Հուշարձանների եւ տեսարժան վայրերի միջազգային օրն էր ապրիլի 18-ին: Այս առնչությամբ «Ազգ»-ը մի քանի հարց է ուղղել վերականգնող ճարտարապետ Աշոտ Հակոբյանին:
– Պրն Հակոբյան, թեեւ պետությունը (մասնավորապես ԿԳՄՍ նախարարությունը) անընդհատ հայտարարում է այս կամ այն հուշարձանը վերանորոգելու մասին, բայց Հայաստանում ավերվող կամ փուզման վտանգի տակ գտնվող եկեղեցիների, վանքերի կամ այլ շինությունների թիվը չի պակասում: Ինչո՞ւ:
– Կա մի քանի պատճառ: Նախ քաղաքացիները պետք է հասկանան ու գիտակցեն, որ եկեղեցիների պատերին տարատեսակ գրություններ անելը, պատերին մոմ վառելը վնասում է ոչ միայն ընդհանուր տեսքը, այլեւ դրանք հետագայում պատերի վրայից քերելով՝ վնասում ենք շինությանը: Այսինքն՝ պատերը բարակում են, տեսքից ընկնում եւ այլն: Քիչ են նաեւ վերականգնող մասնագետներն ու արհեստավորները: 1990-ականների արտագաղթի ալիքը նաեւ ճարտարապետներին ու շինարարներին հասավ, եւ այսօր երբեմն խնդիր է լինում քարի հետ աշխատողի, քարտաշի գտնել: Եվ, իհարկե, պետությունն ինչքան էլ ֆինանսավորի այս ոլորտը, հավելյալ ծախսերի ու գումարի տեղ միշտ էլ կա, որովհետեւ Հայաստանում որտեղ փորում ես, հուշարձան է բացվում: Ավելի քան 25 հազար հուշարձան կա, որոնք խնամքի ու պահպանության կարիք ունեն:
– Որո՞նք են վերականգնման հրատապություն ունեցող հուշարձանները:
– Տավուշում Դեղձուտի եկեղեցին է, Դսեղի Քառասնից մանկանցն է եւ էլի շատերը, որոնք հերթով թվարկելը դժվար կլինի:
– Հուշարձանների պահպանության օրը ցավով ենք խոսում վայ-հարեւանի տիրապետության տակ մնացած մեր կոթողների մասին, որոնք ոչ թե պահպանության, այլ պաշտպանության կարիք ունեն: Ի՞նչ կարող ենք անել Արցախի՝ ավելի քան 4000 հուշարձան-կոթողներն ինչ-որ ձեւով փրկելու համար:
– Այն, որ Ադրբեջանի նախագահը մտադիր է ոչնչացնել հայկական հետքը Արցախում, պարզ էր հենց 44-օրյա պատերազմի ժամանակ, երբ 2020-ին Հադրութի հայկական եկեղեցում ասում էր, թե «հայերն իրենցով են արել ալբանական եկեղեցին, հետեւաբար պետք է վերականգնել պատմական ադարությունը»: Պատմական արդարությունն, իհարկե, սոսկ մեր կողմից է, որովհետեւ եկեղեցիների վրայի արձանագրությունները միայն բավարար են, որ չտեսնել ու չլսել ցանկացողն անգամ համոզվի՝ տառերը հայերեն են, խաչքարերը՝ Հայ առաքելական եկեղեցունը: Ի՞նչ կարող ենք անել. գուցե հասնել նրան, որ տեսախցիկներ տեղադրվեն այդ կոթողների մոտ, ինչը քիչ հավանական է: Կամ էլ ամենուր եւ բոլոր խողովակներով բարձրաձայնել, որ միջազգային փաստահավաք խմբերը գնան, հաշվառեն հայկական եկեղեցիները, խաչքարերն ու այլ շինությունները, որ վայրագ հարեւանը դրանք պղծելուց առաջ մի պահ գոնե կանգ առնի ու հիշի՝ դրանք հայերից բացի արձանագրել ու ֆիքսել են նաեւ օտարերկրացի մասնագետները:
ՍԵՎԱԿ ՎԱՐԴՈՒՄՅԱՆ
