Պատրաստ եմ արտահայտվել այս թեմայով: Դեռ տասը տարի առաջ ես ոչինչ չգիտեի Հայոց ցեղասպանության մասին, ոչ մի բան: Նշում եմ սա, քանի որ գիտեմ, որ ես միակը չեմ: Իսկ ինչպե՞ս ես իմացա մարդկության պատմության այս ողբերգական էջի մասին: Գեղարվեստական եւ վավերագրական կինոնկարների միջոցով, իհարկե: Եթե իմ տեսած ֆիլմերի մեծ մասը պատմական զգալի մանրամասներ են պարունակում, Լիզա Հակոբյանի եւ Էրիկ Հարաբադյանի «Մենք ընձյուղվում ենք» (We Thrive) վավերագրական կինոնկարը հետազոտում է հայ արվեստագետների՝ Ցեղասպանությունից հետո ստեղծած հարուստ մշակույթն ու երաժշտությունը:
«Մենք ընձյուղվում ենք» ֆիլմը կենտրոնանում է մեկ տասնյակից ավելի հայկական ծագումով ամերիկացի երաժիշտների վրա: Նրանց թվում են Խաչիկ Ղազարյանը, Քիմ Քաշքաշյանը, Դեն Եսյանը, Շոն Բլեքմենը, Արա Թոփուզյանը, Թիա Մեյհեմը, Տանյա Վենոմը, Ռուբիկ Մայիլյանը, Սայմոն Ջավիզյանը, Էլիզա Նիլսը, Չաք Ալկազյանը եւ այլք: Նրանց վկայություններն ամբողջ ընթացքում միահյուսվում են, քանի որ կինոնկարը բաժանված է մի քանի մասի:
Առաջին մասը վերաբերում է արտիստներից յուրաքանչյուրի ծագմանը, ներառյալ նրանց երաժշտական հետաքրքրությունները եւ ժառանգությունը: Երկրորդ մասը պատմում է հայ մշակույթի, պատմության եւ 1915 թվականին թուրքերի՝ Օսմանյան կայսրության կողմից իրականացված Հայոց ցեղասպանության հետ կապված նրանց անհատական, ընտանեկան փորձի մասին: Ի վերջո, Հակոբյանն ու Հարաբադյանը մանրամասնում են, թե ինչպես իրենց մշակույթի ողբերգությունն ու հաղթանակն ազդեցին յուրաքանչյուր արտիստի երաժշտական ոճի ու կատարման վրա:
«Մենք ընձյուղվում ենք» ֆիլմը դիտելու շարժառիթը երաժշտությունն է: Վավերագրական ֆիլմում արտիստներից շատերի նպատակը հայ ավանդական երաժշտությունն առաջին պլան մղելն է: Երաժիշտները շատ փորձառու են, երաժշտության պրոդյուսինգը փայլուն է կատարված, եւ կինոնկարում ներկայացված անձինք շատ հստակ են խոսում այն մասին, թե ինչպես է իրենց մշակույթն ազդել իրենց ստեղծագործության վրա:
Թեեւ երաժշտությունը հստակորեն հայկական է, կարելի է գտնել նմանություններ այդ տարածաշրջանի պարսկական եւ մերձավորարեւելյան երաժշտության հետ: Ընդհանուր ուղղությունը մինորային տոնայնության օգտագործումն է, ինչը կարծես արտացոլում է Ցեղասպանության հիշողությունը կրող ժողովրդի ողբերգական էությունը: Երաժիշտների լեզվով ասած՝ երաժշտական թրթիռները վերածվում են ողբի: Այն ինչ-որ իմաստով ոգեկոչում է զոհվածներին եւ պահպանում է նրանց հիշատակը՝ հուսալով, որ նման ողբերգություններ այլեւս չեն կրկնվի: Շատ արվեստագետներ դեռեւս օգտագործում են հայկական դասական գործիքներ, ինչպիսին է քանոնը (78-լարանի մերձավորարեւելյան տավիղ), մինչ մյուսները հավատարիմ են մնում դասական քրիստոնեական երգերին եւ օրհներգերին՝ հույս ներշնչելու նպատակով:
Այլ արտիստներ կարողացել են ընձյուղվել տարբեր երաժշտական ժանրերում՝ միաժամանակ կապված մնալով իրենց արմատներին: Էլիզա Նիլսը ճանաչված բլյուզ ռոք երգչուհի է, որը տասը ալբոմ է թողարկել։ Թիա Մեյհեմը եւ Տանյա Վենոմը երկվորյակ հարդ ռոք երգիչներ են, որոնք հայտնի են որպես «Venom and Meyhem»։ Չաք Ալկազյանը հայտնի ձայնագրման պրոդյուսեր է, որը երգեր է թողարկել «The Romantics»-ի եւ Էմինեմի հետ:
Ինչպես սկզբում նշեցի՝ «Մենք ընձյուղվում ենք» ֆիլմն ապացուցում է, թե ինչու է այդքան կարեւոր աջակցել անկախ վավերագրական կինոնկարներին: Ինչպե՞ս կարող են մեզանից շատերն ապրել կյանքն առանց անկախ ֆիլմերի (ու նաեւ՝ առանց գրքերի)՝ չիմանալով մարդկության պատմության ողջ ընդգրկումը: Ֆորմալ կրթությունն ընտրում է այն, ինչը կարեւոր է համարում մեզ համար, իսկ մնացած կենսական բացերը լրացնում են նման կինոնկարները:
Կինոգործիչներ Լիզա Հակոբյանը եւ Էրիկ Հարաբադյանը ֆանտաստիկ աշխատանք են կատարել «Մենք ընձյուղվում ենք» ֆիլմում: Նրանք ներկայացնում են ահռելի նյութ եւ կարողանում են ոչ միայն ընդգրկել այդ ամենը, այլեւ ճիշտ տեմպերով առաջ մղել պատումը՝ սիրտը ջերմացնող եւ հուզիչ կերպով:
ԱԼԱՆ ՆԸԳ*
4 հունվարի, 2023 թ.
Անգլերենից թարգմանեց ԱՇՈՏ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԸ
* Նյութը հրապարակվել է Film Threat ֆիլմերի անկախ ուղեցույցում հունվարի 4-ին: Ալան Նըգը Film Threat-ի գլխավոր խմբագիրն է: Նա 2013 թվականից հեղինակում է ֆիլմերի ռեցենզիաներ, հարցազրույցներ վարում անկախ կինոգործիչների հետ եւ պարբերաբար լուսաբանում կինոփառատոներ:
