Մեծ Բրիտանիայի Պաշտպանության նախարարությունը նպատակ ունի զարգացնել այնպիսի համակարգեր, որոնք թույլ կտան հրթիռներին թռիչքի ընթացքում փոխգործակցել միմյանց հետ։ Ծրագրի իրականացման համար նախարարությունը 4,8 միլիոն ԱՄՆ դոլար է ներդրել իր ենթակայության տակ գտնվող ռազմական հետազոտությունների լաբարատորիայում։
Ծրագրի իրականացումն, ըստ էության, նոր էջ կբացի «խելացի զենքերի» ոլորտում և մեկ քայլով կմոտեցնի այն կետին, երբ ռազմական գործողությունների իրականացումը՝ մարտավարություն մշակելուց մինչև բուն գործողություններ ու ֆորսմաժոր իրավիճակներում հնարավոր լավագույն լուծումներ գտնելն ամբողջությամբ կհանձնվի ինքնավար համակարգերին՝ հնարավորինս նվազեցնելով մարդու միջամտությունը։ Թեև, ինչպես նշում են բազմաթիվ փորձագետներ, նման պատերազմներում մարդկային զոհերի թիվը կարող է կտրուկ ավելանալ։
Առաջին «խելացի» ռումբերը լայն տարածում գտան 1960-ական թվականներին՝ Վիետնամի պատերազմի ժամանակ։ Այդ շրջանում ԱՄՆ Զինված ուժերի կողմից կիրառվող զենքն իր տեսակի մեջ եզակի էր։ Այնուամենայնիվ ռազմական տեխնոլոգիաների զարգացմանը զուգընթաց այս համակարգերի արդյունավետությունն այլևս բավարար չէր ժամանակակից պատերազմներում առավելություն ապահովելու համար։ Այժմ բազմաթիվ երկրների բանակներում կիրառվում են այնպիսի համակարգեր, որոնք իրավամբ «խելացի» են․ դրանք կարող են հավաքել տվյալներ, գնահատել իրավիճակն ու ըստ այդմ՝ փոխել մարտավարությունը՝ նպատակին հասնելու համար:
Սակայն խնդիրն այն է, որ այդպիսի զենքերը լիարժեք գործելու համար պետք է հանդես գան որպես թիմ և առաջադրանքները կատարելիս կարողանան փոխգործակցել: Ժամանակակից հրթիռները կարող են փոխգործակցել միայն իրենց արձակողի հետ, իսկ միմյանց հետ՝ ոչ։
Բրիտանիայի Պաշտպանության նախարարության ծրագիրը միտված է այս խնդիրը հաղթահարելուն․ մասնագետները պետք է մշակեն այնպիսի համակարգ ու ծրագրակազմ, որոնք հրթիռներն ավելի համատեղելի կդարձնեն միմյանց հետ, ինչպես նաև կուսումնասիրեն դրանց՝ իրական մարտական պայմաններում օգտագործելու հնարավորությունը՝ իր դարական ու բացասական հետևանքներով:
Այս ծրագիրը 2021 թվականի ապրիլին մեկնարկած ռազմական հետազոտությունների և զարգացման երկամյա նախագծի (ընդհանուր 8 միլիարդ դոլար արժողությամբ) մի փոքր մասն է միայն։
Իսկ ինչ վերաբերում է միմյանց հետ փոխգործակցության ընդունակ հրթիռների ծրագրի ավարտին, ըստ նախարարության պաշտոնական հաղորդագրության, այն պատրաստ կլինի մինչև 2026 թվականը։
Արամ Խաչատրյան
