկոս հարկ ես վճարում, ծխախոտի ու խմիչքների պարագայում՝ ակցիզային հարկ, որի տոկոսները տարբեր են: Սիրողական մակարդակով կատարված հաշվարկների արդյունքում ՀՀ 600 հազար կենսաթոշակառուների ու նպաստառուների մուծած հարկերն ու տուրքերը տարեկան կտրվածքով կազմում են 100.000.000.000 դրամ, դոլարային արտահայտությամբ` 250 մլն դոլար: Փոքր թե՞ մեծ թիվ է, գնահատեք ինքներդ: Ըստ` սույն տողերի հեղինակիս՝ երկրորդ տարբերակն է:
Ծանր շրջան է ապրում Հայաստանի հանրապետության տնտեսություն ասված հատվածը, որն այդպես էլ չի ուրվագծվում: Վերաարտահանումներով ու ստվերից հանված աշխատատեղերով կազմվող աղքատիկ բյուջեն ի զորու չէ նվազագույնս գոհացնել հայաստանաբնակին, սա է տխուր փաստը:
Ապրենք ինչ-որ հրաշքի սպասումով:
ԳԵՂԱՄ ՔՅՈՒՐՈՒՄՅԱՆ
