«Մինչև մադրիդյան սկզբունքները, հայկական կողմերի դիրքորոշումը եղել է այն, որ ԼՂ-ն երբեք չի եղել անկախ Ադրբեջանի կազմում և ԽՄ փլուզման համատեքստում իրականացրել է իր ինքնորոշման իրավունքը: Եվ, ինչպես Խորհրդային Միության այլ սուբյեկտներ, իրացնելով ինքնորոշման իրավունքը, որն, իմիջիայլոց, արձանագրված է նաև Ալմաթիի հռչակագրում, ստացել է անկախություն: Հետևաբար, չի եղել Ադրբեջանի կազմում, այլ անկախացել է Խորհրդային Միությունից:
2007 թ. իշխանության փոխանցման շրջանում, երբ Սերժ Սարգսյանը վարչապետ էր, իսկ Ռոբերտ Քոչարյանը զբաղեցնում էր Հանրապետության նախագահի պաշտոնը, ի հայտ եկան Մադրիդյան սկզբունքները, որտեղ ընդգծվում էր և՛ տարածքային ամբողջականության, և՛ ինքնորոշման իրավունքի սկզբունքը: Արձանագրվում էր, որ պետք է ճշգրտվի ԼՂ կարգավիճակը՝ ինչ-որ մի մեխանիզմով, և այդ կարգավիճակի ճշգրտման մեխանիզմը պետք է համաձայնեցված լինի նաև Ադրբեջանի կողմից»,- Աժ-կառավարություն հարցուպատասխանի ժամանակ ասաց վարչապետ Փաշինյանը։
Լրջագույն կոնցեպտուալ փոփոխություն է տեղի ունեցել. եթե Մադրիդյան սկզբունքներից առաջ հայկական կողմերի դիրքորոշումն այն էր, որ ԼՂ-ն Ադրբեջանի կազմում երբեք չի եղել և հիմա էլ չէ, հետևաբար ապագա կարգավիճակի հարցում պայմանավորվելու կարիք կարող է և չլինել, ապա Մադրիդյան սկզբունքներով արձանագրվում է, որ ԼՂ կարգավիճակի հարցում պետք է պայմանավորվածություն ձեռք բերվի Ադրբեջանի հետ: Այս սկզբունքների նախագծի հեղինակը, ըստ որոշ հավաստի տեղեկությունների, հենց հայկական կողմն է եղել. կարծում է Փաշինյանը։
«Այդ ամբողջ կոնցեպտը քանդվել է և դրվել հետևյալը, որ ԼՂ ապագա կարգավիճակի հարցը, մեխանիզմները պետք է համաձայնեցվեն Ադրբեջանի հետ: Հարց է ծագում, եթե ԼՂ-ն, մենք, դուք, իրենք չեն համարում Ադրբեջանի մաս, ինչո՞ւ պետք է ԼՂ կարգավիճակի հարցը համաձայնեցվի Ադրբեջանի հետ:
Եվ այստեղ է, որ ինքնորոշվել նշանակում է լինել ինքնորոշման իրավունքի իրականացման մի տեղ, այդտեղից տեղափոխվել մի այլ տեղ: Մադրիդյան սկզբունքներից առաջ այդ տեղը ԽՍՀՄ-ն էր: Մադրիդյան սկզբունքներից հետո այդ տեղն Ադրբեջանն է՝ հենց Մադրիդյան սկզբունքների շրջանակում: Հետևաբար, այս տրամաբանությունը, որ իրենք դրել են, թարգմանության դեպքում նշանակում է, որ ԼՂ-ն է կամ պետք է լինի Ադրբեջանի մաս, որ ինքնորոշվի, հակառակ դեպքում ումի՞ց է ինքնորոշվում»,-ասաց Փաշինյանը:
Նա համարում է, որ սա իշխանության մեծագույն բացթողումն է, որ իրենք հենց 2018-ից այդ ամենով հանդես չեն եկել, ժողովրդին չեն բացատրել:
ԼՂ-ին դուրս են թողել բանակցությունների սեղանից, և Հայաստանն է գնացել իրացնելու ԼՂ ինքնորոշման իրավունքը: Փաշինյանը շեշտեց, որ ինքնորոշումը նրա մասին է, որ ինքը պետք է լինի այդ սեղանի շուրջ, դա ուրիշի որոշում չէ, ինքնորոշում է:
«Երբ ՀՀ-ն գնացել, ասել է, որ եկել է Ղարաբաղի ինքնորոշման իրավունքը պաշտպանելու, ասել են՝ եթե ինքնորոշում է, ապա ինքը պետք է լինի խոսողը, եթե դու ես խոսում, ուրեմն սա տարածքային վեճ է, տարածքային պահանջ է: Եվ դեֆորմացվել է ԼՂ-ի հարցի ամբողջ էությունը: Եթե տեղը, որտեղից ինքնորոշվել էր, Խորհրդային Միությունն էր, ապա Մադրիդյան սկզբունքներից հետո հայկական կողմի «հանճարեղ» դիվանագիտության արդյունքում այդ տեղը, որտեղից ԼՂ-ն պետք է ինքնորոշվեր, դարձավ Ադրբեջանը: Եվ Մադրիդյան սկզբունքներով այդպիսով ՀՀ-ն ԼՂ-ն ճանաչեց որպես Ադրբեջանի մաս: Մենք կարող ենք այս արձանագրումից ծուլ-ծուլ լինել, վեր թռնել, աջ ու ձախ գնալ, բայց մենք այսօր դրա պտուղներն ենք քաղում»,-ասաց Փաշինյանը:
Նա իրենց իշխանության սխալը համարեց, որ 2018-ին ժողովրդին դա չեն ներկայացրել: «Մենք մտածել եք, որ ինչ-որ ձևերով հնարավոր է այս թակարդից դուրս գալ կամ գոնե մեր պարտքն է մեզնից կախվածն անել՝ այդ թակարդից դուրս գալու համար: Բայց քանի որ թակարդը միջազգայնորեն համաձայնեցված էր, մենք չկարողացանք դա անել»,-ավարտեց Փաշինյանը:
