Իսպանական երգերի կատարումն «Առնո Բաբաջանյան» համերգասրահում հայաստանյան մշակութային կյանքի այս տարվա «նոյեմբերյան» շրջանի ամենացայտուն դրվագներից մեկը պետք է համարել՝ շնորհիվ օպերային երգչուհի Մագդա Մկրտչյանի կերտած կերպարի: Այն ստեղծվում էր «խիտ, լիքը» սոպրանոյի, պարային շարժմունքի տարրերի, Սեւիլյայի բարկ արեւի եւ միջերկրածովյան մթնոլորտի, անդալուզերեն բարբառի եւ դասական բանաստեղծության հունչի արտիստիկ հաղորդմամբ: Համերգային երեկոյին կայացավ Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկայի «Անդալուզյան երգեր» շարքի հայաստանյան պրեմիերան. այդ շարքի՝ ձայնի եւ կիթառի համար մշակումների հետ հնչեցին Մանուել դե Ֆալլայի, Էռնեստո Գրանադոսի, Պակո Պենյայի, Ֆերնանդո Օբրադորսի, Մորաիտո Չիկոյի եւ իսպանացի այլ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ՝ ձայնի, կիթառի, կահոնի եւ դաշնամուրի նվագակցությամբ: «Իսպանական մոտիվներ» խորագրով համերգին Մագդա Մկրտչյանին նվագակցում էին ՀՀ վաստակավոր արտիստ, դաշնակահար Օլգա Խաչիկյանը, կիթառահարներ Ցոլակ Մանուկյանը եւ Վահագն Աշուղյանը, կահոնահար եւ կիթառահար Դավիթ Նիկողոսյանը:
Օպերային բազմաթիվ դերերգեր, այդ թվում՝ 2000-ին Օհան Դուրյանի դիրիժորությամբ ներկայացմանը Լեոնորայի դերում առաջնելույթ՝ Ջ. Վերդիի «Տրուբադուր» օպերայում, Ա. Խաչատրյանի «Ձոն Ցնծության», Վերդիի «Նաբուկո», «Աիդա», Բելլինիի «Նորմա», Շուբերտի «Մարիամի հաղթական երգը», Մոցարտի «Դոն Ժուան» օպերաներում, մենահամերգներ Հայաստանի եւ արտասահմանյան մի շարք հանրահայտ բեմերում (2001-ին ԱՄՆ-ում՝ Dorothy Chandler Pavilion-ում, 2004-ին՝ Բեռլինի Konzerthause-ում, Պոստդամի Nicolaisaa-ում, Հալլեի Handel House-ում, Siemens-Villa-ում, 2005-ին՝ Իտալիայի Դոժերի եւ Յուստինյան պալատներում, 2009-ին՝ Սանկտ-Պետերբուրգի Դ. Շոստակովիչի անվ. ֆիլհարմոնիկ մեծ համերգասրահում եւ այլն), 2005-ին՝ Գերմանիայում Յո. Բրամսի «Ռեքվիեմի», 2006-ին՝ Վատիկանում Բենեդիկտոս Պապ XVI-ի ներկայությամբ միջնադարյան շարականների կատարումներ,- ահա ոչ ամբողջական թվարկումը Երեւանի Սպենիարյանի անվ.օպերայի եւ բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի մենակատար, ՀՀ վաստակավոր արտիստ, Կոմիտասի անվ, ոնսերվատորիայի դասախոս Մագդա Մկրտչյանի անցած ստեղծագործական ուղու: Եվ հիմա նոր երկացանկ, նոր կերպար, համերգային նոր ծրագիր, որին, ինչպես խոստովանում է երգչուհին, երկար էր պատրաստվել:
«Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկայի պոեզիայի հիման վրա գրված անդալուզյան երգերը Հայաստանում երբեք չեն կատարվել,- ասում է Մ. Մկրտչյանը,- եւ շատ ուրախ եմ դրանք հայ հանդիսականին ներկայացնելու համար: Լորկան նաեւ երաժիշտ է եղել, ոնց ինքն է ասել՝ մինչ պոետ դառնալը երաժիշտ էր: Այս երգերը հարուստ են իրենց ժողովրդական, ազգագրական կոլորիտով, այստեղ կան իսպանական կրքեր, քնարականություն, ողբերգական-միստիկ նկարագրություններ: Թե՛ Լորկան, թե՛ դե Ֆալլան պահպանել են անդալուզյան ճիշտ կատարման ավանդույթները»: Նույն այդ ավանդույթների պահպանմամբ, տեղ-տեղ ընդգծված կրքով, մեջմիջված քնարականությամբ, եւ ամենում՝ դրամատիկ ենթատեքստով երեւանյան բեմից հնչեցին երգերը երկրի, որում լսվում են Ատլանտյան օվկիանոսի եւ Միջերկրական ծովի ալեծփումների եւ փոթորկումների արձագանքները, որում արեւոտ օրերն ամենաշատն են ողջ Եվրոպայում, արեւելքի եւ արեւմուտքի արվեստների համադրումը դարերի պատմություն ունի՝ սկսյալ VIII դարից դեպի Պիրենյան թերակղզի արաբների արշավանքներից:
Իհարկե, ակնկալելի էր նման արտիստիկ որակ երգչուհուց, որը ժամանակին ուսանել է պրոֆեսոր Գոհար Գալաչյանին, Գ. Վիշնեւսկայային, վերապատրաստվել Լ. Պավարոտիի եւ Մերիգգոյի դասարաններում, անցել Ն. Ֆիգուերի վոկալ վարպետացման դասընթացները: Բայց երբ բեմին անդալուզյան երգի կրքոտության եւ սիրառատության նման «հրավառություն» է, դադարում ես քննել խոսքի, նվագի եւ շարժման նման համահյուսքի՝ հանդիսականի վրա թողած ազդեցության պատճառները, այլ պարզապես վայելում ես արեւելքի եւ արեւմուտքի, տարբեր ազգերի խառնվածքների խմորումից առաջացած յուրահատուկ արվեստի գեղեցկությունն ու հաղորդած դինամիկան:
Համերգին անդալուզյան երգերի հնչմանը սազական հավելումներ էին դաշնակահարի, ապա եւ՝ կիթառահարների մենանվագները: Իսպանական մոտիվներով երաժշտությունը նաեւ թախծություն ուներ, իսկ երգերը ոչ միայն սիրո, խանդի, մրցության, այլ նաեւ խոհեմության, ավանդապահության, պատվի մասին էին: Դրանց շարքում կային օրորոցայիններ, որոնք ոչ միայն մայրական սիրո եւ նվիրման արտահայտություններ էին, այլ նաեւ իսպանական ժողովրդական երաժշտարվեստի եւ ազգային խառնվածքի ցայտուն կնիքն էին կրում:
Համերգի ավարտին Մագդա Մկրտչյանը իսպանալեզու օրորոցայինների շարքը լրացրեց հայկական «Տարոնի օրոր»-ով՝ դրանով, ասես, ակնարկելով իր հետագա ստեղծագործական մտահղացումների մասին:
ՀԱՍՄԻԿ ՍԱՐԳՍՅԱՆ
