Որո՞նք են «հեղաշրջում» բառից խուսափելու Արեւմուտքի նկրտումները
Եգիպտական բանակը հուլիսի 2-ին նախ վերջնագիր ներկայացրեց իշխանություններինՙ երկու օրվա ընթացքում ժողովրդի պահանջները կատարելու նախապայմանով, իսկ հուլիսի 4-ի առավոտյան պաշտոնապես հայտարարեց, որ նախագահ Մոհամմեդ Մուրսին պաշտոնանկ է արված եւ ձերբակալված է: Բանակը միաժամանակ կասեցրեց սահմանադրությունը, կալանեց «Մուսուլման եղբայրներ» շարժման առաջնորդին, վերջինի տեղակալին, շուրջ 300 ներկայացուցիչների եւ փակեց հեռուստաալիքները:
Այս ամենին հետեւեցին Մուրսիի կողմնակիցների սպանությունները: Հուլիսի 3-ին սպանվել էր առնվազն 32 մարդ, հուլիսի 8-ի առավոտյան Եգիպտոսի պետհեռուստատեսության տվյալներովՙ 42 հոգի: Թեեւ «Մուսուլման եղբայրները» հայտարարել էր 52 սպանվածի մասին, երեկոյան, սակայն, պարզ դարձավ, որ այդ թիվը ավելի քան 70 է, ընդ որում սպանությունները կատարվել էին հենց առավոտյան նամազի պահին:
Վերջին սպանությունից հետո «Մուսուլման եղբայրներ» շարժման քաղաքական կազմակերպությունըՙ «Ազատություն եւ արդարություն» կուսակցությունն ըմբոստության կոչ արեց Եգիպտոսի ժողովրդին: Ի՞նչ արձագանք կգտնի այս կոչը, ցույց կտա ժամանակը: Բայց որ 30 տարվա բռնատիրությունից հետո Եգիպտոսում Մուհամմեդ Մուրսիի ընդհանուր ձայների 51 տոկոսով ընտրությունը նախագահի պաշտոնում «Արաբական գարնան» նշանակալի ձեռքբերումն էր, ինչպես նաեւ ժողովրդական կարգերի գրավականը երկրում, ակնհայտ է:
Ընդ որում, այդ նույն բանակը մինչեւ հեղափոխությունը եղել է բռնատիրության գրավականըՙ պաշտպանելով «ոտնձգություններից» նախագահ Հոսնի Մուբարաքի իշխանություններին: Երեսուն տարի շարունակ վերջիններիս սատար կանգնող բանակը ընտրությունից ընդամենը մեկ տարի հետո հարկ համարեց տապալել նախագահ Մուրսիին: Վերջինին մեկ տարի չհանդուրժող հակառակորդները նույնքան հանդուրժել էին նախագահ Մուբարաքին:
Նույնը վերաբերում է նաեւ արաբական երկրներին, որոնք փաստորեն ողջունեցին բանակի հեղաշրջումը, շնորհավորելով Սաուդյան Արաբիայի գլխավորությամբ Զինված ուժերի բարձրագույն խորհրդին: Թերեւս Աֆրիկյան միությունն էր, որ արձագանքեց զինվորական հեղաշրջմանը եւ սառեցրեց Եգիպտոսի անդամակցությունը: Գալով Թուրքիային, ապա նա ի դեմս վարչապետ Էրդողանի, դատապարտում է եգիպտական բանակին, ընդ որումՙ խստագույնս:
Դա միանգամայն տրամաբանական է այն առումով, որ Արեւմուտքում փորձում են Ստամբուլի «Թաքսիմ» հրապարակը, ելնելով «Գեյզի» զբոսայգում դեպքերից, նույնացնել Կահիրեի «Թահրիր» հրահապարակի հետ, համեմատություն են անցկացնում Թուրքիայում իշխող իսլամամետ «Արդարություն եւ բարգավաճում» կուսակցության ու «Մուսուլման եղբայրների» քաղաքական կազմակերպությանՙ «Ազատություն եւ արդարություն» կուսակցության միջեւ, դատապարտում են երկուսին էլ նեոիսլամիզմի համար, եւ նախագահ Մուրսիին համարում են վարչապետ Էրդողանի հետնորդը, ինչպես երեկ համարել էին անգլիական թերթերթը:
Ավելինՙ Եվրոխորհրդարանի նախագահ Մարտին Շուլցը հունիսի 26-ին գերմանական թերթին տված հարցազրույցում կոչ անելով Էրդողանին հարգել աշխարհիկ կարգերը, վերհիշել էր քեմալականների մասին եւ ակնարկել, որ թուրքական բանակը այդ կարգերի գրավականն է երկրում: Ինչպես երեւում է, Արեւմուտքը «Մուսուլման եղբայրների» իսլամականության դեմ էլ գրավական է համարում եգիպտական բանակին, որ Եգիպտոսում բանակիՙ իշխանության գրավումը հակասահմանադրական եղանակով խուսափում է բնութագրել որպես զինվորական հեղաշրջում, փոխարենը նախընտրում որակելՙ «բանակի միջամտություն»:
Դա հավասարապես վերաբերում է ԱՄՆ-ին, եվրոպական տերություններին, ՄԱԿ-ին, Եվրոմիությանը, Եվրոխորհրդարանին եւ Եվրոհանձնաժողովին: Արաբական երկրներն էլ Սաուդյան Արաբիայի գլխավորությամբ Եգիպտոսին հարցում տուրք են տալիս արեւմտյան տերություններին:
Այս ամենի առումով, հատկանշական են «Ինդեպենդենտի» հեղինակ Ռոբերտ Ֆիսկի դիտարկումները: Ահա թե ինչ էր գրել նա անգլիական թերթի հուլիսի համարում. «Համաշխարհային պատմության մեջ առաջին դեպքն է, երբ հեղաշրջումը չի համարվում հեղաշրջում: Բանակը գրավում է իշխանությունը, ձերբակալում ժողովրդավարական հիմունքներով ընտրված նախագահի, կասեցնում է սահմանադրությունը, զենք-զինամթերք է կուտակում փողոցներում, փակում հեռուստատեսությունները, սակայն նորին սրբազնություն Բարաք Օբամայի շուրթերից չի հնչում «հեղաշրջում» բառը: ՄԱԿ-ի անօգնական գլխավոր քարտուղար Բան Կի Մունն էլ չի հանդգնում արտասանել այդ ագրեսիվ բառը: Մուրսին իշխանության է եկել ժողովրդավարական ընտրությունների արդյունքում: Ավելի շատ ձայն է ստացել, քան Արեւմուտքի երկրների ղեկավարները: Եթե նույնսիկ նվազի նրա ժողովրդականությունը, ապա դա չի կարող հիմք հանդիսանալ հեղաշրջման համար: Չէ՞ որ եվրոպական բանակները իշխանություն չեն գրավում, երբ նվազում է ղեկավարության ժողովրդականությունը 50 տոկոսից»:
Կարեւորն, իհարկե, բանակի հեղաշրջման բնութագրումը չէ, այլ Եգիպտոսի խուսափումը քաղաքացիական պատերազմից: Դրա համար անհրաժեշտ է, որ բանակն ու «Մուսուլման եղբայրները» գնան զիջումների, մինչդեռ երկուստեք համառում են: Ինչ վերաբերում է Արեւմուտքին, ապա նա կարծես խթանում է այդ պատերազմը, այլապես հեղաշրջումը կկասեցներ դեռեւս այն ժամանակ, երբ բանակը վերջնագիր ներկայացրեց նախագահ Մուրսիին: Ընդ որում, ընդամենը վերջնագրի համար բանակին դատապարտող հայտարարությամբ:
