«Թուրքիան օգտագործում է Հայաստանը՝ Կենտրոնական Ասիա թափանցելու համար». Ալ Մայադին

Երեւի ավելորդ չէ երբեմն իմանալը, թե մեզ եւ մեր երկրի ընթացքն ինչպես են ընկալում, գնահատում, նաեւ, մեզ համար կարեւոր արաբական աշխարհում: Այդ աշխարհի մի հեղինակավոր թերթի՝ «Ալ Մայադին»-ի այս հրապարակումը վերնագրված է «Ինչպես է Փաշինյանը դարձել պատճառ այն բանի, որ Հայաստանը հայտնվել է ադրբեջանա-թուրքական գերազդեցության ներքո»:                 

Վերը բերվածը դրա երկրորդ վերնագիրն է:

Մեր խորհրդարանական ընտրություններից առաջ՝ մայիսի 30-ին տպագրված ծավալուն հոդվածի թարգմանությունը ներկայացնում ենք հատվածաբար: 

Թուրքիան պատրաստվում է աշխարհաքաղաքական ծավալման նոր փուլի: Այս անգամ այն ձգտում է գերիշխող ազդեցություն հաստատել Կենտրոնական Ասիայում:

Այն բանից հետո, երբ Թուրքիայի շահերը սկսեցին ավելի ու ավելի հակասել բազմաթիվ արաբական պետությունների շահերին, Միացյալ Նահանգները վերանայեց իր տարածաշրջանային ռազմավարությունը: Վաշինգտոնը հրաժարվեց Անկարային արաբական տարածաշրջանում գլխավոր խաղացող դարձնելու գաղափարից՝ նախապատվություն տալով Իսրայելին: Ընդսմին Թուրքիային հնարավորություն տրվեց մեծացնել իր ազդեցությունը Հարավային Կովկասում եւ  Կենտրոնական Ասիայում: Նման գիծը համապատասխանում է Միացյալ Նահանգների շահերին, քանի որ թույլ է տալիս թուրքական գործոնն օգտագործել  Ռուսաստանի եւ Չինաստանի վրա ճնշում գործադրելու, ինչպես նաեւ զսպելու համար «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախագիծը, որի երթուղիներն անցնում են Կենտրոնական Ասիայով:

Հարավային Կովկասում Նիկոլ Փաշինյանի դերին նախապատրաստությունը սկսվել էր մի քանի տարի առաջ, երբ Ամերիկան աջակցեց «գունավոր հեղափոխությամբ» նրա իշխանության գալուն: Նպատակն էր Հայաստանը հեռացնել  Ռուսաստանից եւ այն Մոսկվայի դաշնակցից վերածել հակառակորդի՝ հարավից լրացուցիչ ճնշում ստեղծելով Ռուսաստանի վրա: Ամերիկյան շրջանակների կողմից պատրաստված Փաշինյանը պատրաստ էր կատարել իրեն հատկացված դերը, եթե անգամ այն հակասում էր Հայաստանի շահերին: Նրա առաջին քայլը Ռուսաստանից՝ բնական դաշնակցից, ինչպես նաեւ մեկ այլ դաշնակից Իրանից որոշակի հեռավորություն ստեղծելն էր: Փոխարենը, Վաշինգտոնի հրահանգով, նա լավ հարաբերություններ հաստատեց Անկարայի հետ: Որպես արդյունք, Հայաստանի դիրքը խոցելի է դարձել իր վաղեմի հակառակորդների՝ Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի հանդեպ: Երկու երկրներն էլ Հայաստանին նայում են իբրեւ ուղիղ ցամաքային կապեր հաստատելու համար աշխարհագրական խոչընդոտի եւ  ձգտում են բացել ճանապարհ Թուրքիայից դեպի Ադրբեջան, այնուհետեւ՝ Կասպից ծովի արեւելյան ափեր ու դեպի Թուրքմենստան: Նման սցենարը գնահատվում է որպես թուրքական ազդեցության ամրապնդում Կենտրոնական Ասիայի երկրներում եւ, հարդյունս դրա, տարածաշրջանում ամերիկյան ազդեցության ընդլայնում: Այդ ամենի նպատակն է խաթարել Ռուսաստանի եւ Իրանի ազգային անվտանգությունը:  

Մինչ Փաշինյանը զբաղված էր այս հարցերով, Ադրբեջանը պատրաստվում էր պատերազմի Լեռնային Ղարաբաղի համար, որի նկատմամբ Հայաստանը վերահսկողություն էր հաստատել 1990-ականների սկզբին: 2020 թվականին, Փաշինյանի՝ հայկական բանակը թուլացնող քաղաքականության պատճառով Ադրբեջանը պատերազմ սկսեց Հայաստանի դեմ եւ վերահսկողություն ստանձնեց Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի) զգալի տարածքների նկատմամբ:

Մոսկվայի նկատմամբ Փաշինյանի բացասական դիրքորոշման պատճառով Ադրբեջանը զգաց, որ Հայաստանը հեռանում է իր ամենակարեւոր դաշնակցից՝ ավելի թուլացնելով դիրքերը: Սա հանգեցրեց նրան, որ 2021 թվականի մայիսին Ադրբեջանը նոր պատերազմ սկսեց Հայաստանի դեմ՝ Թուրքիայի բացահայտ աջակցությամբ եւ Միացյալ Նահանգների լուռ համաձայնությամբ: Դրա արդյունքով Ադրբեջանը գրավեց տարածքներ, որոնք Հայաստանը համարում էր իրենը: Փաշինյանը հրաժարվեց Ադրբեջանի գործողություններին ռազմական պատասխանից եւ ընտրեց ԱՄՆ-ի միջնորդությունը: Սա Հայաստանում շատերին ստիպեց նրան կասկածել հայկական տարածքի մի մասը զիջելու դավադրության մեջ:  Նրանց կարծիքով դա կարող էր արվել Հայաստանով դեպի Թուրքիա ցամաքային միջանցք ստեղծելու համար, որը կապահովեր ցամաքային կապ Թուրքիայի եւ  Ադրբեջանի միջեւ: Այս մեղադրանքներն ուժեղացան այն բանից հետո, երբ Նիկոլ Փաշինյանը համաձայնագիր ստորագրեց Ադրբեջանի… հետ՝ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի միջնորդությամբ, նրա երկրորդ ժամկետի սկզբում: Փաստաթղթով  նախատեսվում է «Զանգեզուրի միջանցքի» (չակերտը մերն է- Գ.Մ.) ստեղծում, որը պետք է անցնի արեւելյան Թուրքիայի տարածքից՝ Հայաստանի միջով մինչեւ  Ադրբեջան: Սա կարող է ստեղծել ցամաքային կամուրջ, որը կկապի Թուրքիան եւ  Թուրքմենստանը: Նման քայլը Վաշինգտոնին թույլ կտա ընդլայնել իր ազդեցությունը Հարավային Կովկասում եւ առաջանալ դեպի Կենտրոնական Ասիա:

Զուգահեռաբար Փաշինյանը սկսեց Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը վերակողմնորոշել դեպի Արեւմուտքի հետ կապերի ամրապնդում: Երեւանն  ակտիվացրեց կապերը Միացյալ Նահանգների եւ Եվրոմիության հետ, ներառյալ  մասնակցությունը ԱՄՆ-ի հետ համատեղ զորավարժություններին: Այդ նույն ժամանակ Բաքուն, գործելով Թուրքիայի հետ համակարգված, ակտիվացրեց իր ջանքերը Հայաստանի վրա վերահսկողություն հաստատելու համար: Դրանց նպատակն է ամրապնդել (Թուրքիայի հետ) աշխարհագրական մոտիկությունը՝ հայկական տարածքի հաշվին: Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւը նույնիսկ բացահայտորեն հայտարարեց իր մտադրությունների մասին Բաքվի եւ Երեւանի մասնակցությամբ կայացած եվրոպական գագաթնաժողովում: Փաշինյանի լռությունը ընկալվեց որպես համաձայնություն՝ հրաժարվելու Հայաստանի ինքնիշխանությունից եւ նույնիսկ նրա տարածքի մի մասից՝ Արեւմուտքի քաղաքական ու տնտեսական աջակցության դիմաց:

Փաշինյանի կառավարության դեմ աճող ընդդիմությանը իշխանությունները պատասխանում են բռնաճնշումներով; Փաշինյանը հրաժարվել է ժողովրդավարության եւ խոսքի ազատության սկզբունքներից, որոնց մասին խոսելը  նրան 2018 թվականին Արեւմուտքի աջակցությամբ բերեց իշխանության: Դրա փոխարեն նա ձգտում է խստացնել դատական համակարգի եւ իրավապահ մարմինների նկատմամբ իր վերահսկողությունը՝ դրանք օգտագործելով, ի թիվս այլ բաների, ընդդիմադիր գործիչներին ձերբակալելու համար: Նա նաեւ փորձել է սահմանափակել մամուլի եւ խոսքի ազատությունը:  

Փորձը ցույց է տալիս, որ Հայաստանում իշխանության գալուց ի վեր Նիկոլ Փաշինյանի վարած քաղաքականությունը էականորեն վնասել է երկրի ազգային անվտանգությանը: Առավել նշանակալի հետեւանքներից մեկը Արցախի կորուստն էր:

Թարգմանեց Գ. ՄԿՐՏՉՅԱՆԸ