Ինչպես ամեն տարի, 2023-ին նույնպես, Գերմանիայի տարբեր քաղաքներում Հայոց ցեղասպանության 108-ամյա տարելիցը հիշատակող, զոհերին ոգեկոչող արարողություններ կայացան: Հայ համայնքի ակտիվ ջանքերով ավանդույթը պահպանվում է՝ Մայնի Ֆրանկֆուրտի սուրբ Պողոսի տաճարում, Քյոլնում, Բեռլինում եւ այլ քաղաքներում իրականացան հիշատակի եւ ոգեկոչման արարողություններ՝ գերմանացի քաղաքական գործիչների, բարձրաստիճան այրերի եւ հոգեւորականների, պատմաբանների, մտավորականների սակավացող ներկայությամբ: Նախորդ տարիներին էլ նկատել էինք տվել, որ սոցիալական հարթակներում էլ հազվադեպ են գերմանացի քաղաքական գործիչների՝ օրվան պատշաճող գրառում-հիշեցումները: 2016-ի հունիսի 2-ին Բունդեսթագը բանաձեւ ընդունեց, Ցեղասպանություն եզրույթն ամրագրեց, կառավարության համար պարտադրող որեւէ կետ չնշելով եւ վե՞րջ…
Անցյալ տարիներին առիթ եղել է գրելու, որ գերմանական մեդիան, որ հատկապես ակտիվ բանավեճ էր սկսել 2014-15-16 թվականներին, լուսաբանում էր Հայոց ցեղասպանության մեջ Գերմանիայի համապատասխանատվության դերը, առավել նվազ խոստովանելով մեղսակցության մասին, բանաձեւից հետո Հայոց ցեղասպանության հարցի մասին նախընտրում է քիչ հիշատակել: 2020-ի պատերազմից հետո, թվում էր, որ հենց Գերմանիան, ելնելով իր պատմական պատասխանատվությունից, ավելի ստույգ՝ մեղսակցության ծանր բեռը գիտակցելով, պիտի ավելի ակնհայտ դարձներ, որ մերժելով մերժում է հայոց քաղաքակրթությունը ոչնչացնելու, հայերին բնաջնջելու, ցեղասպանության ուրացման թուրքական ծրագիրը, հարգեր զոհերին, նրանց ժառանգներին, գրավոր եւ բանավոր ուղերձ հնչեցներ ապրիլի 24-ին: Ապրիլի 23-27-ին պաշտոնական այցով Կանադայում գտնվող Գերմանիայի Դաշնության նախագահ Ֆրանց Վալտեր Շթայնմայերն առաջինը պիտի հիշատակեր ապրիլի 24-ը: Իհարկե չենք մոռացել, որ 2015-16-ին նա երկրի արտգործնախարարն էր, այդ ժամանակ, դրանից հետո որեւէ անգամ «Հայոց ցեղասպանություն» բառեզրը չի գործածել, կանցլեր Մերկելի հետ 2016-ի հունիսի 2-ի նիստին չի մասնակցել, սակայն երկրի նախագահի պաշտոնը եթե չի պարտադրում, ապա չի՞ ենթադրում հարգանք իր երկրում ապրող, նույն քաղաքացիությունն ունեցող Հայոց ցեղասպանության վերապրողների ժառանգների հանդեպ, եթե նույնիսկ նա այլ բառով՝ «կոտորած» անվանելով նվազեցնում է Օսմանյան Թուրքիայում թուրքերի, գերմանացիների ոճիրը: Շթայնմայերն ազդեցիկ քաղաքական գործիչ է, հմուտ դիվանագետ, նրա տեքստը միշտ ուշագրավ է, ուստի հարց պիտի ուղղել, թե ինչո՞ւ նախագահի կայքում ապրիլի 21-ին Ռամադանի ավարտին մահմեդականներին ուղերձ կա, ապա՝ ապրիլի 19-ին Վարշավայի գետոյի ապստամբության 80-ամյակի ելույթն է, եւ վերջինը՝ ապրիլի 26-ին Իսրայելի հիմնադրման 75-ամյակի առթիվ տեսաուղերձն է: Ապրիլի 24-ն ինչո՞ւ չկա:
Գերմանիայի կանցլեր Շոլցը ապրիլի 24-ին Բելգիայի, Դանիայի, Ֆրանսիայի, Մեծ Բրիտանիայի, Իռլանդիայի, Նորվեգիայի, Լյուքսեմբուրգի իր պաշտոնակիցների հետ Հյուսիսծովյան երկրների երկրորդ գագաթնաժողովին էր, Բունդեսթագի նախագահ Բերբել Բասը նույն օրը Պրահայում մասնակցում էր ԵՄ խորհրդարանների նախագահների համաժողովին, ողջագուվում Ուկրաինայի Ռադայի իր պաշտոնակից Շտեֆանչուկի հետ, եւ հավանաբար նրանց հիշեցնող էլ չի եղել, որ ծանրաբեռնված օրակարգում նրանց գրասենյակների մի պաշտոնյա պարտավոր է ժամանակ գտնել եւ մի հակիրճ գրառում անել: Բունդեսթագի փոխնախագահ Կատրին Գյորինգ Էքարդը, ճիշտ է, մասնակցել է ապրիլի 24-ին ՀՀ դեսպան Վիկտոր Ենգիբարյանի, Գերմանահայոց թեմի առաջնորդ Սերովբե եպս. Իսախանյանի, Գերմանահայոց կենտրոնական խորհրդի անդամների հետ Բեռլինի Սուրբ Հեդվիգ տաճարի մոտ տեղադրված՝ Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակը հավերժացնող խաչքարի առջեւ ծաղկեպսակի զետեղման արարողությանը:
Սակայն փոխնախագահի ներկայությունը մյուսներին չի արգելում հիշել եւ հիշեցնել:
Բունդեսթագի նախագահը գիրք կարդալը կարեւորում է: Բերբել Բասը սոցցանցային գրառմամբ ապրիլի 23-ին հիշեցնում է, որ 1995-ին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն այդ օրը՝ապրիլի 23-ը հայտարարել է գրքի օր: Բունդեսթագի նախագահը կոչ է անում նշել գրքի տոնը՝ նաեւ նվիրելով, այդու հուշում է միգուցե, որ Հայոց ցեղասպանության մասին գերմանալեզու գրքերը այդ օրը նվիրենք ԳԴՀ քաղաքական վերնախավին՝ ուրացում բառը կուլ տալով, բուժենք նրանց մոռացության ախտից:
Քյոլնի քաղաքային իշխանությունները արտոնեցին՝ Նուռը կմնա
Տեղի սղության պատճառով չենք անդրադառնում տարբեր քաղաքներում կազմակերպված ոգեկոչման արարողություններին, սակայն մի կարեւոր փաստ չենք կարող շրջանցել: Եթե պայքարենք, եթե չհոգնենք, եթե կուռ լինենք, անպայման արդյունք կլինի: Տարիներ ի վեր գերմանահայությունը, մասնավորապես Քյոլնի հայ համայնքը, նաեւ Հայոց ցեղասպանության ուրացման դեմ պայքարի առաջամարտիկ, հանգուցյալ գրող Դողան Աքհանլին, ինչպես նաեւ գերմանացի իրավապաշտպաններ ջանք ու կամք են ցույց տվել, որ «Այս ցավը բոլորինս է» գրությամբ Հայոց ցեղասպանության զոհերին նվիրված՝ Նուռ պայմանական անվամբ հուշարձանը քաղաքի կենտրոնում՝ Վիլհելմ 2-րդի հարեւանությամբ Հոհենցոլլերնբրյուքենին մերձակա հրապարակում մնայուն տեղ ունենա: Քաղաքային իշխանությունները մեկ տարվա արտոնությունը տվել են: taz-ում Թուրքիայի թղթակից Յուրգեն Գոթթշլիհը, որ «Ազգ»ի ընթերցողին ծանոթ է 2015-ին հրատարակված «Աջակցություն ցեղասպանությանը. Գերմանիայի դերը հայերին բնաջնջելու մեջ» գրքով, ապրիլի 25-ին ի թիվս այլ լրատվամիջոցների, անդրադարձավ Քյոլնի հուշարձանի արտոնության անհրաժեշտությանը: Հուսանք՝ սա հայության արդար պահանջի կատարման, այն հարգելու, հատուցման սկիզբ է:
ԱՆԱՀԻՏ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ
Գերմանիա
