Հուսեինով, միջնադարյան Գանձասարը քո խելքի բանը չի, դու սելդ քշի
Կարմիր Մոսկվայի կողմից մեկ դար առաջ որպես մեր տարածաշրջանի ու Հայաստանի գլխին պատուհաս «ստեղծված» Ադրբեջանի պատմաբանները հիմա էլ բարբաջում են բռնազավթած Գանձասարի մասին։
«Երկար տարիներ ադրբեջանցի և օտարերկրյա ակադեմիական հետազոտողները ուսումնասիրում են Գանձասարի վանքի Հայաստանի կողմից կեղծելու փաստերը և դրա արձանագրությունները։ Հավաքված փաստերի հիման վրա տպագրվել են բրոշյուրներ և հոդվածներ։ Հետազոտության ընթացքում հայտնի է դարձել, որ Գանձասարի վանական համալիրը հայերը կեղծել են 170 տարվա ընթացքում, մի քանի փուլով»,- Գանձասարի վանական համալիրի հարցով «Կովկասյան բյուրոյին» բողոք է հայտնել ադրբեջանցի պատմաբան Ռիզվան Հուսեյնովը։
Ինչպես Արցախի քրիստոնեական ամբողջ ժառանգությունը, այնպես էլ Գանձասարի վանական համալիրն ադրբեջանցիները հռչակում են իբր իրենց քրիստոնյա նախնիների՝ աղվանների ստեղծածը։
Ահա ինչ է զառանցում այս Հասեինովը.
«Ցարական Ռուսաստանի ժամանակաշրջանում, երբ այս աղվանական վանքն անցավ Էջմիածնի ձեռքը, ապա 19-րդ դարի երկրորդ կեսին, 20-րդ դարի սկզբին և վերջապես օկուպացիայի ժամանակաշրջանում, հայերի հիմնական թիրախը եղել է վանքի վիմագրությունը (միջնադարյան արձանագրությունները)։ Այս արձանագրությունները ապացուցում էին, որ վանքը կառուցել է աղվան տիրակալ Հասան Ջալալը։
Այս բոլոր հին արձանագրությունները վերամշակվել են հայերի կողմից։ Սակայն ադրբեջանական կողմը պահպանել է Գանձասարի վանքի բնագիր արձանագրությունների լուսանկարները, որոնք թույլ կտան վերականգնել այս համալիրի զգալի մասը»,- հայտարարել է ադրբեջանցին։
Հնագետ, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Արցախի պատմամշակութային ժառանգության գիտակ Համլետ Պետրոսյանն ադրբեջանցուն պատասխանում է.
Գանձասարի արձանագրություններում տառ անգամ փոխած չէ, ասենք անգրագետ Հուսեինովին (https://t.me/Caucasian_bureau/65717…), որ հազիվ թե տարբերակում է հայերեն տառերը:
Ուղղակի պատուհանից հոսող անձրևաջրերի հետևանքով արձանագրության կենտրոնկան հատվածը խամրել է:
Ահա արձանագրության նույնական տեքստը, ահա լուսանկարը և ահա մեր կայքում տեղադրած հոդվածը (այն եռալեզու է):
«Ես, նուաստ ծառա Ա[ստուծո]յ Ջալայ(լ) Դաւլ|այ Հասան, որդի Վախտանգա, թոռն Մեծին |Հասանա, բնակաւոր ինքնակալ բարձր |եւ մեծ Արցախական աշխարհի, ի Խ[աւխ|անա]բերդի՝ յոքնասահման նահա[ն]|գաւք: Զի հայր իմ ի վախճան կենաց ելից |իւր աստեացս անդարձ՝ կտակի հա|ստատեաց ինձ եւ մաւրն իմ Խորիշահի, որ էր |դուստր մեծ իշխանաց իշխանին |Սարգսի՝ զի շինեսցուք եկեղեցի ի գերեզ|մանատան հարց մերոց ի Գանձասար, |զոր սկսե[ա]լ մեր :ՈԿԵ: (1216) թվին հայոց աւգնութ[եամ]բ բարեր|արին: Եւ ի խփել լուսամտին արեւել|ից մայրն իմ կրաւնաւորեալ չոգաւ յԵ[րուսաղե]մ եր|րորդ անգամ եւ անդէն ի դրան Յարու|թե[ան] խարազանազգեաց ճգնութ[եամ]բ, բազմամեա |ժուժկալութ[եամ]բ հանգեաւ ի Ք[րիստո]ս լուսո վ|կաութ[եամ]բ եւ անդէն պահեցաւ: Իսկ մեր զբ[ա]զմ|ածուփ կիրս կենցաղոյս ի մտի եդ|եալ փոյթ գործո արարեալ աւարտումն եղ|եւ շնորհաւք ողորմութ[եամ]բ ամենայ|գութ Տ[եառ]ն :ՈՁԷ: (1238) թվի՝ գաւտեւորեալ ամենա|զան ձեւով, պատկերազան, յաւ[րի]նակերտ, գմբեթարդ [յ]աւրինուածաւք, յա[ւ]ժար|ութե[ամբ] կամաց մերոց, որպէս տեսանէ| Ա[ստուա]ծ» (հմմտ․ ԴՀՎ 5, 38, հմմտ. Ուլուբաբյան 1981, 87-88):
Պատմություն ու կենսագրություն չունեցող, մեկ դար առաջ ինչ-որ կերպ առաջացած Ադրբեջանի «պատմաբանների» լեզուն շատ է երկարել։ Բայց իրենք էլ գիտեն, որ ցանկացած կեղծված փաստ հայկական կողմը երկու րոպե հետո կարող է մերկացնել։
Հուսեինով, քո ի՞նչ բանն է խորանալ հայկական բազմադարյա եկեղեցիների արձանագրությունները վերծանելու մեջ։
