ՎԱՐՈՒԺԱՆ ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Արեւելյան գործընկերության եւ ընդհանրապես Ռուսաստանի ներգրավվածությամբ նախկինում պատմություն անցած երկրների պարագայում Եվրոմիությունը փաստացի, թեեւ ուշացումով, մարտի սկզբին որոշեց ու հայտարարեց, որ վերանայում է Հարեւանության քաղաքականությունը: Եվ վերանայումը հիմնականում հենց առնչվում է Ռուսաստանին ու ռուսական գործոնին բոլոր այն հարցերում, որոնք վերաբերում են ԵՄ հարեւաններին:
Եվրոպական հարեւանության քաղաքականության, այդ թվում` Արեւելյան գործընկերության հետագա ուղղվածությունն ու անելիքները կհստակեցվեն այս տարի մինչեւ հունիսի վերջ, որից հետո Եվրոպական Միությունը հանդես կգա Հարեւանության հարցերի հետագա նորացված ծրագրի ներկայացմամբ: Ներկայումս շարունակվում են Եվրոպական հանձնաժողովի` ԵՄ արտաքին հարցերով բարձր ներկայացուցիչ Ֆեդերիկա Մոգերինիի հետ միասին մարտի սկզբից արդեն մեկնարկած Եվրոպական հարեւանության քաղաքականության ապագայի մասին քննարկումներն ու խորհրդակցությունները, որոնք անցնում են ԵՄ անդամ պետությունների միջեւ: Դրան կհաջորդեն խորհրդակցություններ Հարեւանության երկրների հետ:
ԵՄ-ը այսուհետեւ նախատեսում է Հարեւանության իր քաղաքականությունը դարձնել ավելի ճկուն: Արդեն իսկ Եվրոխորհրդարանում տեղի են ունեցել առաջին քննարկումներն այս ուղղությամբ, ընդ որում` բացառիկ շեշտադրությամբ առ այն, որ Եվրոմիությունում կփորձեն այսուհետեւ ԵՄ հարեւանների հետ մերձեցման ծրագրերում ներգրավված երկրների հետ աշխատելիս հաշվի առնել այն պետությունների ռեակցիան, որոնք չեն մասնակցում տվյալ ծրագրին:
Հայաստանում Եվրոմիության պատվիրակության ղեկավար Տրայան Հրիսթեան «Մեդիամաքսում» մարտի 17-ին հրապարակված իր հոդվածում եւս անդրադարձել է ճկունության հարցին` ներկայացնելով այն որպես Եվրոպական հարեւանության քաղաքականության վերանայման չորս կարեւոր կետերից մեկը: Ըստ այդմ, Եվրոմիությունը պետք է ավելի ճկուն լինի. «Սա նշանակում է, որ պետք է ի վիճակի լինենք արձագանքել փոփոխվող հանգամանքներին եւ ծագող ճգնաժամերին»:
Որպես Հարեւանության քաղաքականության վերանայման մյուս կարեւոր ուղղություններ էլ Տրայան Հրիսթեան ներկայացրել է գործընկերների հետ համագործակցության շրջանակների տարբերակման, դիվերսիֆիկացիայի անհրաժեշտությունը: «Արեւելքի մեր որոշ գործընկերները բռնել են ասոցիացման եւ խորը առեւտրի համաձայնագրերի իրականացման ուղին, եւ քանի չկան շրջանակային սահմանափակումներ, նրանք ձգտում են ավելիին: Մենք ունենք գործընկերներ հարավում, որ հավասարապես պատրաստակամ են շատ կարեւոր համաձայնագրերի շուրջ աշխատել մեզ հետ»:
Հրիսթեան նշված ուղղությամբ աշխատելու առնչությամբ կրկին հիշեցրել է ԵՄ բառապաշարում վերջին շրջանի ամենաակտիվ հասկացություններից մեկը` հարեւանների հարեւանի հետ աշխատելու կարեւորությունը. «Ի վերջո, անհրաժեշտ է որոշել նաեւ, թե ինչպես պետք է աշխատենք մեր հարեւան պետությունների հարեւանների հետ»:
Հասկանալի պատճառներով Հրիսթեայի հոդվածում մնացած երկու ուղղություններից է ներկայացվում որեւէ քաղաքականության հանդեպ տեր զգալու մոտեցումը, երբ ինչ-որ ուղղությամբ երկիր տանելիս մարդիկ եւս հասկանան, թե ինչ օգուտ կարող է դա բերել:
Եվս մեկ ուղղություն էլ համագործակցության շարունակումն է, որն արդեն քանիցս Հայաստան-ԵՄ հարաբերությունների հնարավոր հեռանկարի առումով ներկայացվել ու շեշտադրվել է` որպես Եվրասիական տնտեսական միության կազմ մտած Հայաստանի հետ համագործակցության հնարավոր տարբերակ:
Հայաստանի հետ համագործակցության առումով հատկանշական է ԵՄ պատվիրակության ղեկավարի խոստովանությունը, որ թեեւ առեւտուրն ու շարժունակությունը եղել են ուշադրության կենտրոնում, «մինչ օրս որոշ առումներով անտեսվել են, օրինակ` թե՛ մեր, թե՛ մեր գործընկերների էներգետիկ անվտանգությունը, ինչպես նաեւ սառեցված հակամարտություններին ուղղված կազմակերպված հանցագործությունից բխող անվտանգության ռիսկերը»:
Սա կարող է բավականին տարբերվող մոտեցման հիմք ձեւավորել, հատկապես որ մինչ օրս հենց այս ամենը հաշվի չառնելուց էլ բողոքել են հայաստանյան իշխանությունները` փորձելով բացատրել Եվրասիական տնտեսական միության գիրկը շպրտվելու որոշումը:
Այսպիսով Հայաստանի ցանկությունը` ունենալու քաղաքական համագործակցություն տնտեսականի ավելի սահմանափակ մասշտաբների ու ընդգրկման պայմանով, կարող է դառնալ իրականություն: Ավելին, համագործակցության նոր ձեւաչափերում հաշվի կառնվեն ինչպես էներգետիկ անվտանգության հարցերը, այնպես էլ խնդիրները, որ կապված են հակամարտությունների հետ: Վերջինի առնչությամբ ԵՄ-ը վերջին մեկ-երկու տարում փորձում է ակտիվություն դրսեւորել, հանդես գալ տարբեր ծրագրերով, սակայն արդյունավետության ու հաջողության մասին խոսելը դեռ շատ վաղ է:
Ակնհայտ է, որ Հայաստանում էլ հետեվրասիամիութենական իրավիճակում տեսնում են Եվրոմիության հետ համագործակցության հնարավորություններ այնպես, որ դրանք հարմար լինեն նաեւ Եվրոպական Միությանը: Բացի այդ, հայաստանյան կողմի վերջին շրջանի հայտարարություններն էլ կարծես ամրապնդում են պատրաստվող հողը, թե ԵՄ-Հայաստան համագործակցությունը ընթանում է դեպի զարգացում:
