Ամերիկյան կայսերապաշտությունը ընթացքի մեջ

Երիցս ճիշտ եւ իրավացի էր Նոբելյան մրցանակի մեր դափնեկիրներից Տարոն Աջեմօղլուն, որ ժամանակին նախազգուշացնում էր, որ եթե Դոնալդ Թրամփը նախագահական ընտրություններից Ջո Բայդենին հաղթանակած դուրս գա, ապա դեմոկրատիան, ժողովրդավարությունը վերջ կգտնի Մ. Նահանգներում: Աջեմօղլուն ու մասնագետների նրա խումբը, բացի հասարակագիտական իրենց հետազոտություններից, անշուշտ հետեւել էին, ինչպես ապշահար ողջ աշխարհը, նախորդ ընտրություններում Թրամփի պարտությանը հետեւած, մեղմ ասած, անկարգապահություններին Կապիտոլ Հիլում, հենց Կոնգրեսի շենքում՝ հրձիգ ու պայթուցիկ նյութերի գործադրումով, ոստիկանական ուժերի դեմ գրոհներով, ինչը ափիբերան էր թողել եվրոպական եւ այլ երկրների, ժողովուրդներին ու պետական մարդկանց:

Սակայն, կարծում եմ, որ մեր դափնեկիրն ու նրա թիմը չէին կռահել, որ կրկին իշխանության տիրանալուց հետո թրամփյան հակաժողովրդավարությունը շատ ավելի կոպիտ ու կոշտ կերպով կդրսեւորվի նաեւ այլ երկրներում, առաջին հերթին՝ Վենեցուելայում, որը հենց Ամանորի նախորդ գիշերը, օդային, ծովային ու ցամաքային հարձակման ենթարկվեց, նախագահ Նիկոլաս Մադուրոն ու տիկինը առեւանգվեցին ու տարվեցին Նյու Յորք՝ ամերիկյան դատարանի առաջ պատասխան տալու, իսկ մեկ շաբաթ անց,- դարձյալ չտեսնված ու չլսված, ավելի ճիշտ՝ միայն Միջին դարերում պատմագրված,- Թրամփն իրեն հռչակեց նաեւ Վենեցուելայի նախագահ: Ժողովրդավարության եւ աշխարհակարգի (world order) շա՜տ յուրօրինակ մատուցում, որը հիմնովին ջնջում է արդեն իսկ խարխլված, 1-ին եւ 2-րդ աշխարհամարտերից հետո խելոքացած մարդկության ստեղծած միջազգային կառույցները՝ ՄԱԿ, Անվտանգության խորհուրդ եւ մյուս կազմակերպությունները, Միջազգային դատական ատյանները, երկրների միջեւ համագործակցության ֆինանսական, առողջապահական, բնապահպանական եւ մյուս՝ հակակշռող, փոխօգնության նորմերն ու ընթացակարգերը, այլ երկրների ներքին գործերին չմիջամտելու վերաբերյալ գրավոր ու բանավոր սկզբունքները:

Վենեցուելայի հափշտակումով մեր երկրագնդի վրա, փաստորեն, հաստատվում է «անտառի օրենքը». ուժեղը ուտում կամ ինչ ուզում անում է նվազ ուժեղ կամ թույլ էակներին: Իսպառ ջնջվում է 1811 թ.ին իսպանացի ու հոլանդացի գաղութարարների ձեռքից Վենեցուելան եւ հետագայում Հարավային Ամերիկայի մյուս երկրները ազատագրած Սիմոն Բոլիվարի հռչակած՝ ժողովուրդների ազատագրության եւ անկախության սկզբունքները: Եվ այժմ այդ երկրները սրտադող սպասում են իրենց նվաճման եւ ստրկացման հերթին, սկսելով հարեւան Մեքսիկայից, Կոլումբիայից, Գուատեմալայից, Բոլիվիայից (Սիմոն Բոլիվայի անունով կնքված), Էկվադորից եւ Լատինական Ամերիկայի այլ երկրներից՝ ենթարկվելու 1902  թ.ին Մ. Նահանգների կողմից արդեն նվաճված Պանամայի ճակատագրին: Թրամփի Վաշինգտոնը միշտ էլ պատճառաբանություն կգտնի, ինչպես Վենեցուելայի պարագայում, որի նախագահն իր կանեփի ու կակաչի պլանտացիաներով թունավորում էր ամերիկացի երիտասարդությանը: Առանց խոստովանելու սակայն, որ այդ պլանտացիաները հենց ամերիկյա՛ն ներդրողների փողերով են ծաղկել, «արդյունավետ» դարձել: Այսինքն՝ որ ամերիկացիները մասնակից ու մեղսակից են Մադուրոյի ձեռնարկություններում:

Մեկ խոսքով, Թրամփն ու իր վարչակազմը լծվել են ողջ Հարավային Ամերիկան, եւ ոչ միայն, նվաճելու գործին, ինչը անգլիական The Economist-ի բնորոշմամբ՝ սկիզբն է Արեւմտյան կիսագնդի յուրացման:

Տակավին ինձ հայտնի չէ Մ. Նահանգների ժողովրդի հանրային կարծիքը այս եւ զավթողական այլ գործողությունների, ինչպես նաեւ Կանադայի ու Գրոյնլենդի նկատմամբ նախագահ Թրամփի հավակնությունների վերաբերյալ (վերջին հարցախույզները խոսում են միայն այն մասին, թե Վենեցուելայի բնակչությունը որքա՜ն երջանիկ եւ ուրախ է բռնապետ Մադուրոյից ազատվելու եւ Թրամփի լծի տակ ընկնելու առթիվ): Հայտնի չէ նաեւ, թե ամերիկյան հանրույթը ի՞նչ կարծիք ունի մեր հարեւան ու բարեկամ Իրանում իր ղեկավարության եւ Իսրայելի հրահրմամբ տեղի ունեցող իրադարձությունների (այս մասին կարդալ 2-րդ էջում մեր աշխատակից, արտակարգ եւ լիազոր դեսպան Գր. Առաքելյանի հոդվածը) վերաբերյալ, որոնք կարող են պատերազմական նոր գործողությունների դուռ բացել տարածաշրջանում:

Ասենք՝ մեզ հայտնի չեն նաեւ մեր իսկ կառավարության խորքային քայլերը (եթե կան այդպիսիք) ստեղծված նոր կացության վերաբերյալ, բացի Փաշինյանի կիրակնօրյա հակաեկեղեցական խեղկատակություններից եւ յուրայիններին ժողովրդի փողերով կաշառելու ամենօրյա շռայլություններից:

Վ. Սարոյանը մի պիես ունի, որը կոչվում է «Հե՜յ, ո՞վ կա այնտեղ»: Իսկապես, ո՞վ կա այնտեղ, որը կկարողանա զգաստացնել մեր երկրի որոշում կայացնողներին, ձեռնարկել նախազգուշական քայլեր, համախմբել ժողովրդին, ազգային ու պետական միաբանություն ստեղծել, դիմագրավել գալիք համաշխարհային, տարածաշրջանային ու տեղական՝ մեր դեմ ուղղվող անմիջական վտանգները:

ՀԱԿՈԲ ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ