Ֆոտոշարք, տեսանյութ. Հենրիկ Մալյանն այս տարի 99 տարեկան դարձավ, իսկ 100 ամյակը սարերի հետևում չէ

Շատերն են ասում, որ հայկական կինոյում ես Մալյանապաշտ եմ, շեշտեմ, ո՛չ միայն ես… Դա հենց այնպես, օդից վերցրած չԷ:

Դեռ էն գլխից, 1969-ի «ՖԻԼՄ» թերթի առաջին համարներից սկսած՝ բազում ինֆրմացիաները, հոդվածները, հաղորդումներն ու երկխոսությունները մի կողմ, նրան նվիրված մեծ ու փոքր գրքերի հեղինակ եմ նաև: Իսկ հակիրճ՝ ասելիքն էլ այս է:

Հենրիկ Մալյան կինոբեմադրիչի արվեստը, ստեղծած կինոերկերը մեր ժողովրդի ակունքներից են գալիս: Դրանք ո՛չ թե երեկվա, այլ այսօրվա, վաղվա ու բոլոր ժամանակների համար են:

Այսօր արդեն առանց վարանելու, կարելի է փաստել, որ Հայկինոյի հիմնադիր Համո Բեկնազարյանից հետո Հենրիկ Մալյանը մեր ազգային մեծագույն կինոբեմադրիչն է, որն իր ֆիլմերով դեռ խորհրդային շրջանում ազգային արժեքները համեմեց համամարդկայինով, որոնք էլ շրջեցին միջազգային մեծ էկրաններով:

Շարունակելով բեկնազարյանական կինոյի ավանդույթները՝ նա պեղեց «երկրաբանական» իր շերտը, ասել է թե՝ կինոարվեստի իր հունը, որն, անշուշտ, ազգայինի և համամարդկայինի կուռ միասնությունն է:

Եվ սա գերագնահատական չէ, այլ ֆիքսված է համաժողովրդական գնահատման մեծ չափանիշով ու սիրով, որն զգացել եմ նրա նկատմամբ ունեցած հավատամքով, կինոյում 55-տարվա աշխատանքային իմ փորձով:

Իր կինոերկերով՝ «Եռանկյունին» (1967թ.), «Մենք ենք մեր սարերը» (1969թ.), «Հայրիկ» (1972թ.), «Նահապետ» (1977թ.), «Կտոր մը երկինք» (1981թ.) ընդամենը հինգ խաղարկային ֆիլմով Հենրիկ Մալյանը խոսեց գեղեցիկի լեզվով, ազգի, երկրի հզորության, միասնության և հարատևության լեզվով: Եվ այդ խոսելաձևը նույնիսկ առանց հայերենի իմացության, հասկանալի դարձավ բազում ազգերի:

Մեծ հաշվով՝ Մալյանն իր իսկ ֆիլմերի հերոսներն է. «Եռանկյունու» Մկրտիչները, «Մենք ենք, մեր սարերի» հովիվները, «Հայրիկի» Պապը, «Նահապետի» Նահապետը, գուցեև իր չնկարահանած «Կոմիտասի» Կոմիտասը: Դերակատարներն են տարբեր, հերոսների խառնվածքն ու տեսակը, ապրումներն ու հույզերը Մալյանինն են:

Ավելի քան 40 տարի առաջ իր ստեղծած կինոդերասանի թատրոն-ստուդիան, նրա բեմադրությունները, ասելիքը, խաղացանկի բազմերանգությունը մի առանձնակի երևույթ էին մեր մշակութային կյանքում, և ողջունելի է, որ Մալյան թատրոնի այդ ավանդույթները շարունակական են:

Այսօր, սակայն, ես բոլորովին այլ խնդիր ու առաջարկ ունեմ:

Ուղիղ մեկ տարի հետո, իսկ դա սարերի ետևում չէ, լրանում է Հայաստանի և ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, պետական մրցանակի դափնեկիր, կինոբեմադրիչ Հենրիկ Մալյանի 100 ամյակը, որը, կարծում եմ, պետք է նշվի ամենաբարձր՝ պետական մակարդակով: Իսկ նախապատրաստական աշխատանքները հարկավոր է սկսել հենց այժմվանից՝ նրա ծննդյան 99 ամյակի օրվանից…Շնորհավոր…

Ռոբերտ Մաթոսյան

ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ, խմբագիր-կինոգետ

(Հենրիկ Մալյանն ու Ռոբերտ Մաթոսյանը)