Նախաձեռնողականությունը գնահատել ու պաշտպանել

Նախորդ օրը գործի բերումով ստիպված եղա առաջին, հույս ունեմ՝ վերջին անգամ լինել Կոմիտասի պողոտային զուգահեռ անհրապույր չորս բարձրահարկ շենքերից մեկում գտնվող Պետռեգիստրի գրասենյակում։ Չնայած պատուհանիկների առատությանը՝ մեծ հերթ էր. ոմանք առավոտվանից էին այնտեղ, մինչ բոլորն էին անհամբեր սպասում լուսատախտակի վրա իրենց հերթահամարի երեւալուն։ Խճողված սրահում ակամա լսելով մարդկանց խոսակցությունը, կարելի է ասել, որ  շատերն էին եկել նոր գործ ձեռնարկելու առիթով։ Այնտեղ էին նաեւ ոչ քիչ թվով ռուսներ եւ/կամ ուկրաինացիներ, կին թե տղամարդ, գրեթե բոլորն էլ՝ երիտասարդ տարիքի։ Ի տարբերություն մերոնց, նրանց դեմքը անվրդով էր ու հանգիստ. ըստ երեւույթին՝ նրանք նախօրոք ուսումնասիրել էին գրանցման համար անհրաժեշտ բոլոր քայլերը, ներառյալ՝ երկար հերթ կանգնելու «պարտականությունը»… Այդ հիմնարկում նրանց ներկայությունը հավելյալ ու շատ վստահելի ապացույց էր, որ ռուս-ուկրաինական պատերազմը տեւելու է շատ երկար, եթե ոչ ռազմական ու մարտական գործողությունների, ապա հաստատ՝ քաղաքական, տնտեսական, հոգեբանական ու քարոզչական առումով։

Խմբագրություն վերադարձիս անցա որոնողական աշխատանքի, բնականաբար՝ համացանցի միջազգային, հատկապես եվրոպական մամուլի էջերում։ Նպատակս՝ ծանոթանալ մասնագետ լրագրողների պատկերացումներին՝ ինչ վերաբերում է պատերազմական գործողությունների հնարավոր ելքին, հետեւանքներին՝ կարճաժամկետ թե այլ։

Ընթերցողներիս համար՝ ստորեւ ներկայացվող վերաշարադրանքը տարբեր մասնագետների հրապարակած կանխատեսություններից են՝ ամփոփված 4 գլխավոր վարկածների կամ սցենարների մեջ։ Տեղին է կրկին հիշեցնելու, որ մասնագետները բոլորն էլ արեւմտյան մամուլի ներկայացուցիչներ են եւ, հետեւաբար, ոչ միայն անկողմնակալ չեն, այլեւ տեղ-տեղ ցանկատեսական (wishfull) մտածողություն ունեն։

Առաջին՝ կարող է հրաշք պատահել, եւ ուկրաինական ռազմաքաղաքացիական դիմադրությանը (resistance) հաջողվի կանգնեցնել ռուսական զորքի առաջխաղացքը ՆԱՏՕ-ի երկրների ավելի լայնածավալ աջակցությամբ։ Դա, ինչպես նաեւ տնտեսաֆինանսական սաստկացող սեղմումները ի վերջո ստիպելու են Կրեմլին վերանայել Կիեւին ծնկի բերելու, այնտեղ խամաճիկ իշխանություն ստեղծելու իր առաջադրանքը։ Այդ պարտությունը, գումարած տնտեսական փլուզումը, կարագացնի Ռուսաստանի ներսում արդեն առկա դժգոհության ալիքը, որն իր հերթին պատճառ կդառնա կա՛մ ավտորիտարիզմի սաստկացմանը, կա՛մ Վլադիմիր Պուտինի գահընկեցությանը։

Երկրորդ՝ շաբաթներ տեւող կատաղի մարտերից, Կիեւի եւ գլխավոր այլ քաղաքների անկումից հետո, համենայնդեպս կռիվները չեն դադարում։ Ուկրաինացիներն սկսում են պարտիզանական երկարատեւ ու լավ կազմակերպված պայքար, միշտ ՆԱՏՕ-ականների օժանդակությամբ, մաշեցնող Ռուսաստանի բոլոր ռեսուրսները։ Մոսկվայի համար դա կլինի ընդամենը Պյուրոսյան հաղթանակ, որն ի վերջո կավարտվի Ուկրաինայից զորքերի հետքաշումով, նման՝ Աֆղանստան սովետական զորքերի ներխուժման ձախող ավարտի։

Երրորդ՝ Ուկրաինան, ի վերջո, ռուսական ծանրածանր թաթի տակ ճմլվում է։ Հակառակ սաստիկ դիմադրությանը՝ ռուսական զորքին հաջողվում է վերահսկողություն հաստատել երկրով մեկ։ Ստեղծվում է խամաճիկային իշխանություն, որը երկրում չի վայելի ժողովրդային վստահություն։ Կստեղծվի երկրորդ Երկաթե վարագույր՝ անմիջականորեն Բալթյան երկրներով, Լեհաստանով, Սլովակիայով, Հունգարիայով եւ Ռումինիայով եզերված, որով ամենայն հավանականությամբ Շվեդիայով ու Ֆինլանդիայով ամբողջացած հակադիր գոտին կձեւավորվի։ Նման պայմաններում, հիշեցնեմ իմ կողմից, աշխարհում վերականգնվում է «Անդունդի եզրով քայլելու» (Brinkmanship) իրավիճակը, որը հղի է նախածրագրված կամ պատահական վթարային վիճակներով՝ ռազմական շղթայական հակամարտություններով։

Չորրորդ եւ ամենավտանգավորը՝ ուկրաինական հակամարտությունը կարող է վերաճել Ռուսաստան-ՆԱՏՕ ուղղակի առճակատումի, ներգրավելով նաեւ հակամարտության մեջ դեռեւս անմասն տերություններին, ինչպես, օրինակ, Չինաստանը։

Վերոհիշյալ սցենարների ոչ ամբողջական ցուցակը, ինչպես տեսնում ենք, հոռետեսական է, սակայն դրանք իրավունք ունեն գոյություն ունենալու այնքան ժամանակ, քանի դեռ այս կամ այն երկրի միջնորդությամբ, բացահայտ կամ թաքուն բանակցություները չեն տվել լավատեսության որեւէ հիմք։ Համենայնդեպս, այս բոլորի մեջ հստակ է մեկ բան՝ հակամարտությունը, լարված հարաբերություններն ու ճգնաժամային վիճակները շարունակվելու են ընդերկար։

Ահա թե ինչու այլ երկրների, այս պարագայում Ռուսաստանի թե Ուկրաինայի քաղաքացիները ֆինանսատնտեսական, ինչպես նաեւ, հուսանք, արդյունաբերական գործունեության համար իրենց նախընտրելի երկրների շարքում ընդունում են նաեւ Հայաստանը։ Պետք է քաջալերել նրանց, պատսպարել եւ օժանդակել։ Ապիկար կառավարման հետեւանքով բազմաթիվ ու բազմատեսակ կորուստների ենթարկված ու դեռեւս ենթակա մեր երկրում ռուս-ուկրաինական պատերազմի չարիքից ծնված բարիք պետք է համարել այդ մարդկանց նախաձեռնողական՝ թեկուզ ժամանակավոր ներկայությունը այստեղ։

ՀԱԿՈԲ ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ