Azg.am-ի զրուցակիցն է «Այլընտրանք» հետազոտական կենտրոնի ղեկավար, տնտեսական գիտությունների դոկտոր Թաթուլ Մանասերյանը։
-Պարո՛ն Մանասերյան, տարին գրեթե կիսվել է. ընդհանուր առմամբ ի՞նչ դիտարկումներ ունեք հայաստանյան տնտեսության մասին, ինչպե՞ս կգնհատեք ՀՀ տնտեսական վիճակը։
-Դեռ վիճակագրական տվյալներ չկան, այդ պատճառով ոչինչ չեմ կարող ասել։ Տնտեսագետն իրավունք չունի փիլիսոփայական դատողություններ անելու, տնտեսագետը պետք է հստակ փաստեր ունենա։ Իհարկե, եղած փաստերը լավ բանի մասին չեն խոսում, իսկ բազմաթիվ տվյալներ էլ կան, որ Վիճակագրական կոմիտեն առհասարակ չի հրապարակում։
-Այնուամենայնիվ, Ձեր դիտարկումներով՝ որքա՞ն ավելի լավ կամ ավելի վատ է այս տարի սկսել ապրել ՀՀ միջին վիճակագրական քաղաքացին։
– Աղքատության մակարդակի մասին կցկտուր տեղեկություններ տալիս են, բայց ընդամենը երկու տարի առաջ Համաշխարհային բանկը և ՄԱԿ-ը վերանայել են աղքատության վերին և ստորին շեմերը, և եթե հաշվի առնենք այդ տվյալները, ապա Հայաստանում 2022 թվականի դեկտեմբերի գնահատմամբ՝ Հայստանում 42 տոկոս աղքատության մակարդակ է արձանագրվել։ Նույնը նաև ՀՀ կառավարությունն է հայտնել։ Դրանից ընդամենը մեկուկես տարի է անցել. ի՞նչ եք կարծում՝ աղքատությունը մեր երկրում ավելացե՞լ է, թե պակասել. իհարկե ավելացել է։ Երեկ մի ցուցանիշ է հրապարակվել, որ գործազրկությունը Հայաստանում ավելացել է ավելի քան 13 տոկոսով։ Դա արդեն խոսում է այն մասին, որ մենք ունենք աղքատության ավելի բարձր մակարդակ՝ հատկապես եթե դրան հավելենք, որ բռնի տեղահանված արցախահայերը բարեկեցության բարձր մակարդակ չեն կարող ունենալ։ Սրան ավելացրած տարբեր երկրներից՝ հատկապես Հնդկաստանից եկվորների գործոնը. հնդիկները ևս աղքատության մակարդակ են ավելացնում։
– Համաշխարհային բանկից հայտնում են, որ չնայած այս տարվա մայիսին 2023-ի նույն ամսվա համեմատ ՀՀ պետբյուջեում 46.4 միլիարդ ՀՀ դրամ պակաս է եղել՝ բյուջեն հանրագումարում պահպանել է հավասարակշռությունը։ Եթե ավելի հանրամատչելի՝ ի՞նչի մասին է սա խոսում, ի՞նչ հետևություններ պետք է սրանից կատարել։
-Այնքան անհեթեթ բաներ են իրենք անում. ես երբևէ չեմ տեսել, որ իրենց կանխատեսումներն իրականություն դառնան։ Անցած տարի ասում էին 4-4,5 տոկոս… ես անհատ փորձագետ եմ, որպես գիտնական՝ տվել եմ հստակ կանխատեսումներ, որոնք իրականություն են դարձել։ Մեկ տարի առաջ ասել էի, որ 9 տոկոս և ավելի տնտեսական աճ կլինի, և այդպես էլ եղավ՝ 9,3 տոկոս։ Նույնիսկ ՀՀ կառավարությունը չէր կարողացել ճիշտ կանխատեսում անել, իսկ Համաշխարհային բանկն ընդհանրապես չգիտեմ՝ որտեղ է գտնվում։ Իրենք իրավունք չունեն ասելու, որ բյուջեն հանրագումարում պահպանել է հավասարակշռությունը։ Գիտեք, նրանք դրանով ուզում են ինչ-որ սպասումներ ձևավորել, ազդում են տնտեսական իրավիճակի սպասումների վրա։ Նույնիսկ հավաստի տվյալներ չկան. Համաշխարհային բանկը որտեղի՞ց վերցրեց ՀՀ պետական բյուջեի կատարողականը, որ նույնիսկ մեզ հայտնի չէ։ Նույնիսկ տեղի փորձագետները չգիտեն դրա մասին։
-Հատկապես ի՞նչ սպասումներ է փորձում ձևավորել Համաշխարհային բանկը։
-Հատկապես վերջին տարիներին ՀՀ բյուջեն այնքան հեղհեղուկ վիճակում է… օրինակ բերեմ. ասում են՝ բյուջեում այսքան խնայողություն է եղել. հիմա դա լա՞վ է, թե վատ։ Սովորական լրագրողը և շարքային քաղաքացին չգիտեն՝ լա՞վ է դա, թե վատ։ Բայց դա իրականում շատ վատ է։ Եթե խնայողություն են արել, ուրեմն սուղ, սահմանափակ միջոցներից տրամադրվող գումարներն ապաշնորհ ղեկավարերի և ապաշնորհ կառավարման հետևանքով չեն տրամադրվել։ Դա նշանակում է, որ այդ մարդիկ արհեստավարժ չեն և չեն տիրապետում իրավիճակին։ Մինչդեռ շատերի մոտ կարող է տպավորություն առաջանալ, որ տեսեք՝ խնայողություններ են արվել։ Բայց ո՞ւմ հաշվին են արել՝ թոշակառուների, շինարարության հաշվին։
-Ձեր հնչեցրած գնահատականներից հետևում է, որ չպետք է անվերապահ վստահել և մեջբերել Համաշխարհային բանկի հայտարարությունները, այո՞։
-Համաշխարհային բանկը, երբ հայտարարություններ է անում, պարտավոր է մանրամասնել։ Համաշխարհային բանկն այնպիսի մի հիմարություն էր դուրս տվել մի քանի տարի առաջ… Հայաստանի տնտեսությունը կապել էր Ռուսաստանի տնտեսության հետ. ասել էր՝ եթե Ռուսաստանում ճգնաժամ է, ուրեմն Հայաստանում ևս, դրանով պայմանավորված, պետք է ճգնաժամ լինի։ Ես Վաշինգտոնի պատվիրակության համար ստիպված էի լիկբեզ անցկացնել, որ այստեղ զարգացած երկրների՝ տարիներով ձևավորված համակարգեր չեն։ Հայաստանն, ի վերջո, տնտեսության մեջ իր առանձնահատկություններն ունի։ Ռուսաստանում ամեն բան նավթից և գազից է կախված. գինը փոփոխվեց՝ այդ երկրում ճգնաժամ կլինի։ Հայաստանը նավթից և գազից կախված չէ։
Մեր տնտեսության ՀՆԱ-ն ավելի դիվերսիֆիկացված է, քան Ռուսաստանինը։ Այսինքն՝ իրենց վրա «Համաշխարհային բանկի» անուն են դրել, բայց կոմպետենտության առումով շատ խոցելի են։ Կրկնում եմ՝ փորձագետներն իրենց կանխատեսումներով են առանձնանում. կանխատեսում անելը շատ դժվար, ծանր գործ է, բայց եթե Համաշխարհային բանկը չի կարողանում մի նորմալ կանխատեսում անել՝ դրա վրա միլիարդավոր դոլարներ ծախսելով, ինչի՞ մասին է խոսքը։
Այս թեմայով կարդացեք Հայաստանի բյուջեն այս տարի պահպանել է հավասարակշռությունը. Համաշխարհային բանկ հոդվածը
