Ընդդեմ խեղդամահության

Թեեւ նախորդիվ խոստացել էի ներկա հոդվածը նվիրել այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքի» հիմնահարցին՝ ռուս-ուկրաինական պատերազմով սկսված աշխարհաքաղաքական նոր բաժանումների հեռանկարի լույսի ներքո, սակայն Արցախին ու արցախահայությանը սպառնացող խեղդամահությունը, իշխանական շրջանակների, ներառյալ անվտանգության մարմինների ներկայացուցիչների անհոգ ու թեթեւամիտ վերաբերմունքը ստիպում է առաջնահերթ կարգով անդրադառնալ այդ օրախնդրին:

9-րդ օրն է արդեն, որ Արցախը զրկված է գազամատակարարումից: 8-րդ օրն է, որ Ասկերանի շրջանի Խրամորթ, Փառուխ եւ հարակից գյուղերը թշնամին  ականանետային եւ այլ զինատեսակներով կրակահերթի տակ է պահում, մեր ազգաբնակչությանը արգելելով գյուղատնտեսական աշխատանքի դուրս գալ, երեխաներին՝ դպրոց գնալ, վերջապես՝ կենսագործունեությունը շարունակել: Փաստորեն, չհայտարարված եւ ամենախիստ պատժամիջոցներն են կիրառվում հայության դեմ՝ անարգել եւ անպատիժ: Նպատակը՝ պարզից էլ պարզ. Արցախի մնացած մասից էլ քոչեցնել, բռնագաղթի ենթարկել 100 հազար հայերին՝ շարունակելով 100-ամյա նույն քաղաքականությունը, որից ծնունդ է առել Արցախյան ընդվզումը, գոյապայքարն ու ազատամարտը, միջազգային բնորոշումով՝ Լեռնային Ղարաբաղի կոնֆլիկտը իր տարբեր դրսեւորումներով ու զարգացումներով:

Իրերի այս կացության մեջ տարօրինակը մեր՝ պետություն եւ ժողովուրդ, հակազդեցությունն է, ավելի ճիշտ՝ հակազդեցության գրեթե իսպառ բացակայությունը: Այո, խոսում ենք, բարձրաձայնում ու բողոքում, սակայն գործը, քաղաքական, դիվանագիտական դիմադրությունը, էլ չխոսելով ռազմականի մասին, չկա մեր կողմից, եւ մի ավելորդ անգամ հույսներս դնում ենք տեղի մեր ազգակիցների դիմացկունության, հողին կառչած մնալու նրանց բնազդի վրա:

Իսկապես, ի՞նչ ենք անում անհատաբար թե հավաքականորեն: Ընդդիմությունը ամենահեշտ ուղին է գտել՝ անխնա քննադատում է իշխանություններին՝ Հայաստանի Հանրապետության թե Արցախի, կանխավ գիտենալով, որ հատկապես Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությունը ոչինչ, մեղմ ասած, չի անելու: Ի սկզբանե նա, իշխանությունը, իրեն ձեւացրել է խուլ, համր եւ կույր: Նա, իբր, ավելի կարեւո՜ր գործով է զբաղված՝ Ալիեւի հետ խաղաղությա՜ն պայմանագիր է պատրաստվում կնքել եւ Չավուշօղլուի հետ նո՜ր դարաշրջան է բացում: «Խաղաղության դարաշրջան», որը Թուրքիայի հարեւան որեւէ երկիր չի էլ մտածում, չի էլ ցանկանում բացել: Մեր իշխանությունը նույնիսկ չի օգտագործում նման դեպքերի համար ամենահասարակ տրյուկը՝ Հայաստան-Թուրքիա կամ Երեւան-Բաքու խոսակցությունները կընդմիջվեն այնքան ժամանակ, քանի դեռ ադրբեջանցիք չեն դադարեցրել ոտնձգությունները մեր սահմաններին, մեր բոլո՛ր սահմաններին՝ Հայաստան թե Արցախ, քանի դեռ շարունակում են արցախահայությանը զրկված պահել կենսաապահովման տարրական միջոցներից: Նույնիսկ այն անձը, որը դեռ նոր երդում է տվել ի պաշտոնե երաշխավորը լինելու երկրի ու ժողովրդի անդորրությանը, ի պատասխան լրագրողների հարցին, թե ի՞նչ կասի թշնամական կրակոցների մասին, պատասխանում է՝ «հետո ի՞նչ», այսինքն, անգլերեն թարգմանաբար՝ So What? Մինչ մի ուրիշ պաշտոնյա, դարձյալ բարձրաստիճան, բացատրում է, կարծեք՝ ավանակներին, թե գիտե՞ք, մի քանի օր առաջ շատ ցուրտ էր, ադրբեջանցիք լքել էին «իրենց» դիրքերը, իսկ հիմա, օրերի տաքանալուն հետ… եւլն, եւլն:

Ես գիտեմ, թե Նիկոլ Փաշինյանն ու իր 40 իշխանավորները ինչու են խուսափում իրականությունը խոստովանելուց: Նրանք ձգտում են հավատացնել, անշուշտ միայն իրենք իրենց, թե «Խաղաղության դարաշրջան» ծրագիրը Մեծ Առաջնորդի հանճարի արգասիքն է եւ ո՛չ թե, ինչպես ոմանք են պնդում, այդ թվում՝ ես, հայ ժողովրդի ու Հայոց պետության թշնամիների սարքածը:

Իրավիճակի նկարագրություն-բնորոշումը ամբողջական չէր լինի, եթե այստեղ անդրադարձ չկատարեինք ռուս՝ այսպես կոչված խաղաղապահ զորագնդի անգործությանը, ինչ վերաբերում է Արցախի ռմբակոծումին ու գազազրկմանը, այսինքն՝ ազգաբնակչութան խաղաղ գոյակեցության խափանմանը:

Արդարեւ, «խաղաղապահ» բառը, միջազգային բնորոշմամբ, ի տարբերություն «խաղաղարար» եզրույթի, ենթադրում է հակամարտ կողմերի միջեւ գոյություն ունեցո՛ղ եւ համաձայնեցվա՛ծ խաղաղությունը պահպանելու, հսկելու, խախտումները կանխելու եւ արգելելու առաքելություն: Ներկա դրությամբ այդ առաքելությունը կատարվում է մասամբ, այսինքն՝ արցախահայության ջարդ թույլ չտալու մասով միայն, ցնոր տնօրինություն: Մինչդեռ սպառնալիքները, ատելավառ գործողությունները, ռմբակոծումները, կենսագործունեության միջոցներից ազգաբնակչությանը զրկելու եւ նրան բռնագաղթի ենթարկելու գործողությունները չես կարող կոչել այլ բան, քան թշնամանք եւ դանդաղ պատերազմ՝ բացառապես մի կողմից մյուս կողմի նկատմամբ: Հետեւաբար պետք է վերասահմանել 2020 նոյեմբերի 9-ի տխրահռչակ համաձայնության համապատասխան կետը եւ Արցախում ռուսական զորագնդի առաքելությունը՝ «խաղաղապահից» վերածել «խաղաղարարի»: Թող չասվի, թե ներկա պահին, ռուս-ուկրաինական պատերազմի այս պայմաններում, երբ Մոսկվան առավել քան զբաղված է Կովկասում իր դեմ նոր ճակատ հարդարել թույլ չտալու մտահոգությամբ, նման փոփոխություն կատարելը անհնար է:

Ո՛չ, հնարավոր է, եթե համաժողովրդային կամք դրսեւորենք եւ ցուցարարական բոլոր միջոցներով համազգային պահանջ ներկայացնենք:

ՀԱԿՈԲ ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ