Հայաստանի պետական ու հանրային միջավայրում մշտապես շրջանառվող պահանջ է, որ ամեն մարդ իր գործով պետք է զբաղվի: Թվում է որեւէ առարկություն չընդունող մոտեցում է, որը սակայն այնքան է աղավաղվում, որ անգամ երկրի թիվ 1 պաշտոնյան է ահազանգում, որ պետական ապարատն էլ է խոչընդոտում, ասենք` բարեփոխումների անցկացմանը, որը մեր պետականության կայացման գլխավոր նախապայմանն է: Այստեղից էլ այն իրողությունը, որ պարբերաբար հրապարակվող տնտեսական աճող ցուցանիշները նվազագույնս իսկ չեն նպաստում մեր մարդկանց կյանքի ու կենցաղի բարելավմանը, որը գերխնդիր է հռչակել 2018-ին իշխանության եկած շարժումը: Ամրագրվում է պարզից էլ պարզ մի վիճակ. դեղերը օգուտ են տալիս դրանք ստեղծողներին: Փորձենք տարեմուտի մաղթանք պարունակող այսօրինակ հանրային մտահոգությունը ներկայացնել, ասենք` սուբսիդաորում կոչվող պետական գործիքի կիրառման միջոցով:
Հայաստանի հանրապետությունում գործում են փոքր, միջին ու մեծ մոտ 1000 համայնքային կառույցներ, ուր ողջ 2022 թվականին իրականացվել են ՀՀ օրենքի ուժ ունեցող պետական բյուջեից վերաֆինանսավորում իրականացնելու գործիքի օգնությամբ որոշակի աշխատանքներ: Դրանք ընդգրկում են սանհանգույցներից մինչեւ պուրակների կառուցում, մայթերի ու փողոցների վերանորոգում, գյուղամիջյան փողոցների լուսավորության անցկացում, համանման այլ աշխատանքներ: Ծախսվող միջոցների մինչեւ 80 տոկոսը հանրային բյուջեից հատկացումներն են, որոնք գոյանում են դրամարկղային կտրոնից մինչեւ գործատուների մուծած հարկերի տեսքով: Եվ հարցը` ինչո՞ւ այդ աշխատանքները, եթե դրանք առաջնային են, չեն կատարվում համայնքների ավագանիների կողմից հաստատվող բյուջեների հարկերի ու տուրքերի հավաքման ֆինանսական միջոցների հաշվին, հնչում է ինքնաբերաբար: Պատասխանը մեկն է. համայնքային բյուջեներն առավել քան աղքատիկ են: Պետական համակարգի որեւէ պաշտոնյա առավելագույնս տեղեկացված է հավաքագրումների գործընթացից ու վիճակից, որը շատ հաճախ ուրվագծվում է հանրահայտ մատանու ու մատի միջեւ պատումով: Ավաղ, որեւէ հետեւանք չառաջացնող, որտեղ հիմնական արդարացումը թե պատճառաբանությունը գյուղական ու համայնքային տնտեսությունների անվճարունակությունն է: Այն ծավալվում է ժողովրդական խոսույթով ասված թացը չորի հետ խառնելու միջոցով, երբ ամեն ինչ թե՛ պարզ է, թե՛ բարդեցված, սկսած ծանոթ-բարեկամական կապերից մինչեւ նպաստանման համակարգերի ու ընտրական գործընթացների լծակների կիրառումը: Այստեղից էլ համակարգը ղեկավարողների ու պատասխանատուների լռելյայն պահվածքը, որը նաեւ փոխարինվում է պահանջ ներկայացնելու մոլուցքով. իմա` իրենք կարող են գործել շարքային մարդկանց ակտիվ դիրքորոշման պայմաններում, որը կարող է արտահայտվել խնդիրները բարձրաձայնելու, դիմում-բողոքներ գրելու միջոցներով: Կարծես անասունների բակային մորթը լինի թե բազմաբնակարան շենքի բակի մի հատվածի զավթումն իրենց աչքերի առջեւ չի կատարվում, դրանց անմիջական մասնակիցները պաշտոնատար ու իրավական համակարգերի ներկայացուցիչները չեն:
Այս ընթացքում երկրի առաջնահերթությունները կսպասեն, այլապես` կստիպեն սպասել: Դաշտերում ցորենի փոխարեն ելակ կաճեցնեն, ստորերկրյա ջրերով լցված լճերում արտահանման նպատակով խեցգետնի արտահանումը խթանող ծրագրերը կսուբսիդավորեն, վերաարտահանումներ կիրականացնեն, որոնց հետ ՀՀ շարքային հարյուր հազարավոր քաղաքացիները որեւէ առնչություն չունեն: Նրանք ընդամենը ուսման ահռելի վարձեր վճարող տասնյակ հազարավոր երիտասարդներն են, դեղեր գնելիս ավելացված հարկ վճարող հարյուր հազարավոր կենսաթոշակառուները, ակցիզային հարկ վճարող հուսալքության հասած ծխողներն ու ալկոհոլի տրվածները, մեր սիրելի դասակարգված հարյուր հազարավոր հայրենակիցները: Նրանց, մեր բոլորի 2023-ի կյանքն ու կենցաղն իրականում բարեփոխել է պահանջվում, որը պարտադրում է, որ այդ նպատակին կոչվածներն իրենց գործով զբաղվեն, եթե կարող են` լավ աշխատեն, ՀՀ անվտանգության ու պարենապահովության բարձրացմանը նպաստեն, երախտիքի գնահատականի արժանանան:
Նախատոնական մաղթանքներ բոլորիս:
ԳԵՂԱՄ ՔՅՈՒՐՈՒՄՅԱՆ
