Աշխարհում ակտիվացած զինված բախումների համապատկերում տարբեր միջազգային հետազոտական եւ այլ կառույցներ ու հետազոտողներ անդրադառնում են համաշխարհային ռազմական ծախսերի եւ դրանց աճի վիճակագրությանը: «Եվրասիական գիտության տեղեկագիր» ռուսերեն համացանցային գիտական հանդեսի անցյալ տարի հրապարակած տեղեկություններով, Սառը պատերազմի ավարտից հետո աշխարհում ռազմական ծախսերը ժամանակավորապես նվազել էին, սակայն 2000-ականների սկզբից դրանք սկսել են աճել: Միայն 2010-2020 թվականների ընթացքում այդ ծախսերն աճել են 10%-ով:
Ըստ Ստոկհոլմի խաղաղության խնդիրների միջազգային հետազոտական ինստիտուտի (SIPRI) այս տարվա ապրիլի վերջին հրապարակված ամենամյա զեկույցի, 2024 թվականին ամբողջ աշխարհում ռազմական ծախսերն ընդհանուր հաշվով հասել են նոր ռեկորդի՝ 2.718 տրիլիոն դոլարի, ինչը 9.4%-ով ավելի է նախորդ տարվա համեմատ եւ կազմում է համաշխարհային ՀՆԱ-ի 2,5%-ը: Մեկ շնչի հաշվով հասնելով 334 դոլարի: Սա Սառը պատերազմի ավարտից ի վեր ամենակտրուկ աճն է, եւ պաշտպանական ծախսերի ավելացման միտումը շարունակվում է արդեն տասը տարի անընդմեջ: Ամենամեծ աճը գրանցվել է Եվրոպայում եւ Մերձավոր Արեւելքում, ինչը Ուկրաինայի պատերազմի եւ Գազայի հատվածում հակամարտության ուղղակի հետեւանք է: Հատկանշական է որ, ըստ ներկայացված տվյալների, 2024-ին իրենց ծախսերն ամենաշատն են ավելացրել Իսրայելը՝ 65%, եւ Ռուսաստանը՝ 38%: Իսկ ծախսերի բացարձակ մեծությամբ առաջատար հնգյակում են ԱՄՆ-ը, Չինաստանը, Ռուսաստանը, Գերմանիան եւ Հնդկաստանը:
Զենքի առեւտրով զբաղվող խոշորագույն ընկերությունները շահագրգռված են, որ պատերազմներ լինեն, որոնց ժամանակ իրենց բիզնեսը հատկապես ծաղկում է՝ հսկայական շահույթներ ապահովելով: Եվ նրանք հաճախ դրան նպաստող քաղաքականություն են թելադրում:
Ադրբեջանը, ըստ Զենքի համաշխարհային առեւտրի վերլուծության Մոսկվայի կենտրոնի (ԶՀԱՎԿ) տարեկան զեկույցի, 2024 թվականին 2,2 մլրդ դոլարի սպառազինություն է գնել՝ դառնալով զենքի ներկրման ծավալով 16-րդ երկիրն աշխարհում: Սպառազինության գնման այդ չափը գումարային առումով գերազանցում է Հայաստանի տարեկան ամբողջ ռազմական բյուջեն:
ԳԵՂԱՄ ՄԿՐՏՉՅԱՆ
