Հակակոռուպցիոն դատարանը՝ դատավոր Արամ Գրիգորյանի նախագահությամբ, հրապարակեց իր վերդիկտը ԲՀԿ առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանի գործով՝ ճանաչելով և հռչակելով նրա անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 154.2 հոդվածի երկրորդ մասով նախատեսված մեղադրանքի շրջանակում։ Դատարանի այս որոշումը, ըստ էության, վերջակետ դրեց մի քրեական գործի վրա, որը տարիներ շարունակ ներկայացվում էր որպես իշխանությունների հակակոռուպցիոն պայքարի կարևոր դրվագներից մեկը։
Ծառուկյանն ու գործարար Սեդրակ Առուստամյանը մեղադրվում էին 2017 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ ընտրողներին կաշառք տալու մեջ։ Սակայն դատավարության ընթացքում ներկայացված նյութերը և պաշտպանական կողմի փաստարկները ցույց տվեցին, որ մեղադրանքի հիմքերը խիստ վիճահարույց են, իսկ գործի ապացուցողական բազան՝ թույլ և հակասական։ Այդ մասին փաստաբանները խոսում էին դեռ գործի սկզբնական փուլից՝ պնդելով, որ քրեական հետապնդումը չունի բավարար իրավական հիմք։
Չնայած դրան՝ երկար ժամանակ քաղաքական և տեղեկատվական դաշտում ձևավորվել էր մի մթնոլորտ, որտեղ Ծառուկյանի «մեղավորությունը» ներկայացվում էր գրեթե որպես արդեն իսկ ապացուցված փաստ։ Իշխանության բազմաթիվ ներկայացուցիչներ և իշխանամետ քարոզչական հարթակներ հրապարակայնորեն հայտարարություններ էին անում, որոնք ոչ թե քաղաքական գնահատականների, այլ փաստական մեղադրանքների տեսք ունեին։ Այդ ամենը տեղի էր ունենում այն պայմաններում, երբ դատական գործընթացը դեռ չէր ավարտվել, և որևէ իրավական եզրակացություն դեռևս գոյություն չուներ։
Այսպիսով, գործնականում խախտվում էր իրավական պետության հիմնարար սկզբունքներից մեկը՝ անմեղության կանխավարկածը։ Հանրային դիսկուրսում ձևավորվում էր մի իրավիճակ, որտեղ քաղաքական հայտարարությունները հաճախ փոխարինում էին դատարանի վերդիկտին։
Այսօր, երբ դատարանը պաշտոնապես արձանագրել է Գագիկ Ծառուկյանի անմեղությունը, բնական հարց է առաջանում՝ արդյո՞ք որևէ մեկը պատասխանատվություն կկրի այս պատմության համար։ Խոսքը միայն հրապարակային մեղադրանքներ հնչեցրած քաղաքական գործիչների մասին չէ։ Հարցը վերաբերում է նաև իրավապահ համակարգին։
Արդյո՞ք որևէ քննիչ, դատախազ կամ այլ պաշտոնյա պատասխանատվության կենթարկվի այն մեղադրանքի համար, որը դատարանը, ի վերջո, չի հաստատել։ Հիշեցնենք, որ այս գործի շրջանակում 2020 թվականին Գագիկ Ծառուկյանը նույնիսկ կալանավորվել էր՝ մի իրավիճակում, երբ մեղադրանքի իրավական հիմնավորվածության վերաբերյալ լուրջ կասկածներ կային դեռ այն ժամանակ։
Իրավական պետությունում արդարացման վճիռը պետք է լինի ոչ միայն կոնկրետ անձի իրավունքների վերականգնում, այլ նաև համակարգի ինքնաքննության առիթ։ Եթե որևէ քաղաքացու նկատմամբ տարիներ շարունակ իրականացվել է քրեական հետապնդում, որը վերջում դատարանը ճանաչում է անհիմն, ապա այդ գործընթացը չի կարող պարզապես ավարտվել գործի փակմամբ։ Այն անխուսափելիորեն առաջացնում է պատասխանատվության հարց՝ թե՛ իրավապահ համակարգի ներսում, թե՛ քաղաքական դաշտում։
Հակառակ դեպքում ձևավորվում է վտանգավոր նախադեպ․ կարելի է քրեական գործ հարուցել, մարդկանց կալանավորել, նրանց շուրջ ձևավորել մեղադրական հանրային մթնոլորտ, իսկ տարիներ անց դատարանի արդարացման վճիռը պարզապես արձանագրել որպես հերթական դատական ակտ՝ առանց որևէ հետևանքի։
Գագիկ Ծառուկյանի գործը հենց այդ հարցն է դնում հանրային օրակարգում։ Եթե արդարացման վերդիկտը չի ուղեկցվում կոնկրետ մարդկանց պատասխանատվության մեխանիզմներով, ապա արդարադատությունը մնում է կիսատ։
Սուրեն Սուրենյանց, քաղաքագետ, պատմաբան
