Սիրելի՛ բարեկամներ, գործընկերներ և Հայաստանով հետաքրքրվող բոլոր անձինք,
2025 թվականի փետրվարի 5-ին հրապարակված իմ հայտարարության մեջ նշեցի, որ պատրաստվում եմ նվազեցնել իմ գործունեության որոշ ոլորտներ, սակայն շարունակելու եմ ներգրավված մնալ այն նախաձեռնություններում, որոնց հանդեպ խորապես նվիրված եմ։ Լինելով Հայաստանի հետևողական աջակից 1988 թվականից և այցելելով Հայաստան ու Արցախ ավելի քան 70 անգամ՝ ակնհայտ է, որ Հայաստանի Հանրապետությունը, որի ժողովրդին ես խորապես սիրում եմ, շարունակում է շատ մոտ մնալ իմ սրտին։
Ես նույնքան նվիրված եմ՝ սիրով ու աջակցությամբ, նաև Արցախի ժողովրդին, որի պատմությունը, հավատը, տառապանքը և տոկունությունը անքակտելիորեն կապված են Հայաստանի ընդհանուր պատմության և ապրած փորձառության հետ։
Ողջունում եմ այն փաստը, որ Հայաստանի և Եվրոպական միության միջև հարաբերությունները հասել են այն փուլին, որը հնարավորություն է տալիս անցկացնել առաջին Հայաստան–Եվրոպական միություն գագաթնաժողովը Երևանում՝ 2026 թվականի մայիսի 4-ին և 5-ին։ Սակայն ես շարունակում եմ խորապես մտահոգված լինել երկու հարցով, և այդ պատճառով ինձ պարտավորված եմ զգում գրել այս նամակը՝ Սուրբ Պողոսի այն խոսքերի ոգով, որը կոչ է անում մեզ «ճշմարտությունը սիրով խոսել» (Եփեսացիներ 4:15)։ Ինձ թվում է, որ կարևոր է, երբ նայում ենք ապագային, չմոռանալ անցյալը։ Առավել կարևոր է, որ երբեք չփորձենք ջնջել այդ անցյալը կամ որևէ կերպ ընտրել կամ խրախուսել ուրիշներին մոռանալ այն ամենը, ինչ մեզ սովորեցրել է պատմությունը։ Մենք միշտ պետք է հիշենք նրանց, ովքեր տվել են իրենց կյանքի գինը կամ կրել վնասներ, կորուստներ կամ բանտարկություն, մինչ այդ պատմությունը ձևավորվում էր։
Իմ առաջին մտահոգությունը վերաբերում է Հայաստանի և Արցախի պատանդներին ու ռազմագերիներին, որոնք մինչև այսօր մնում են Ադրբեջանում գերության մեջ։ Տեղեկություններ կան, որ շատերի հետ շարունակում են վարվել այնպիսի ձևով, որը հակասում է Եվրոպական միության սեփական օրենքներին և պահանջներին՝ կապված գերության մեջ գտնվողների նկատմամբ վերաբերմունքի և արդար դատաքննության իրավունքի հետ։ Ես չեմ կարծում, որ այսպիսի հարցերը կարելի է անտեսել որևէ մեկի կողմից, ով, ինչպես ես, ցանկանում է արդար և կայուն խաղաղություն։ Հաճախ ասվում է, որ «խաղաղություն չի կարող լինել առանց արդարության», և ես հույս ունեմ, որ այս խոսքերը հստակորեն կմնան բոլոր նրանց ուշադրության կենտրոնում, ովքեր մասնակցում են Հայաստանի ապագայի ձևավորմանը։ Կրկնում եմ՝ անցյալը չի կարելի պարզապես անտեսել կամ ջնջել։ Այն պետք է քննարկվի և լուծում ստանա։ Հարգանքով կոչ եմ անում Հայաստանի կառավարությանը և ժողովրդին, ինչպես նաև բոլոր շահագրգիռ գործընկերներին, ապահովել, որ այս մոտեցումը առաջնահերթություն ստանա՝ նպատակային և արդյունավետ ձևով, մինչև Հայաստանի և Արցախի բոլոր գերիներն ու ռազմագերիները ազատ արձակվեն։ Արդարության, կայուն խաղաղության և ավելի սերտ համագործակցության ընդհանուր նպատակները, անկասկած, պահանջում են, որ Եվրոպական միությունը նույնպես այս հարցին տա իր բարձրագույն առաջնահերթությունը։
Իմ երկրորդ մտահոգությունը վերաբերում է Հայաստանում Եկեղեցի–Պետություն հարաբերություններում առկա լարվածությանը։ Ինձ համար մեծ ցավի և տխրության աղբյուր է, որ Հայաստանը՝ որպես առաջին երկիր, որը ընդունել է քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն (ընդհանուր ընդունմամբ՝ մ.թ. 301 թվականին), հայտնվել է ներկայիս իրավիճակում։ Ոգեշնչված Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի օրինակով՝ Հայ Առաքելական Եկեղեցու հիմնադիրի և առաջին առաջնորդի, ես աղոթում եմ, որ բոլոր ներգրավված կողմերը համագործակցեն՝ ապահովելու կրոնի կամ հավատքի ազատությունը՝ փոխադարձ հարգանքի մթնոլորտում։ Խոնարհաբար կոչ եմ անում Եվրոպական միությանը՝ ապահովել, որ ցանկացած երրորդ երկրի հետ հարաբերություններում, ինչպես իրենք պարտավորվել են, պահանջեն և ակնկալեն համապատասխան կողմերից հետևել ՄԱԿ-ի համապատասխան բանաձևերին և ԵՄ կանոններին ու պահանջներին՝ կապված կրոնի կամ հավատքի ազատության հետ, ներառյալ ԵՄ ուղեցույցները կրոնի կամ հավատքի ազատության խթանման և պաշտպանության վերաբերյալ, որոնք ընդունվել են Արտաքին գործերի խորհրդի նիստում՝ Լյուքսեմբուրգում, 2013 թվականի հունիսի 24-ին։ Հավասար ուշադրություն պետք է դարձվի նաև Արցախի/Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում գտնվող կրոնական կառույցների և մշակութային հուշարձանների պաշտպանությանը, որոնք ներկայումս ենթարկվում են ոչնչացման։
Աղոթում եմ, որ Աստված շարունակի սիրել, օրհնել և պաշտպանել Հայաստանի և Արցախի ժողովրդին։
Բարոնուհի Քերոլայն Քոքս
Լորդերի պալատի անդամ
Լոնդոն
orer.eu
