ԲՐՅՈՒՍԵԼ – Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը երկուշաբթի օրը հայտարարել է, որ իր երկրին անհրաժեշտ կլինի «դիվանագիտական, նյութատեխնիկական և ֆինանսական օգնություն» Միացյալ Նահանգներից, եթե նա ցանկանում է զորքեր պահել Աֆղանստանում ՝ Քաբուլի միջազգային օդանավակայանը պաշտպանելու և վերահսկելու համար, ՆԱՏՕ-ի մյուս զորքերի դուրսբերումից հետո:
Դաշինքի գագաթնաժողովի շրջանակներում ՆԱՏՕ-ի առաջնորդների հետ մի շարք հանդիպումների ավարտին լրագրողների հետ զրույցում Էրդողանը նաև ասաց, որ Թուրքիան ձգտում է Պակիստանին և Հունգարիային ներգրավվել Աֆղանստանում նոր առաքելությանը ԱՄՆ-ի գլխավորած ՆԱՏՕ-ի ուժերի հեռանալուց հետո:
Հաղորդվում է, որ Թուրքիան առաջարկել է պահպանել օդանավակայանը, քանի որ մնում են հարցեր, թե ինչպես է ապահովվելու անվտանգությունը խոշոր տրանսպորտային ուղիներով և օդանավակայանում, որը Քաբուլ տանող հիմնական դարպասն է:
«Եթե նրանք չեն ցանկանում, որ մենք հեռանանք Աֆղանստանից, եթե նրանք այնտեղ թուրքական աջակցություն են ուզում, ապա դիվանագիտական, նյութատեխնիկական և ֆինանսական աջակցությունը, որը Միացյալ Նահանգները մեզ կտրամադրի, շատ կարևոր է», – ասաց Էրդողանը: Թուրքիան, որը մեծամասնություն կազմող մահմեդական երկիր է, որը սերտ պատմական կապեր ունի Աֆղանստանի հետ, ներկայումս ունի մոտ 500 զինվոր պատերազմական իրավիճակում գտնվող երկրում:
Էրդողանը նաև ասաց, որ կառուցողական հանդիպում է ունեցել ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենի հետ և նրան հրավիրել է այցելել Թուրքիա: Երկու ղեկավարները միմյանց ճանաչում էին տարիներ շարունակ, բայց դա նրանց առաջին դեմ առ դեմ հանդիպումն էր, որպես պետությունների ղեկավարներ, և տեղի ունեցավ ՆԱՏՕ-ի երկու դաշնակիցների հարաբերությունների դժվարին պահին:
«Բոլոր կողմերում կա նոր կամրջի մեկնարկի մեծ կամք, որը հիմնված է փոխադարձ հարգանքի և հետաքրքրության վրա», – ասաց Էրդողանը: «Թուրքիա-ԱՄՆ հարաբերություններում չկա որևէ խնդիր, որը հնարավոր չէ լուծել»:
Բայդենը լրագրողներին ասաց, որ ինքը «վստահ է, որ մենք իրական առաջընթաց կունենանք Թուրքիայի հետ»:
Աֆղանստանի վերաբերյալ Բայդենն ասաց. «Առաջնորդների սենյակում ուժեղ համաձայնություն կար … Աֆղանստանի վերաբերյալ: Մեր զորքերը տուն են գալիս, բայց մենք պայմանավորվեցինք, որ աֆղանական ժողովրդի հետ մեր դիվանագիտական, տնտեսական, հումանիտար պարտավորությունները … կպահպանվեն »:
Թուրքիային զայրացրել է Սիրիայում քուրդ մարտիկներին ԱՄՆ-ի աջակցությունը, մինչ ԱՄՆ-ը պատժամիջոցներ է սահմանել Թուրքիային ռուսական զենքի համակարգ գնելու կապակցությամբ: Ապրիլին Բայդենը վրդովեցրել էր Անկարային ՝ հայտարարելով, որ հայերի օսմանյան դարաշրջանում զանգվածային սպանությունները և տեղահանությունները ցեղասպանություն են:
Թուրքիան հերքում է տեղահանումներն ու կոտորածները, որոնք սկսվել են 1915 թ.-ին և սպանել են մոտ 1,5 միլիոն հայերի, ինչը ցեղասպանություն է:
Էրդողանն ասաց, որ հանդիպման ընթացքում հայկական հարցը չի քննարկվել: Թուրք առաջնորդը, այնուամենայնիվ, նորից կոչ արեց դադարեցնել ԱՄՆ աջակցությունը սիրիացի քուրդ մարտիկներին, որոնք Անկարան պնդում է, որ անքակտելիորեն կապված են Թուրքիայում տասնամյակներ տևող քրդական ապստամբության հետ:
«Ես բացահայտ հայտարարեցի, որ (սիրիացի քուրդ մարտիկներին) տրվող աջակցությունը պետք է դադարեցվի», – ասաց Էրդողանը:
Էրդողանը հայտարարեց, որ երկու առաջնորդները չկարողացան գալ ընդհանուր հայտարարի Թուրքիայի կողմից S-400 առաջատար ռուսական հակահրթիռային պաշտպանության համակարգերի գնման հարցում, ինչը, Վաշինգտոնի խոսքով սպառնալիք է ՆԱՏՕ-ի համար: ԱՄՆ-ը Թուրքիային հանել է իր F-35 կործանիչների ծրագրից և պատժամիջոցներ կիրառել պաշտպանական արդյունաբերության պաշտոնյաների դեմ: ԱՄՆ-ն Անկարայից պահանջել է հրաժարվել 2,5 միլիարդ դոլար արժողությամբ համակարգից:
«Մեր մտքերը S-400- ի վերաբերյալ նույնն են, ինչ նախկինում, ես մեր նույն մտքերը փոխանցեցի պարոն Բայդենին», – ասաց Էրդողանը:
Ավելի վաղ Էրդողանը, ով փորձում է շտկել Թուրքիայի արևմտյան գործընկերների հետ աղմկահարույց հարաբերությունները, ասում էր, որ ՆԱՏՕ-ի անդամ Հունաստանի հետ երկխոսության վերականգնումը երկարաժամկետ վեճերը լուծելու համար կծառայի տարածաշրջանում «կայունությանը և բարգավաճմանը»:
Անցյալ ամռանը Միջերկրական ծովի արևելքում բնական պաշարների սահմանների և իրավունքների շուրջ վեճը նորից բռնկվեց այն բանից հետո, երբ Անկարան հետազոտական նավեր ուղարկեց Հունաստանի վերահսկողության տակ գտնվող ջրային տարածքներ։
Երկու ամիսների ընթացքում երկու երկրների դիվանագետները բանակցությունների երկու փուլ են անցկացրել ՝ վերջին 5 տարվա ընթացքում առաջին անգամ, մինչ Հունաստանի և Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարները նույնպես փոխայցելություններ են անցկացրել:
Էրդողանը երկուշաբթի օրը ասաց, որ ինքը և Հունաստանի վարչապետ Կիրիակոս Միծոտակիսը պայմանավորվել են զանգահարել միմյանց ուղիղ գծով «առանց այլոց ներգրավելու»:
Թուրքիայի առաջնորդը վերջերս մեղմացրել է իր հակաարևմտյան հռետորաբանությունը այն բանից հետո, երբ երկրում օտարերկրյա ներդրումների պահանջը կա առավել քան երբևէ, ինչը կապված է արժութային ճգնաժամի և տնտեսական անկման հետ որը սրվել է կորոնավիրուսային համաճարակի պատճառով:
Բրյուսելում Էրդողանը հանդիպեց նաև Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի, Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելի և Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Բորիս Ջոնսոնի հետ:
Էրդողանի հետ հանդիպումից հետո Մակրոնը թվիթերում գրել է, որ ցանկանում է «առաջ շարժվել» Թուրքիայի հետ:
Ավելի ուշ Մակրոնը լրագրողներին ասաց, որ ինքը և Էրդողանը գտել են մերձեցման որոշ շրջաններ ՝ Լիբիայում հրադադարի ռեժիմը պահպանելու և երկրում դեկտեմբերին ընտրություններ անցկացնելու նպատակին հասնելու համար:
Ֆրանսիան և Թուրքիան պայմանավորվեցին համատեղ աշխատել ամռանը «օտարերկրյա զինյալների և վարձկանների հեռանալու» շուրջ, – ասաց նա ՝ անվանելով դա որպես «գլխավոր քայլ»:
Էրդողանն իր կամքը հայտնեց, որ նրանք «հնարավորինս շուտ» հեռանան Լիբիայից », – ավելացրեց նա:
Երկու երկրների միջև վեճի գագաթնակետին հասնելուց հետո դա նրանց առաջին հանդիպումն էր:
