ՀՀ քաղաքացուս շրջապատի որոշակիից մինչեւ բացարձակ մեծամասնությունն անորոշ տրամադրություններով է սկսում Աստծո պարգեւ յուրոքանչյուր առավոտն ու այն նույնկերպ ավարտում երեկոյան: Տպավորություն է ստեղծվում, որ կապ չունի նա աշխատանք ունի՞, թե՞ գործազուրկ է, երիտասա՞րդ է, թե՞ ծեր, առո՞ղջ է, թե՞ հիվանդ, արական, թե՞ իգական սեռի ներկայացուցիչ է: Օրերս նրանցից մեկը, դեռեւս մնացած ֆիքսված հեռախոսակապի միջոցով զանգահարել է համեմատաբար ակտիվ լրագրությամբ զբաղվող ՀՀ քաղաքացուս հետեւյալ հարցով. արդյո՞ք հրատապ է ՀՀ-ում խեցգետին կոչվողի բիզնեսը:
Անկեղծ գտնվեմ եւ նշեմ, որ հարցից անակնկալի եկա, քանզի տնտեսության հարցեր լուսաբանելու նախասիրություններիս ընթացքում երբեւէ խեցգետին կոչվողի հետ չէի առնչվել: Նման մոտեցում չեմ նկատել նաեւ տասնամյակներ շարունակ հարյուրավոր հյուրասիրությունների մասնակցության ընթացքում, երբ հիմնական մատուցվողը փլավն ու սունկ են եղել, տոլման ու մսեղենը, հարիսան ու խաշլաման: Ի՞նչ մնում է խոցգետնին, կուզեք ինձ քարե դարի ներկայացուցիչ համարեք, կուզեք կերակրատեսակներից բացարձակապես ոչինչ չհասկացող մեկը, անգամ նվազագույն պատկերացում չունեմ:
Իսկ թե ինչու եմ այսչափ մանրամասնում, խնդրեմ ծանոթացեք. հեռախոսազանգողն ասաց, որ մտահոգությունը կապված է ՀՀ էկոնոմիկայի բարձր պաշտոն զբաղեցնող փոխնախարարի կողմից երկրում խեցգետնի արտադրությամբ զբաղվողների բիզնեսին ծանոթանալու այցի հետ: Թվում է` բարձրաստիճան այր է, երկրի առաջնահերթություններն իրեն առավել են տեսանելի, անհրաժեշտություն է դրանց ծանոթանալ, շարքային քաղաքացիների սննդակարգը բարեփոխել: Չէ՞ որ հենց ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարն է նշել, որ Հայաստանի հանրապետության պարենային անվտանգության գլխավոր խնդիրներից մեկը… ճիշտ սնվելն է:
Այլեւայլ միջավայրեր հարցումներիս արդյունքում պարզվեց, որ խեցգետնով սնվելու պարագայում, որը կարելի է ճիշտ սնվել դիտարկել, հարկ է գրպանում թե դրամապանակում առնվազն 15.000 դրամ ունենալ: Տանն այդ կերակրատեսակը պատրաստելն անհույս է. քանզի ծանոթներիցս ոչ մեկը, իսկ նրանք տասնյակներով, տարիների փորձ ունեցող խոհարարներ են, որեւէ անգամ պատկերացում չունեին խեցգետին կոչվողի պատրաստումից: Ստացվում է, որ հայկական խոհանոց ասվածի շուրջ ժամանակակից գնահատականնները չափից դուրս անբարենպաստ են որոշ միջավայրերի առումներով:
Դե եկ ու մի նշիր, որ լավ չէ, թերեւս խայտառակ վիճակ է, քանի երկրում, ասենք բիզնեսի միջազգային ակադեմիա ունենք, ուր ծրագրում են համաշխարհային խոշոր ընկերություններին Հայաստան բերել: Ստացվում է, որ արդեն գործող «Սինոփսիս»-ը դրանց շարքում չէ, հարկ է մտածել նոր, առավել խոշոր, խոշորագույն ընկերությունների մասին, ասենք, մեր հայրենակցի մասնակցությամբ «Մոդերնա»-ի կամ «Կրայսլեր»-ի, չինական «Հայ վեյ»-ի, նամանավանդ հայ բառի առկայության պարագայում: Սա իհարկե կեսկատակ, քանզի մերօրյա Հայաստանի հանրապետության տնտեսությունում դժվար է պատկերացնել, որ հնարավոր է կազմակերպել տպագրվող լուսանկարում պատկերված արտադրանքին համանման որեւէ արտադրանք: Այն բաղկացած է ասեղների խմբից, որոնք թելված են տարբեր գույնի թելերով, կա կոճակ, 1-2 այլ անհրաժեշտություններ: Թե ում մտքով է անցել այս հավաքածում ստեղծել, դժվար է ասել, բայց որ այն հարյուր հազարավոր օրինակով վաճառվում է օդանավերում ու գնացքներում, նավերում ու ավտոկայանատեղերում, նավահանգիստներում ու երկաթուղային կայարաններում, դա իրողություն է, հեղինակներին շահույթ է երաշխավորում, որքան էլ ոմանք այն թերահավատորեն ընդունեն: Ինչ-որ մեկն ակնարկեց, որ սույն հավաքածուի հեղինակը երբեմնի անհատ ձեռներեց է եղել, գրեթե զերո-ից է բիզնեսը սկսել, որը հիմա՜, հիմա՜…
Լավ, լավ, այդքան հեռու չգնանք, այլ վերադառնանք ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարի ճիշտ սնվելու դիտողությանը: Ասենք, սննդաբանների կողմից առաջարկվող հավի մսի օգտագործմանը: Եթե նախարարական միայն աշխատավարձով կարելի է տեղական արտադրության հավի կրծքամսի ամբողջ 500 կգ արտադրանք գնել, հարյուր հազարավոր կենսաթոշակառուներին ու նպաստ ստացողներին տրվողը հազիվ 7-8 կգ է կազմում: Արդյունքում` նրանք օգտվում են չգիտես ինչու առավել մատչելի վաճառվող Երկիր մոլորակի չորս կողմերից ներկրվող, շատ ավելի մատչելի գնով առաջարկվող խոր սառեցված մսատեսակներից: Անհայտ է, բացարձակապես որեւէ մեկը չի խոսում, թե ինչու են հազարավոր կիլոմետրեր հեռավորություններից բերվելուց հետո էլ դրանք տեղում արտադրվածի համեմատ կես գնով վաճառվում: Չէ՞ որ պարզից էլ պարզ է, որ Բրազիլիայում լինի, Կանադայում թե Հայաստանում, ձվից մինչեւ 1 կգ կշռող հավ դառնալու ժամանակահատվածը 34-35 օր է, 1-2 օրով ավել կամ պակաս: Ահա այսօրինակ ինչո՞ւ -ն է հարկ պարզել ՀՀ տնտեսվարական մտքին, հանձին իր պետական գերկառույց էկոնոմիկայի գերնախարարության, ուր տարօրինակորեն առաջնահերթություն են դիտարկում, թող որ մեր կողմից սիրողական մակարդակով քննարկվող խեցգետնի արտադրությունը:
Այսուհանդերձ, ըստ ՀՀ կենտրոնական բանկի գնահատականի 2023-ին Հայաստանի հանրապետությունում գնաճը կկազմի 8 տոկոս, երբ նույն տարվա բյուջեի մասին օրենքի քննարկվող նախագծում տնտեսական աճը սահմանվել է 7 տոկոս: Մեր մարդիկ արդեն գիտեն, թե ինչպես ու ինչկերպ են մեզանում մեր առօրյայի վրա հիմնականում ազդող տնտեսական աճն ու գնաճը հաշվառվում: Նրանց տառապանքը փորձ ունի, որը տարիների հետ անքննելի է դառնում:
Այսպես էլ ապրում ենք:
ԳԵՂԱՄ ՔՅՈՒՐՈՒՄՅԱՆ
25.10.2022թ.
