Իմ գյուղը փոքրիկ է, փոքր այնքան, որ թվում է՝ մի ընտանիքի չափ է: Ու ապրում է նաև մի ընտանիքի պես, մի ընտանիքի հոգսերով, ուրախություններով ու տխրություններով: Տարիների հեռվից հիշում եմ այն ցուրտ ու մութ տարիները, ու հոգիս պատվում է տխրությամբ:
Պատերազմ էր… և պատերազմական այն ծանր օրերին էլ ավելի էր ծանրացել իմ գյուղի վիճակը: Եղբայրս՝ Աղվանը, զոհվել էր, ու իմ գյուղը էլ ավելի էր խեղճացել ու կուչ եկել: Գյուղը Սիսիանի հետ կապող միակ փոխադրամիջոցը իմ ծառայողական մեքենան էր և ծնողներին ու բարեկամներին հիշող հազվադեպ համագյուղացիներիս այցելությունները, որ կարող էին այցելել գյուղ: Մեր գյուղը փոքր է, փոքր է այնքան, որ թվում է` կարող ես ափիդ մեջ տեղավորել: Որոտան և Լորաձոր գետերի հատման կետից սկսվում է ճանապարհը դեպի գյուղ, և կարծես թվում է, թե ճանապարհը քեզ տանում է դեպի երկինք, դեպի ամպերը և վեր ամպերից, դեպի մաքրամաքուր երազներիդ ու երազանքներիդ գագաթը, ուր կարող են միայն հրեշտակները թևածել:
Գյուղս ունի մի փոքրիկ հրապարակ-գյուղամեջ, ուր տեղակայված են գրասենյակը, ակումբը, գրադարանը, խանութը և մի աղբյուր, որ կառուցվել է 1947թ: Մեր գյուղամեջը մեր հավաքատեղին է, մեր՝ իրար երես տեսնելու, բարևելու, բանբասելու, վիճելու և բարեկամանալու միակ վայրը:Առաքել պապը ամեն օր արևագալն ընդունում է գյուղամեջի աղբյուրի դեմ տնկված միակ էլեկտրասյան տակ կանգնած: Արևին բարի գալուստ է ասում, ժողովրդին բարի լույս է ասում, աշխարհին բարի օր է ասում, ու գյուղը մտնում է իր առօրյա հոգսերի մեջ, ինչպես աշխարհի բոլոր ծայրերում և ինչպես լինում է առ այսօր` աշխարհաստեղծման օրվանից:
Քոթուկ է Առաքել պապը, պինդ, պինդ արմատ, պինդ տոհմ, պինդ սյունեցի ու բարի, համեստ, բանիմաց: Հենվում է Առաքել պապը իր ձեռնափայտին ու հայացքով չափում արևի անցած ճանապարհը, երկրի ու երկնքի տարբերությունը, իր անցած և անցնելիք ճանապարհը:Ամեն անգամ գյուղից մեկնելիս ես հանդիպում եմ Առաքել պապին, բարևում, հալ ու հարցում կատարում, օրհնանք ստանում ու մեկնում իմ գործերին:Այսօր գյուղամիջում հանդիպում եմ Առաքել պապին, իջնում եմ մեքենայից, մոտենում նրան, հալ ու հարցում անում: Տխուր է պապը: Կռթնել է ցուպին` գլուխը կախ, ու մտքերի հետ երեւի կռիվ է տալիս:
– Բարի լույս, Առաքել պապի:
– Աստծու բարին, Աշոտ, բալաս:
– Ո՞նց ես, պապի, ինչի՞ ես տխուր:
– Հոգնել եմ, Աշոտ, բալաս:
– Ինչի՞ց ես հոգնել, Առաքել պապի:
– Աշխարհից եմ հոգնել, բալաս… Ոսկորներս ցավում են, բալաս… Ընկերներս բոլորը հանգստարանում են…Ես մենակ մնացել եմ այստեղ, ի՞նչ անեմ… Ես էլ եմ ուզում հանգստանալ…Ես էլ եմ ուզում գնալ ընկերներիս մոտ… Հոգնել եմ, Աշոտ բալաս…
Լռում ենք…
Ճերմակ մորուքի վրայով արցունքի երկու կաթիլ է գլորվում մորուքն ի վար, ու ես կարկամում եմ, զրկվում խոսելու ունակությունից, կուչ եմ գալիս պապի խոսքերից, պապի արցունքից, հանգստարան բառից: Նայում եմ Առաքել պապի ճերմակ մորուքին, իմ սև մորուքին, ու ամաչում իմ սև մորուքի ու պապի ճերմակ մորուքի տարբերությունից: Հասկացել եմ, թե մեր մեծերը ինչու են գերեզմաններին հանգստարան կամ հանգիստ ասում: Բա ինչու՞ մեր խորիմաստ հանգստարանները վերափոխվեցին, դարձան գերեզմանատներ: Ես մտամոլոր նստում եմ իմ վիլիսի ղեկին ու գյուղից դուրս գալով ոլորաններով գլորվում դեպի Սիսիան, Սիսիանից դեպի պատերազմի դաշտ, մտքով անիծելով պատերազը, պատերազմ հրահրողին, հանգստարանները գերեզմանատներ սարքողին, աչքերիս առաջ ունենալով իմ Առաքել պապի թախծոտ դեմքը, մեր Առաքել պապի ճերմակ մորուքը, բոլորիս Առաքել պապի իմաստուն խոսքերը և արցունքի երկու կաթիլը, որ առ այսօր մնացել են իմ աչքերում և ուղեղում դաջված:
– …
– …
– …
Լույս իջնի հոգուդ, Առաքել պապի, հիմա իմ մորուքն է ճերմակել, ու ես եմ հոգնել…
Աշոտ ՄինասյանՄ.
Ա.Հ. 06.06.2017թ.
