Հոկտեմբերի 26-ին Վրաստանում տեղի ունեցան խորհրդարանական ընտրություններ, որոնք ամենավճռորոշն էին համարվում 2003-ի «Վարդագույն հեղափոխությունից» ի վեր: Ընդդիմությունը համոզված էր, որ ընտրությունը կայանալու է Ռուսաստանի եւ Եվրոպայի միջեւ, իսկ իշխող «Վրացական երազանք» կուսակցությունը համարում էր, որ ընտրությունը խաղաղության եւ պատերազմի միջեւ է: Երկու կարծիքների դեպքում էլ աշխարհաքաղաքականությունն էր գլխավոր դեր կատարում:
Ընդդիմությունը իշխող կուսակցությանը մեղադրում էր եվրոինտեգրման գործընթացից շեղվելու մեջ, մինչդեռ կառավարությունը պնդում էր, որ ընդդիմությունը փորձում է երկրորդ ճակատ բացել Ռուսաստանի դեմ եւ Վրաստանը վերածել մեկ այլ Ուկրաինայի: «Վրացական երազանք» կուսակցությունը նույնիսկ պաստառներ էր տեղադրել Թբիլիսիի փողոցներում, որոնցում ներկայացված էին խաղաղ Թբիլիսին եւ պատերազմի հետեւանքով խորտակված ուկրաինական քաղաքները:
Կառավարության վերջին շրջանի գործողությունները եւ ընդունած օրենքները լարված մթնոլորտ էին ստեղծել Արեւմուտքի հետ Վրաստանի հարաբերություններում: Եվրոմիությունը դադարեցրել էր հետագա անդամակցության գործընթացը եւ «European Peace Facility»-ի (Խաղաղության եվրոպական հնարավորություն) կողմից Վրաստանին տրվող ֆինանսական օգնությունը, իսկ Մ. Նահանգները պատժամիջոցներ էր կիրառել վրացի որոշ ղեկավարների նկատմամբ: Ընդդիմությունն այս զարգացումների ենթատեքստում տեսնում էր առավել սերտ հարաբերություններ Ռուսաստանի հետ, մինչդեռ իշխող կուսակցության առաջնորդները նրանց հակա-վրացական գործողությունները համարում էին «գլոբալ պատերազմի» մղող միջոցառումներ:
Ընտրություններն անցան տնտեսական դրական զարգացումների մթնոլորտում, որն զգալի աճ էր արձանագրել 2022-ից մինչեւ ներկա ժամանակները: Դա արդյունք էր հիմնականում ռուսական միգրացիայի եւ դեպի Ռուսաստան արտահանումների վերականգնումների: Կառավարությունը հենց այս տնտեսական աճն էր նշում` արդարացնելու համար հակա-ռուսական պատժամիջոցներին չմիանալու իր մարտավարական որոշումը, հաշվի առնելով, որ էապես բարելավվել էր վրացիների կենսամակարդակը, ինչը կառավարության առաջնահերթ նպատակներից էր:
Վրաստանի կենտրոնական ընտրական հանձնախմբի տվյալներով «Վրացական երազանք» կուսակցությունը ընտրություններում հաղթել է` ստանալով քվեների 54 տոկոսը: Ընդդիմադիր կուսակցություններից չորսը ստացել են ավելի քան անցողիկ 5 տոկոսը: «Հանուն փոփոխության» կոալիցիան, կազմված նախկին «Ազգային Միացյալ Շարժում» կուսակցության առաջնորդներից` 11 տոկոս, «Վրաստանին փրկելու միությունը»` մոտ 10 տոկոս, «Ուժեղ Վրաստանը»` 9 տոկոս եւ նախկին վարչապետ Գախարիայի «Հանուն Վրաստանի» կուսակցությունը` 8 տոկոս: Ընդհանուր առմամբ արդյունքները մի փոքր ցածր էին «Garbi» հարցախուզական կայանի արդյունքներից, որ կառավարամետ մեդիա լրատվամիջոցներն էին նախաձեռնել, եւ զգալիորեն տարբեր` Harris X-ի (ընդդիմադիր Մթավարի Արխի TV) եւ Edisson Research-ի (ընդդիմադիր Formula TV) արդյունքներից, որոնք ընդդիմության հաղթանակն էին կանխատեսել։
Խորհրդարան մուտք գործած ընդդիմադիր 4 խմբավորումները մերժել են ճանաչել ընտրությունների պաշտոնական արդյունքները։ Նախագահ Սալոմե Զուրաբիշվիլին՝ նույնպես։
«Եվրոպայում անվտանգության եւ համագործակցության կազմակերպության (OSCE) մարդու իրավունքների եւ ժողովրդավարական ինստիտուտների գրասենյակը, խորհրդարանական ասամբլեան, Եվրոխորհրդի խոհրդարանական ասամբլեան, ՆԱՏՕ-ի խորհրդարանական ասամբլեան եւ Եվրոխորհրդարանի համատեղ դիտորդական առաքելությունն իրենց զեկույցում բազմաթիվ խախտումների մասին են արձանագրել, նշելով, որ ընտրությունները անցկացվել են «անհավասար հարթակներում, ճնշումների եւ լարվածության մթնոլորտում»։
ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենը ահազանգել է Վրաստանում ժողովրդավարության հետդարձի մասին, նշելով, որ կառավարությունը չարաշահել է վարչական ռեսուրսները եւ պարտավոր է թափանցիկ հետաքննություն կատարել ամենատարբեր խախտումների վերաբերյալ։ Միջազգային ու ներքին դիտորդներին նույն պահանջն է ներկայացրել նաեւ պետքարտուղար Բլինքենը։ Իր հերթին, Եվրոխորհրդի նախագահ Շառլ Միշելը Վրաստանի կենտրոնական ընտրական հանձնախմբից պահանջել է հետաքննել ընտրությունների հետ կապված խախտումները։ Նա կոչ է արել Վրաստանի ղեկավարներին վերահաստատել եվրոինտեգրման իրենց պարտավորությունը։
Մյուս կողմից, հոկտեմբերի 26-ին Հունգարիայի վարչապետ Վիկտոր Օրբանը շնորհավորել է Վրաստանի կառավարությանը հաղթանակի առթիվ։ Շնորհավորանքներ ուղղել են նաեւ Ադրբեջանի, Թուրքիայի, Արաբական Միացյալ Էմիրությունների նախագահները եւ Հայաստանի վարչապետը։ Ավելին, հոկտեմբերի 28-ին Օրբանը ժամանել է Վրաստան եւ հաջորդ օրը հանդիպում ունեցել վարչապետի հետ։
Ընտրություններից հետո Վրաստանում քաղաքական ճգնաժամ է առաջացել, որն հիշեցնում է 2020-ի հետխորհրդարանական ընտրությունների խռովությունները, որի ընթացքում ընդդիմադիր կուսակցությունները մերժեցին զբաղեցնել իրենց պատգամավորական աթոռները խորհրդարանում։ Այդ ժամանակ փոխզիջումային մի լուծում գտնվեց Շառլ Միշելի միջնորդությամբ։ Այժմ դրությունը առավել սրված է, եւ աշխարհաքաղաքականությունը ավելի վճռական դեր է խաղում։ Թեեւ ապագա զարգացումները դեռ հստակ չեն, սակայն «Վրացական երազանք» կուսակցությունը կարծես պատրաստ է իշխանությունը իր ձեռքերում պահել հաջորդ չորս տարիների ընթացքում։
Իսկ ի՞նչ նշանակություն ունեն այս ընտրությունները Հայաստանի համար։ Առաջին հերթին պետք է նշել, որ Վրաստանը գլխավոր դարպաս է հանդիսանում դեպի արտաքին աշխարհ, հաշվի առնելով, որ Հայաստանի ներմուծումների եւ արտահանումների մոտ 70 տոկոսը իրականացվում է Վրաստանի տարածքով։
Վրաստանը նաեւ հանդիսանում է ճանապարհ դեպի Ռուսաստան ցամաքային երթեւեկության եւ դեպի Սեւ ծով հասանելիության։ Այդ պատճառով էլ որեւէ քաղաքական անկայունություն Վրաստանում ազդելու է Հայաստանի տնտեսության վրա։
Տնտեսական կապերից բացի Վրաստանի արտաքին քաղաքականության ուղղվածությունը եւ նրա հարաբերությունները Արեւմուտքի հետ վճռորոշ դեր կարող են խաղալ Հայաստանի համար։ Երեւանն այժմ վարում է դիվերսիկացման արտաքին քաղաքականություն, խորացնելով համագործակցությունը Եվրոմիության եւ Մ. Նահանգների հետ։ Նախատեսվում է 2025-ին ստորագրել Բրյուսելի հետ «Նոր գործընկերության հուշագիրը» (NPA) եւ ԱՄՆ-Հայաստան ռազմավարական երկխոսությունը վերածել ռազմավարական գործընկերության։ Բայց նկատի առնելով, որ Ռուսաստան-Արեւմուտք եւ Իրան-Արեւմուտք հարաբերությունները սրված են եւ գտնվում են սառը պատերազմից ի վեր ամենացածր մակարդակի վրա, Հայաստանի հաջողությունները Արեւմուտքի հետ հարաբերությունները սերտացնելու հարցում կախված են տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցությունից։ Եթե Վրաստանի եւ Արեւմուտքի հարաբերություններում շարունակվեն վատթարանալ, եւ եթե տարածաշրջանային այլ պետություններ, ինչպիսիք են Ռուսաստանը, Թուրքիան, Արդբեջանն ու Իրանը դեմ լինեն տարածաշրջանում Արեւմուտքի առավել խորը ներգրավվածությանը, ապա ակնկալվում է, որ բարդություններ կստեղծվեն Արեւմուտքի հետ Հայաստանի համագործակցություններում, ստիպելով նրան վերանայել իր արտաքին քաղաքականությունը։
ԲԵՆԻԱՄԻՆ ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Քաղաքական եւ տնտեսական ռազմավարական կենտրոնի նախագահ, Երեւան
Անգլ. բնագրից թարգմանեց
ՀԱԿՈԲ ԾՈՒԼԻԿՅԱՆԸ
(The Armenian Mirror-Spectator)
