Անօրինակ սխրանքների շարքից՝ Րիվոլիի ճակատամարտ

Նարեկ Գալստյանի ՖԲ էջից, –

Երիտասարդ գեներալ Նապոլեոնն Իտալիայում մի քանի անգամ արդեն հասցրել էր պարտության մատնել ավստրիացիներին, ինչն այնքան էր հունից հանել վերջիններիս, որ որոշել էին մի վճռական ճակատամարտում վերջ տալ հանճարող կորսիկացու հաջողություններին։ Այս նպատակով գեներալ-ֆելդմարշալ Ալվինցին հավաքել էր ավելի քան 50 000-ոց բանակ, որի առջև խնդիր էր դրվել վերադարձնել հյուսիսային Իտալիան, ինչպես նաև գլխովին ջախջախել ֆրանսիական զորքերը, որոնք նախորդած ճակատամարտերի հետևանքով բավական հոգնած վիճակում էին ու համալրման կարիք էին զգում։ Ընդ որում, ֆրանսիական զինական ուժը բավական սակավաթիվ էր՝ ի տարբերություն հակառակորդների։ Բոնապարտի տրամադրության տակ ողջ Հյուսիսային Իտալիայում  կար միայն 35 000 սվին։

1797 հունվարի 7-ին հինգ շարասյուններով Ալվինցին ուժգին հարձակում սկսեց ֆրանսիական բանակի վրա։ Բոնապարտը, արագ հասկանալով թշնամու հիմնական հարվածի ուղղությունը, հրամայեց իր գեներալներին հասնել Րիվոլի, որտեղ և սպասվում էր ավստրիացիների հարձակումը։ Այնտեղ այդ պահին գտնվում էր միայն գեներալ Ժոբերի դիվիզիան, ում պետք է օգնության հասնեին գեներալներ Մասսենան և Ռեյը։ Լավագույն դեպքում Նապոլեոնի տրամադրության տակ էր հայտնվում 24 000-ոց զորախումբ, որը շատ ավելի քիչ էր, քան ավստրիական բանակը։ Հունվարի 14-ին Բոնապարտը հասնում է Րիվոլիի բարձունքներ ու անձամբ սկսում ուսումնասիրել ավստրիացիների դիրքերն ու որոշում, որ իր դիմաց կանգնած է Ալվինցիի 35 000-ոց բանակը, մնացյալները դեռ չէին հասցրել ժամանել։

Հենց այդ պահին Մեծն կորսիկացին ուներ Ժոբերի 10 000-ոց դիվիզիան, Մասսենան ու Ռեյը պետք է միանային հաջորդ օրը։ Ընդ որում, ըստ ըստ ավստրիական զորահրամանատարի նախապես ծրագրած ռազմական պլանի, ֆրանսիացիները հինգ շարասյուների հարվածների հետևանքով պետք է ընկնեին շրջափակման մեջ ու գլխովին ջախջախվեին։ Միակ խնդիրը, որն ունեին ավստրիացիները, այդ շարասյուների թույլ փոխգործակցությունն էր, որից էր օգտվեց բոլոր ժամանակների ամենամեծ ռազմական հանճարներից մեկը՝ Նապոլեոն Բոնապարտը։ Նա հասկացավ, որ չի կարող սպասել Մասսենայի ու Ռեյի ժամանմանը ու հրամայեց իր զորքին շեշտակի հարված հասցնել ավստրիական երեք շարասյուներին և կտրել նրանց մնացած երկուսից, ինչպես նաև ինչ գնով լինի գրավել կիրճում գտնվող Սան Մարկոյի մատուռը, որը գերիշխող դիրք ուներ և կարող էր առավելություն տալ ֆրանսիացիներին։ Ժոբերի դիվիզիան անցնում է գրոհում է, իսկ գեներալ Վիալը ընթացքից վերցնում է մատուռն ու այնտեղ կազմակերպում պաշտպանություն, որով փակում է կիրճն ու հնարավորություն չի տալիս ֆելդմարշալ Ալվինցիին մինչև վերջ իրականացնել իր մտադրությունը՝ այն է արագ շրջապատել երիտասարդ Բոնապարտի բանակը։

Ավստրիացիները շատ արագ վերախմբավորում են իրենց ուժերն ու ուժգին կոնտր հարված հասցնում ֆրանսիական բանակի կենտրոնին՝ վստահ լինելով իրենց թվային գերակշռության վրա։ Ժոբերի արյունաքամ լինող դիվիզիան մեկ մյուսի հետևից հետ է մղում թշնամու հարձակումը, իսկ Րիվոլիի բարձունքների վրա գտնող Նապոլեոնն աջակցում է իր գեներալին հրետանու կրակով։ Ժոբերի դիվիզիայի խիզախ դիմադրությունը, սակայն, անվերջ չի ստացվում, ու ակնհայտ թվային առավելություն ունեցող ավստրիացիները կարողանում են ճեղքել ֆրանսիացիների կենտրոնը։ Բոնապարտի գնդերից մեկն անգամ սկսում է նահանջել, թվում էր, թե ֆրանսիացիների պարտությունն այլևս անխուսափելի է։ Բայց այստեղ է արդեն երևում իրական հրամանատարի և նրա գեներալների ռազմական  հանճարը։ Տեսնելով, որ Ժոբերն արյունաքամ է լինում ու համարյա զրկվում դիմադրության ռեսուրսից, գեներալ Անդրե Մասսենան, որն ամբողջ գիշեր իր դիվիզիայի հետ միասին շտապում էր Րիվոլիի ռազմական թատերաբեմ, հասնում  ու միանգամից նետվում է ճակատամարտ։ Ֆրանսիական բանակը կարծես նոր շունչ է առնում, ճեղքում ավստրիացիների կենտրոնը։

Նապոլեոնը, տեսնելով, որ ավստրիական երկու մնացյալ շարասյուները՝ Կվաժդանովիչի ու Լուզինյանի հրամանատարությամբ, համարյա ավարտում են մանյովրն ու թևերից կարող են իրեն շրջափակման մեջ դնել, հրամայում է անմիջապես հետևակ զորքին վերախմբավորվել կենտրոնում, իսկ հեծյալ գնդերին՝ կոմս Լասսալի և գեներալ Լեկլերկի հրամանատարությամբ, ուղարկում է Կվաժդանովիչի վրա հարձակման, որպեսզի թույլ չտա շարասյունների միացումը։ Ֆրանսիական բանակը բոլոր ուղղություններով շեշտակի հակահարձակման է անցնում, Նապոլեոնի հրետանին հրաշքներ է գործում, ինչից հետո ավստրիական բանակի հետևակը փախուստի է դիմում։ Կվաժդանովիչի ջախջախվելուց հետո Լուզինյանի շարասյունն այլևս վտանգ չէր ներկայացնում ֆրանսիացիների համար, այն շատ արագ հայտնվում է շրջափակման մեջ ու իր հրամանատարի հետ գերի է հանձնվում։ Ահա այսպես, կորցնելով ընդամենը  3200 զինվոր, Նապոլեոնն իր փառավոր հաղթանակների երկնակամարում վառում  է հերթական աստղը՝ առաջին հայացքից չունենալով և ոչ մի հնարավորություն։

Հ.Գ. Հայրենիքի կորստից անցել է գրեթե 10 ամիս։ Եթե անգամ կորցնում ես պատերազմը, ապա առանձին տեղերում հնարավոր է ցուցաբերել ռազմական խորաթափանցություն ու անսպասելի հարվածներ տեղալ թշնամու վրա։ Արդյո՞ք հայ փառապանծ գեներալներից գեթ մեկը, որ հպարտորեն կրում է ուսադիրներ ու շքանշաններ, ծրագրել ու իրականացրել է գեթ մեկ գործողություն, որով կարող են սերունդները հպարտանալ։ Որ վաղը մեկն ասի՝ այո, մենք այդ պատերազմում պարտվեցինք, բայց, օրինակ, Հադրութի կամ Շուշիի մոտ այսինչ գեներալի ղեկավարությամբ այսպիսի փայլուն գործողություն իրականացրինք։ Ո՛չ, պարտված բանակի գեներալները շարունակում են վայելել կոչումներն ու «ազգային հերոսի» շքանշանները։