CNN-ի բացահայտումը. Ադրբեջանը Իսրայելի հետախուզական եվ ռազմական գործողությունների հենակետը Իրանի սահմանին 

Ըստ CNN-ի, Իսրայելը Իրանի հետ պատերազմի ընթացքում գաղտնի կերպով հատուկ ռազմական ու հետախուզական ստորաբաժանումներ էր ուղարկել Ադրբեջան:

Այս փաստերը CNN-ի միջոցով շրջանառության մեջ են դրվում Լիբանանում հայտարարված 10-օրյա հրադադարի խախտման պայմաններում Իրանի եւ Իսրայելի միջեւ բռնկված նոր ռազմական գործողությունների ֆոնին, որի առիթով ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հակամարտող կողմերին զսպվածության կոչով է դիմել:

Ադրբեջանում տեղակայված գաղտնի հենակետերը, ըստ CNN-ի, նախատեսված էին Իրանի դեմ իրականացվող գործողությունների համար:

Տեղեկացված աղբյուրների փոխանցմամբ, նշված ուժերը գործել են Ադրբեջանի հարավում գտնվող մի քանի վայրերից՝ Իրանի հյուսիսային սահմանի անմիջական հարեւանությամբ: Ամենամոտ կետը, ըստ տեղեկացված աղբյուրների, գտնվում էր Թավրիզ քաղաքից ընդամենը 90 կմ հեռավորության վրա: Հայտնի է, որ 40-օրյա պատերազմի ընթացքում Թավրիզը հայտնվել էր Իսրայելի ռմբակոծությունների թիրախում:

Իրանական «Էնթեխաբ» պարբերականի հաղորդմամբ, CNN-ի հրապարակած տեղեկատվության մեջ նշվում է, որ հատուկ նշանակության կոմանդոսային ստորաբաժանումներ եւս տեղակայված էին այդ վայրերում եւ իրականացնում էին հետախուզական ու անօդաչու թռչող սարքերի հետ կապված գործողություններ, որոնք պատերազմի ընթացքում Իսրայելին հնարավորություն էին տալիս վերահսկել Իրանի հյուսիսային շրջանները:

Ադրբեջանի տարածքում նշված գաղտնի հենակետի տեղակայումը, որի մասին առաջին անգամ տեղեկանում ենք CNN-ից, Մերձավոր Արեւելքում Իսրայելի տրամադրության տակ եղած մի քանի ռազմական դիրքերից մեկն էր, որը իսրայելական ուժերին տալիս էր աննախադեպ հասանելիություն:

CNN-ի աղբյուրների համաձայն, Ադրբեջանի տարածքում տեղակայված իսրայելական հենակետերը Իրանի դեմ իրականացված գործողությունների ժամանակ ունեցել են նույնպիսի դերակատարություն, ինչպիսին ունեցել են Իրաքի, Արաբական Միացյալ Էմիրությունների եւ Սոմալիլենդի գաղտնի ռազմաբազաներն ու ռազմական օբյեկտները:
Սկզբնական շրջանում դրանք նախատեսված են եղել որպես հնարավոր փրկարարական խմբերի տեղակայման վայրեր՝ արտակարգ իրավիճակների դեպքում: Սակայն հետագայում դրանք վերածվել են ռազմական եւ հետախուզական հենակետերի:

Նշված հենակետերը պատերազմի ընթացքում իսրայելական ուժերին հնարավորություն էին տվել դիրքավորվել Իրանի հարավային, արեւմտյան եւ հյուսիսային սահմանների երկայնքով՝ իսրայելական բանակի գործողությունների շրջանակը տարածելով Իրանի տարածքի խորքում:

Ադրբեջանը՝ Իսրայելի ռազմավարական գործընկեր

Իրանական մամուլը նաեւ տեղեկացնում է, որ Ադրբեջանի տարածքում Իսրայելին հաջողվել էր ստանալ եւս մեկ հենակետ՝ օդաչուների հնարավոր կործանման դեպքերում օդային փրկարարական աշխատանքներ իրականացնելու, ինչպես նաեւ Իրանին լրտեսելու նպատակով:

Իսրայելը տեւական ժամանակ Ադրբեջանին դիտարկել է որպես ռազմավարական գործընկեր Իրանի դեմ պայքարում, եւ այդ գործողությունների նախապատրաստական աշխատանքները մեկնարկել էին պատերազմի առաջին հարձակումներից շաբաթներ առաջ:

Տեղեկացված երկու աղբյուրներ CNN-ին հայտնել են, որ հունվարի կեսերին Իսրայելը նախապատրաստել էր գաղտնի գործողություն Ադրբեջանի եւ Իրանի սահմանի երկայնքով: Աղբյուրները նկարագրել են այն որպես նախապատրաստական գործողություն, որի շրջանակում տեղադրվել էին լսողական սարքեր եւ հետախուզական սարքավորումներ՝ հետագա քայլերի համար հիմք ստեղծելու նպատակով:

Իսրայելը նախատեսել էր այս գործողությունն իրականացնել հունվարի կեսերին՝ պատերազմի սկզբնական շրջանում, սակայն ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը վերջին պահին չեղարկել էր հարձակումները: Այդուհանդերձ, Իսրայելը գործել էր ինքնուրույն:

Իսրայելի ռազմաօդային ուժերը օգտագործել են ռադարների վերահսկողությունից դուրս գտնվող կործանիչներ եւ հատուկ նշանակության ուժեր՝ այդ սարքավորումները տեղադրելու գործողության շրջանակում:

Այս հետախուզական հենակետը Իսրայելին հնարավորություն էր տալիս տեղեկություններ հավաքել Իրանի ռազմական տեղաշարժերի եւ օբյեկտների մասին, ինչպես նաեւ նախազգուշացում ստանալ հրթիռների արձակման վերաբերյալ:

Երկու շաբաթ անց Իսրայելի արտաքին գործերի նախարար Գիդեոն Սաարը այցելել է Բաքու եւ հանդիպել Ադրբեջանի նախագահի եւ այլ բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ:

2025 թվականի մայիսին Ադրբեջանը նաեւ կազմակերպել էր Իսրայելի եւ Սիրիայի միջեւ անցկացված հազվադեպ ուղիղ բանակցությունները:

Աղբյուրներից մեկի համաձայն, Ադրբեջանից իրականացված առանցքային գործողություններից մեկը մարտի 4-ին Ռահման Մողադդամի սպանությունն էր: Նա հանդիսանում էր Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի հետախուզական ստորաբաժանման ղեկավարներից մեկը, եւ Իսրայելը նրան համարում էր 2024 թվականին Դոնալդ Թրամփի դեմ մահափորձի կազմակերպիչ:

Մեկ օր անց անօդաչու սարքերը հարվածել էին Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետության մայրաքաղաքի օդանավակայանին՝ վնասելով տերմինալի շենքը եւ վիրավորելով մի քանի մարդու: Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւը մեղադրել էր Իրանին, մինչդեռ Իրանը հերքել էր անօդաչուների արձակումը:

Շաբաթներ անց Իսրայելը պաշտոնապես ընդունեց, որ դա համատեղ գործողություն էր, որին մասնակցել էին «Մոսադ»-ը, Իսրայելի բանակը եւ ներքին անվտանգության ծառայությունը:

Իսրայելն ու Ադրբեջանը պահպանել են սերտ հարաբերություններ առեւտրային եւ ռազմական շահերի ոլորտներում: Ադրբեջանն ապահովում է Իսրայելի նավթի զգալի մասը: Փոխարենը Իսրայելը Ադրբեջանին վաճառում է առաջադեմ սպառազինություն, որի մի մասն օգտագործվել է 2016 եւ 2020 թվականների Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունների ընթացքում՝ Հայաստանի դեմ:

Ադրբեջանը նաեւ առաջին օտարերկրյա պետությունն էր, որը 2016 թվականին ձեռք բերեց Իսրայելի «Երկաթե գմբեթ» հակաօդային պաշտպանության համակարգը:

Իսրայելցի հայտնի արեւելագետ Գերշոն Կոգանը, որը մասնագիտացած է Իրանի հարցերում, դեռեւս պատերազմից առաջ գրել էր. «Իսրայելի ռազմավարությունը Ադրբեջանում միտումնավոր պահվում է ցածր տեսանելիության մակարդակի վրա եւ հիմնված է սպառազինությունների փոխանցման, հետախուզական համագործակցության եւ անվտանգության ոլորտում երկարաժամկետ տեխնոլոգիական փոխկախվածության վրա»:

Ըստ անկախ լրագրող, Հարավային Կովկասի հարցերով մասնագիտացված Ջոշիա Կուչերայի, այս հարաբերությունները Ադրբեջանին ապահովում են կարեւոր դիվանագիտական ռեսուրսով եւ հնարավորություն են տալիս Բաքվին օգտվել Վաշինգտոնում իսրայելական լոբբիի ազդեցությունից:

Նշենք, որ Ադրբեջանը CNN-ից պահանջել է պաշտոնապես ներողություն խնդրել:
Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարել է, որ CNN-ի նյութի հրապարակումից առաջ այդ լրատվամիջոցին տեղեկացրել էր, որ Ադրբեջանի տարածքն Իրանի դեմ օգտագործելու վերաբերյալ ներկայացված փաստերն անհիմն են եւ չեն համապատասխանում իրականությանը:

Բաքուն շարունակում է պնդել, որ CNN-ը, Ադրբեջանի կառավարության պաշտոնական դիրքորոշումները հիմք ընդունելու փոխարեն, իր հրապարակումը կառուցել է մի քանի անանուն աղբյուրների հայտարարությունների հիման վրա:

Ադրբեջանի ԱԳՆ խոսնակ Այխան Հաջիզադեն ամբողջությամբ հերքել է այդ հրապարակումը եւ CNN-ից պահանջել հետ վերցնել տարածված տեղեկությունները, ինչպես նաեւ բացատրություն տալ Բաքվի դեմ, իր ձեւակերպմամբ, «անհիմն մեղադրանքներ» հրապարակելու համար:

Բացի այդ, Ադրբեջանի Մեդիայի զարգացման գործակալությունը պահանջել է, որ հեռուստաընկերությունը պաշտոնապես ներողություն խնդրի:

ԳՐԻԳՈՐ  ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Իրանագետ