Հայաստանի հանրապետությունում հաստատվող միջավայրը, վերլուծաբան ներկայացող շատ ու շատ այրերի մոտեցումներով, տրամաբանվածի ու անհեթեթի խառնուրդ է հիշեցնում: Արդյունքում ունենք մի վիճակ, երբ դրանցից ոմանց փաստարկները հիմնականում կասկածի են երթարկվում, իսկ մյուսների անհերքելի ներկայացվող ապացույցները ընդամենը լավագույն ցանկությունների դրսեւորումներ են, հեռու մերօրյա իրականությունից: Որ այս ամենում հիմնական գործոնը քաղաքական իրողությունն է, մեր մարդկանց բացարձակ մեծամասնությունը վստահ է, միայն դժվարանում է այն հաղթահարել, որը նույնն է թե` խոսելը գործով փոխարինել, նպաստել հայաստանաբնակի նյութական ու հոգեւոր պահանջմունքների բավարարմանն ու բարձրացմանը:
2018-ին իշխանության եկած ուժը միայն կառավարման 5-րդ տարվա ավարտին ՀՀ վարչապետի բերանով հայտարարեց. մենք էմոցիոնալ շահով ենք առաջնորդվում, երբ հարկ է որ առաջնորդվենք տնտեսական շահով: Թող ներվի ՀՀ շարքային քաղաքացուս` 5 կորսված տարիների հաստատում, երբ ստացած ժառանգությունը գործով փոխարինելու ձեռնարկումները մի կողմ թողնվեցին, ասպարեզ նետվեցին ականջահաճո խոսույթների այնպիսի արտահայտություններ, որպիսիք էին եւ են` նախկինների դատափետումը, հանրությունը սեւերի ու սպիտակների բաժանելը, կոռուպցիայի համակարգված լինելու մասին ակնարկները: Վերջինիս առումներով թե՛ պաշտոնազրկումներ են եղել, թե՛ դատավճիռներ են կայացվել, եղել են երկիրը լքելու դեպքեր եւ բարձրագույն ղեկավարության կողմից գաղջ միջավայրում գոյատեւելու փաստարկումներ: Եվ այսուհանդերձ չէր մոռացվում հիշել շարունակվող բարեփոխումները, աշխատավարձերի ու կենսաթոշակների բարձրացումը, փոքր ու միջին գործարարության խրախուսումը, սահմանամերձ բնակավայրերի հարցերը, գյուղի ու հողի մշակի խնդիրները: Արժե հիշել փաստեր, երբ գրեթե անորոշ ու անելանելի վիճակներում հայտնված բարձրագույն պաշտոնյաներն Արարչին էին դիմում, այլ ոչ իրենց նախորդներին, որոնց արածն ու չարածը մշտապես է մեզ ուղեկցելու:
Մեր ապրած յուրաքանչյուր օրը յուրօրինակ անորոշությունների յուրօրինակ շղթա է դառնում, երբ զուգահեռաբար իշխանություն կրողները լինեն թե բակերում նարդի խաղացողները, հիմնականում միակարծիք են կառավարողների իրագործումների հետ` մանկապարտեզ ու դպրոց են կառուցում, ճանապարհներ վերականգնում, հարկային միջավայրն ընդլայնում ի հաշիվ ստվերային դաշտի: Կարծես ոչ մի արտառոց բան չի նշմարվում այս ամենում, որ 3 մլն բնակչությամբ երկիրը, իր կարողունակ աշխատուժով, հողա-ջրա-ջերմային բավարար կարողունակությամբ հիմնականում պահվում, ինչու ոչ` գոյատեւում է ընդամենը երեք, Լարսի, Փոթիի ու Մեղրու աշխարհագրական կետերից իրականացվող ներկրումների շնորհիվ: Լսած չկանք չէ, որ որեւէ մեկը, անգամ այս վիճակի արդյունքում իշխանության եկած մարմինը խոսի այս մասին, թերեւս ահազանգի, լուծումներ փնտրի ու առաջարկի: Այսօրինակ վիճակի արդյունքում հանրություն-իշխանություն հարաբերություններում բարեփոխումների հանդեպ ցանկալի մթնոլորտը չի ձեւավորվում, որի ապացույցներից է առաջիկա ընտրությունների արդյունքների հանդեպ նկատվող անհանգստությունը թե անորոշությունը: Եվ հարցը` իշխանությունը վերցնելով է պայմանավորվում կյանքի որակի բարեփոխումը, թե՞ վերջինիս վերաբերյալ հիմնավոր ծրագրերի ներկայացմամբ, մնում է օդում կախված, հիմնականում այն պայմանավորվելով անձերով, որոնք երբեք էլ հուսալիության երաշխիք չեն համարվում: Այսօրինակ պայմաններում էլ կազմավորվում է համընդհանուր անզորության ու անօգնականության վիճակը, թե՛ իշխանության, թե՛ հանրության համար, երբ առաջինը չի կարողանում, իսկ երկրորդը չի ամբողջանում ու մոբիլանում: Այսպես էլ ապրում ենք:
Դեպքից դեպք հիշելով հայակական ներուժը, միջազգային գործընկերների հետ հանդիպումներում արձանագրելով չիրացված տնտեսական հնարավորությունները, ներկրում ենք որտեղից ինչ պատահի: Իսկ թե ինչու են նախարարություններ ստեղծվում ու պահվում, անհասկանալի է: Փաստում ենք, որ միայն Երեւանում վերջին տարիներից յուրաքանչյուրում հարյուրավոր բարձրահարկեր են կառուցում, որտեղ ասենք, մուտքի դռան թանկարժեք փական ու ներսի դռների սռնիներ ու այլ անհրաժեշտություններ են օգտագործվում: Բոլորն անխտիր ներմուծվող, միլիարդավոր դրամներ արժեցող: Դժվար չէ հաշվել, թե ինչ հարկեր կհավաքվեին դրանք տեղում արտադրելու պարագայում, չբացառելով նաեւ դրանց արտահանումը, իշխանության կողմից գերակա հայտարարված ոլորտը: Մեր բնակարաններում, հանրային վայրերում միլիոնավոր էլեկտրական գերխնայող լամպեր են օգտագործվում, միայն ոչ` Արաբկիր թաղամասի երբեմնի հզոր էլլամպերի գործարանում արտադրված, որն արտահանվում էր տասնյակ երկրներ: Ոչխարի միս գրեթե չսպառելու պայմաններում ՀՀ կառավարությունն այլեւայլ միջոցներով խրախուսում է ոչխարաբուծությունը, երբ երկիր է ներմուծվում հարյուր միլիարդավոր դրամների կենդանական ու բուսական յուղեր, տասնյակ հազարավոր տոննաների հավի ու խոզի միս: Ընդամենը մեկ տասնամյակում տարածաշրջանի երկրներում հավի մսի արտադրությունը ավելացել է մինչեւ 2 մլն տոննայով, որտեղ ՀՀ մասնաբաժին գրեթե չկա, փոխարենը կա` վրացական թռչնամիս մեր առեւտրային ցանցում: Ահա այսպիսի վիճակ: Առաջնորդվելով պարանի երկարը, խոսքի կարճը մոտեցմամբ, ընդամենը ներկայացնենք մի հատված 2020-ին լույս տեսած «Ժամանակակից պետության տնտեսագիտություն» երկհատորյակից:
«Ցանկացած երկրի կառավարության տնտեսական քաղաքականության հաջողությունը պայմանավորված է երկրի ներսում հասարակական ամբողջական առաջարկի ու պահանջարկի հավասարակշռության ապահովմամբ ու այդ գործընթացում ներգրավված պետական կարգավորման ինչպես գործիքներով ու դրանց կիրառման մեխանիզմներով, այնպես էլ օգտագործման արդյունավետությամբ»:
Սույն մոտեցման հեղինակներից մեկը հիմա բարձրագույն պետական պաշտոնյա է, այնպես որ` սպասենք արդյունքների:
ԳԵՂԱՄ ՔՅՈՒՐՈՒՄՅԱՆ
