ՀԱՍՄԻԿ ՍԱՐԳՍՅԱՆ
Մեր տունը կրակվում էր, ու դեռ մխում են կրակի ճարակ դարձած մեր շեները, օտար նվաճողի ձեռքով դեռ ձեւվում են մեր հինավուրց երկրի սահմանները, իսկ դուք լռում էիք, բարեկամնե՛րս՝ գրողներ, բանաստեղծներ, արվեստագետներ, որ բազմիցս, հաճախ հայկական կողմի հրավերով եւ ֆինանսավորմամբ, Մեծ անկախության երեսուն տարիների ընթացքում, ժամանել եք, նախ, Երեւան, ապա՝ շրջել Հայաստանով, եւ ձեր վայելումի գագաթնակետը եղել են Արցախ այցերը: Չէ՛, դուք Նանսեն չեք, որ մեծ մարդասերի հոգու մղմամբ գնահատեց հայի ոգորումը, չափեց հայի ցավը իր մարդկային բնույթի խորությամբ եւ իր ձայնը բարձրացրեց՝ հանուն հայության փրկության: Հանուն արդարության ասեք՝ համեղ չէ՞ր մեր հացը, սիրուն չէի՞ն մեր հրապարակներում շրջող աղջիկները, որոնց բանաստեղծություններ էիք նվիրում, Արցախ այցերից ծնված բանաստեղծական գրքերը ձեզ հավելյալ փառք ու ճանաչում չէի՞ն բերում, Արարատի հայացքը այդքան շու՞տ մարեց ձեր հիշողության մեջ… «ԳՐԱԿԱՆ ՏԱՊԱՆ»-ի մի քանի տասնյակ մշտական մասնակիցնե՛ր՝ բազում երկրներից, ու՞ր էր ձեր խոսքը, հային սատարող ձեր ուղերձը, բարեկամի ցավակցությունը: Նույնը, թերեւս, վերաբերում է հայկական հայտնի կինոփառատոնի՝ «ՈՍԿԵ ԾԻՐԱՆ»-ի արվեստագետ մասնակիցներին: Այո՜, դուք աշխարհաքաղաքացի եք, դուք գերազանցություն չեք տալիս ոչ ոքի, ի վերջո, սպասում էիք, թե ինչով կավարտվի այս մեծ արյունը: Հետո կորոշեիք ձեր ասելիքը. իսկ վերջում միշտ՝ ուժեղի մոտ թույլն է մեղավոր:
Մի բանաստեղծուհու գիտեի՝ սերբուհի Լյուբիցա Միլետիչին: Նա հաստատ կխոսեր: Ինքն էլ անիրավորեն հող ու հայրենիք էր կորցրել: Գիրք ուներ հային ու Արցախին նվիրված: Բայց իր մահկանացուն կնքեց մինչ 2020-ի սեպտեմբերյան պատերազմը՝ հայրենի Սերբիայի կորուստների ցավը սրտում:
Հիշեմ Միլետիչի «Ներիր, հրեշտակ» բանաստեղծությունների ժողովածուից մի ստեղծագործություն՝ բանաստեղծ, թարգմանիչ Գագիկ Դավթյանի թարգմանությամբ: Քայլում է մարդը՝ թեւի տակ իր կտուրը, տան ջարդոտված սողնակով դուռը եւ գետի մյուս ափից, խավարին նետված գետնաքարից վիրավոր, արնոտած կառափով: Չորս տող, եւ աչքիդ առջեւ է պատկերը՝ տնազրկված ու հայրենահալած մարդկանց, որ կորցրած ամեն ինչ, մահից մազապուրծ՝ մասունքների պես իրենց հոգիներում տանում են խաղաղ իրենց տան ու եզերքի երազը: Իսկույն աչքիս առջեւ են գալիս մեր եկեղեցիներից պոկված սրբահամբույր դռների, ձեռագիր ավետարանների ու խաչքարերի ծանրության տակ կքած, հայրենազրկված հայորդիները, որ ինչքան էլ խոշտանգված եւ ուժասպառ՝ կարողացել են փրկել-ազատել գերությունից ու ոչնչացումից հայրենի մասունքները:
Այս օրերին գոնե Լյուբիցա Միլետիչից մի խոսք կլսեինք՝ ի ապաքինում եւ ի հույս: Հասկացում չեմ մուրում, ոչ էլ՝ աջակցություն: Բայց դրա ակնկալիքն այնքա՜ն բնական է այն դեպքում, երբ քեզ ուղղված բարեկամության հավաստիացումների հանդեպ կասկած չես ունեցել: Ի վերջո, կար եւ կա համաշխարհային հանրության շրջանում կարծիք ձեւավորելու խնդիր: Ու՜մ դուռը չէր բախի հայի արդար խնդրի վերաբերյալ հայտնի անվանյալների հեղինակավոր խոսքը: Իսկ իրենք գերադասեցին լինել կույր ու խուլ: Հենց ոտքի կանգնենք, էլի մեզ հրապարակավ կժպտան ու ձեռք կսեղմեն: Չէ՛, դուք Նանսեն չեք, որ արդարության նանսենյան անձնագրերին հավասարազոր ուղերձներ հղեք մարդկությանը: Աստված պահապան ձեր ժողովուրդներին: Մեր հացի մեջ աղը չի պակասի:
ԵՐԿՈՒՍՍ ԷԼ ՀՈՐՈՎԵԼ ՈՒՆԵՆՔ
Սերբ բանաստեղծուհի Լյուբիցա Միլետիչին
Կենդանի հերձվածների համար
հիշողությունն իրենց խաչելությունն է.
Պատռված արգանդից ելածները
կրում են իրենց մոր արյունահոսող վերքերը
սեփական մարմինների վրա.
Ծննդաբերության պտղաջրերին խառնված կարմիրը
չի մաքրվում ժամանակի եւ տարածության ջնջոցներով.
Հորդահոս աղբյուրների ջուրը չի հագեցնում
անապատներում ապրած իմ ծարավը.
Սրատողին հարսնացած ծիրանենիները
սպանում են իրենց պտուղները.
Մուրացկաններին մեծահոգորեն մեկնված որոշումները
կերակուրներ պատկերող նկարներ են.
Էրգրից ճամփա ընկած իմ ոտաբոբիկ պապը
կրում էր իր մորթված ծնողների պատկերը.
Քո քաղաքը լռում էր, երբ գիշերվա մեջ
որոշումներ մեկնողների արկերը
ավերում էին քաղաքդ.
Քո ձայնը մենավոր կռինչ էր քաղաքի վրա.
Տանիքների վրա պայթելու պատրաստ
արկերը հավաքողներ չկային.
Իմ ու քո վանքերում աղոթքները կառչել են
մոմից ու փոշուց գորշացած պատերին,-
չկան աղոթողներ.
Ես ու դու մեր տանը նստած այլքին փող ենք վճարում,
ինչ է՝ թե մի բուռ հող ավելացնենք
այլեւս վերադարձ չտեսածների հողաթմբին.
Ես ու դու գիտենք այդ հողի գինը,
բայց առայժմ ավազակներն են սահմանում փրկագինը.
Կես ոսկով փրկվածները հիմա աշխարհի
բոլոր ծագերում են.
Աշխարհը չունի կարոտ բառը.
Ես ու դու ունենք գութաներգեր,
որոնց կորստով հազար ուրիշ բառ ենք կորցնում.
Խոնարհումները վերքեր չեն ամոքում.
Մի ծերունի ամեն օր բարձրանում էր հուշարձանի մոտ՝
մի բաժակ գինի հեղելու անթաղների շիրիմներին.
Ծերունին չկա, եւ բարձունքում հիմա
ցուցանակ կրող ծառախումբն է մեծանում.
Վանքերի քարերը տեղ են գտնում ախոռների պատերի մեջ.
Մեր հողի գինը դեռ սահմանում են ուրիշները.
Ես իմ քսակում ոսկու տեղ հող եմ պահում.
Տանիքներին՝ մահն աչքերին՝ ականազերծողներ են պետք.
Արի՛ այսօր հեղենք մեր գինին
եւ բազմաձայն երգենք մեր հորովելները…
