ԹԵՀՐԱՆ.- Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը գնում է իր նախորդի հետքերով. Քաղաքական գործիչ դարձած վիրաբույժը խորացնում է Իրանի կապերը տարածաշրջանում, ավելի ամուր կապեր է հաստատում մահմեդական ազգերի հետ և ամրապնդում հիմնական դաշինքները:
2023 թվականին Սաուդյան Արաբիայի հետ հարաբերությունները կարգավորելուց հետո Իրանը իր հայացքն ուղղեց ավելի կարևոր արաբ դերակատարի՝ Եգիպտոսի վրա:
Չորս տասնամյակից ավելի լարված հարաբերություններից հետո Իրանն ու Եգիպտոսն առավել քան երբևէ մոտ են լիակատար մերձեցմանը: Դա ընդգծվում է հինգշաբթի օրը նախագահ Փեզեշքիանի՝ D-8 գագաթնաժողովի համար Կահիրե կատարած նշանակալից այցով. առաջինը Իրանի նախագահի կողմից 11 տարվա ընթացքում։
Գագաթնաժողովում իր ելույթի ժամանակ Փեզեշքիանը խոսել է սերտ ու միասնական տարածաշրջանի Իրանի տեսլականի մասին։ «Իսլամական երկրների միջև բազմակողմ համագործակցության միջոցով բարեկամության պահպանման և նոր կապերի հաստատման կարևորությունը, որը հիմնված է զարգացման և հավաքական օգուտների վրա, այժմ ավելի քան երբևէ զգացվում է», – ասել է նա՝ հավելելով՝ իրավացի գործողություն է, որն արտացոլում է երկրների մեծամասնության կամքը»:
Գագաթնաժողովի շրջանակներում եգիպտացի գործընկեր Աբդել Ֆաթթահ ալ-Սիսիի հետ իր հանդիպման ժամանակ Փեզեշքիանը հասկացրել է, որ Իրանը Եգիպտոսի հետ ամուր կապերը տեսնում է որպես տարածաշրջանային գլուխկոտրուկի կարևոր բաղադրիչ: «Բոլոր իսլամական երկրները պետք է ձգտեն ընդլայնել փոխգործակցությունն ու երկխոսությունը իսլամական աշխարհի ներսում՝ ըստ իրենց մասնաբաժնի, և հաղթահարեն առկա տարաձայնությունները, քանի որ այդ տարաձայնությունները հիմք են ստեղծում արտաքին միջամտությունների համար», – ընդգծել է նա Սիսիին ուղղված ելույթում:
Եգիպտոսի նախագահն իր հերթին հույս է հայտնել, որ երկու երկրների միջեւ կապերի վերականգնման ուղղությամբ վերջին շրջանում ձեռնարկված դրական քայլերը կշարունակվեն այնքան ժամանակ, քանի դեռ չեն հաստատել երկկողմանի լիարժեք հարաբերություններ։
Նախագահ Փեզեշքիանի ավագ օգնական Մեհդի Սանային հայտնել է, որ շուտով դեսպանատները կարող են վերաբացվել Թեհրանում և Կահիրեում: Ելույթ ունենալով Կահիրեից վերադառնալիս՝ Սանայը հաստատել է, որ երկու երկրների միջև սկսվել են քաղաքական բանակցություններ և համապատասխան գործողություններ։
Գրեթե բոլորը ողջունում են Իրանի և Եգիպտոսի միջև հնարավոր մերձեցումը. Արաբական և իրանական լրատվամիջոցները տոնում են այս երկու տարածաշրջանային տերությունների միջև հարաբերությունների ջերմացումը։ Իսրայելը, սակայն, բացառություն է։
Ուրբաթ օրը իսրայելական i24 լրատվական ալիքը հեռարձակեց մի զեկույց նախագահ Փեզեշիքիանի՝ Կահիրե կատարած այցի մասին՝ իրանա-եգիպտական կապերի վերականգնման աճող հեռանկարները դիտարկելով որպես մտահոգիչ իրադարձություն:
«Այս [D-8] գագաթնաժողովի ամենամտահոգիչ կողմերից մեկը Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանի ներկայությունն է, որը 11 տարվա մեջ առաջին անգամ է Եգիպտոս այցելում։ Սա ենթադրում է Եգիպտոսի և Իրանի միջև վերաբերմունքի և նոր համագործակցության ներուժի փոփոխություն: Ավելին, Թուրքիայի նախագահի հետ պատմական հանդիպումը կարևորում է Իրանի համար տարածաշրջանային կապերի ամրապնդումը», – ասել է հեռուստաալիքի թղթակիցը։
Ինչո՞ւ է Իսրայելը վախենում Իրան-Եգիպտոս մերձեցումից.
Արևմտյան Ասիայի և Հյուսիսային Աֆրիկայի փորձագետ Ալիռեզա Մաջիդին Եգիպտոսը նկարագրում է որպես «կարևորաբար ամենակարևոր արաբական երկիր»՝ վկայակոչելով նրա հին պատմությունը, վաղ արդիականացումը և արաբական այլ ազգերի վրա խոր ազդեցությունը:
«Թեև վերջին տնտեսական մարտահրավերները, հատկապես Քեմփ Դևիդից հետո, հանգեցրել են արտաքին օգնությունից կախվածության, Եգիպտոսն այսօր զգալի ազդեցություն ունի», – ավելացրեց փորձագետը՝ մանրամասնելով, թե ինչու է Իրանը պատրաստ վերականգնել կապերը Եգիպտոսի հետ:
Եգիպտոսը նույնպես ցանկանում է նոր հարաբերություններ կառուցել Իրանի հետ, նշել է Մաջիդին։ Թեհրանը զգալի ազդեցություն ունի Արևմտյան Ասիայում և նրա սահմաններից դուրս՝ զգալիորեն ազդելով Եգիպտոսի համար կարևոր տարածաշրջանների վրա, ինչպիսիք են Սուեզի ջրանցքը և Բաբ ալ-Մանդաբ նեղուցը: Իրանի մերձավոր դաշնակից Եմենի մայրաքաղաք Սանայում ընդունված որոշումները մեծապես ազդում են այս ջրային ուղիների պայմանների վրա:
Թեև թվում է, թե Իրանն ու Եգիպտոսը հարաբերությունները վերականգնելու ուժեղ դրդապատճառներ ունեն, Իսրայելն ամենաերկար ժամանակ փորձում է կանգնել դրա ճանապարհին: Մաջիդին Իրանի և Եգիպտոսի միջև մերձեցմանը Իսրայելի հակառակությունը բացատրում է երկու հիմնական գործոնով՝ Իրանի հայտնի հակաիսրայելական դիրքորոշմամբ և եգիպտական հասարակության ներսում հակասիոնիստական տրամադրությունների պահպանմամբ:
«Թեև եգիպտացի քաղաքական գործիչները կարգավորեցին հարաբերությունները Իսրայելի հետ և ստորագրեցին Քեմ Դեյվիդի համաձայնագիրը, Եգիպտոսի բնակչությունը դեռ զզվում է Իսրայելից: Գազայում տեղի ունեցած վերջին իրադարձությունները սրել են այս զգացմունքները՝ իսրայելական ռեժիմին ստիպելով հավատալ, որ Իրանի և Եգիպտոսի միջև ավելի սերտ հարաբերությունները կծառայեն Եգիպտոսի ներսում՝ արաբական ամենակարևոր դերակատարներից մեկի, հակաիսրայելական տրամադրությունների ամրապնդմանը»:
Tehran Times
