Անցյալ դարի 70-ական թվականներին, երբ Պետհամալսարանի ուսանող էինք, այն ժամանակվա անվճար կրթության պայմաններում ամիսը 40-45 ռուբլի կրթաթոշակ էինք ստանում, ու ոչ-մայրաքաղաքացի ուսանողդ հատկապես եթե տանից էլ դրան մոտ մի բան ստանում էիր, բավարարում էր ե՛ւ կեցության (նաեւ վարձով ապրելու), ե՛ւ կինո, թատրոն ու սրճարան գնալու, գրքեր գնելու, ե՛ւ անգամ ընկերությունից հետ չմնալու համար:
Իսկ այսօրվա կենսաթոշակառուներին՝ մեր երկրում ամբողջ մի կյանք ջանք ու վաստակ ներդրած եւ տարիքն առած մարդկանց վճարվող թոշակը, գաղտնիք չէ, չի բավարարում քիչ թե շատ արժանապատիվ ապրելու համար: Գուցե դեռ ա՛յդքան կարող է ապահովել մեր պետությունը: Պետական պաշտոնյաներն ասում են՝ առայժմ ավելին հնարավոր չէ: Փոխարենը վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն, ինչպես հայտնի է, կառավարության նոյեմբերի 6-ի նիստում խիստ տոնով երկու շաբաթ ժամանակ տվեց համապատասխան պաշտոնյաներին՝ սահմանելով ու պահանջելով, որ այսուհետեւ «բոլոր թոշակառուները թոշակը ստանում են միայն էլեկտրոնային եղանակով»: Չգիտենք՝ վարչապետը նման պահանջից առաջ խորհրդակցե՞լ է գործի պատասխանատուների, ոչ շահագրգիռ մասնագետների հետ, առաջնորդվե՞լ է դրա հետ կապված իրավիճակային վերլուծությամբ թե ոչ, կամ գործադիրին ինչ է տալիս բոլորին պարտադիր «էլեկտրոնային դաշտ» բերելը, բայց որ այս կատեգորիկ վճիռը հատկապես գյուղական եւ տարբեր այլ կարգի թոշակառուների համար արհեստական նոր խնդիրներ է ստեղծելու, թերեւս ակնհայտ է:
Տեխնիկական առաջընթացն, իհարկե, կանգ չի առնում, բայց այն ամեն ինչում չէ, որ բարիք է: Մանավանդ եթե ներդրվում է հապշտապ, առանց բավարար նախապատրաստման եւ առանց դրա բացասական հետեւանքները հաշվի առնելու: Թոշակառու մարդկանց հետ կապված այս դեպքում, թվում է, սա կամայական որոշում է, եւ եթե կառավարությունը պահանջում է որ, օրինակ, մեծ թիվ կազմող գյուղական բնակավայրերում ապրող բոլոր թոշակառուներն էլ բանկոմատով ստանան իրենց թոշակները, պետք է նախ գոնե ամեն գյուղում տեղադրվեին դրանք՝ ծեր, հիվանդ, միայնակ մարդկանց եւ մյուս տարեցներին հարկադիր «զորաշարժի» չենթարկելու, չզայրացնելու-վիրավորելու ու ամեն անգամ չտանջելու համար:
Իսկ ի՞նչ են այս մասին ասում իրենք՝ թոշակառուները կամ այդպիսիք ունեցող նրանց հարազատները, քաղաքացիները: Վերը նշված եւ հաջորդ օրը փորձեցինք մի փոքր ծանոթանալ առաջին պատահած առանձին լրատվական եւ այլ կայքերի սոցցանցային էջերում խնդրի վերաբերյալ տեղ գտած արձագանքներին: Թոշակառուները, հատկապես միայնակները, գրում է օգտատերերից մեկը, կանգնելու են լուրջ խնդիրների առաջ, եւ այս… օրենքը վտանգավոր է: Եթե ընդունվի, խառնաշփոթ է լինելու ու քաշքշուկ: «Մայրս երկրորդ կարգի հաշմանդամ է, հազիվ քայլում է, ո՞նց եմ տանելու բանկ, որ քարտ հանեմ: Թող ուրեմն հրաման տա, որ բանկի աշխատակիցները գան տուն ու գործընթացն իրականացնեն»,- ասում է մեկը: Թոշակառուն 97 տարեկան է, մի կերպ է քայլում, ինչպե՞ս վարվել, շարունակում է մյուսը: «Ասենք մի պահ պատկերացում ունե՞ք գյուղի 87 տարեկան կույր կին՝ ո՞նց է ստանալու», «Բա միայնակ թոշակառուն որ չի կարողանում դուրս գա՝ դա ո՞նց պետք է լինի»,- հարցնում, առարկում են ուրիշները: Մեկը սա խայտառակ որոշում է որակում, մյուսն ասում է՝ բավական է, էլի, մի հատ էլ մարդկանց կարծիքը հարցրեք. ոչ բոլոր թոշակառուներն են կարողանում քարտից օգտվել, ինչո՞ւ եք խեղճ ծեր մարդուն սթրեսի ենթարկում: Որ թոշակառուի հաշվին բանկե՞րը հարստանան: Մեկն էլ պատասխանում է վարչապետի այն խորհրդին թե՝ ձեր քարտը տվեք հարեւանին, որեւէ մեկին՝ գնա ձեր առեւտուրն անի: Բա որ այդ մեկը, ասում է, գնա նրա առեւտրի հետ այդ քարտով իր առեւտուրն էլ անի՞, այդ խեղճ թոշակառուն ինչպե՞ս կարող է իմանալ:
Արձագանքների մի մասն էլ վերաբերում են խնդրի բարոյական, իրավական եւ ժողովրդագրական կողմերին: «Ինչո՞ւ եք բեւեռվել էդ թշվառ թոշակի վրա… բան ու գործ թողած՝ ընկել էդ տանջված անճար ծերերի ետեւից: Ամոթ է, թողեք մարդիկ խաղաղ ծերությունը ապրեն: Սա իրավունքների ոտնահարում է»: «Դուք իրավունք չունեք սահմանափակելու մարդու իրավունքները… Դուք բռնանում եք մարդու իրավունքների վրա, եւ դեռ ձեզ ժողովրդավար եք համարում»: «Հետո ասում են արտագաղթ չլինի. ով հնար ունենա՝ կփախչի, մանավանդ թոշակառուն»…
Անշուշտ, պատահում են նաեւ առանձին դրական արձագանքներ, բայց մեզ հանդիպածների ընդհանուր հոսքի մեջ դրանք հազվադեպ բացառություններ էին…
Ամփոփենք շիրակցի մեր մի հին գործընկերուհու կրկնվող հարցադրմամբ՝ իսկ ե՞րբ կկիրառեք ԱՐԺԱՆԱՊԱՏԻՎ ԾԵՐՈՒԹՅՈՒՆ ապահովելու օրենսդրական քայլեր, մարդասիրական ծրագրեր:
ԳԵՂԱՄ ՄԿՐՏՉՅԱՆ
