Թվում է, բոլորին է հայտնի «Զանգեզուրի միջանցք» գաղափարի մասին իրանական կողմի մոտեցումը: Այդ խնդրի կապակցությամբ պաշտոնական Թեհրանը բազմիցս է ներկայացրել իր «կարմիր գծերն» ու թյուրքական աշխարհին ընկալելի հռետորաբանությամբ բացատրել այդ գծերը խախտելու հետեւանքների մասին:
Սակայն, Իրանում պանթյուրքիստական աշխարհը շաղկապող «միջանցքի» կիրառելիության մասին կա նաեւ այլընտրանքային մոտեցում, համաձայն որիՙ Իրանը կարող է թյուրքական աշխարհը համախմբող կազմակերպությանն անդամակցելու հայտ ներկայացնել: Եվ հաշվի առնելով իսլամական գործոնի գերակա դերն անդամ պետություններում, ինչպես նաեւ միեւնույն համաիրանական պատմամշակութային միջավայրում գտնվելու հանգամանքը, Թեհրանը հնարավորություն ունի կազմակերպությունում հեգեմոն դեր ստանձնելովՙ անձամբ կառավարել «միջանցքը»:
Այդ տեսակետն առաջ քաշող թուրքական ծագումով իրանցի վերլուծաբան Սեյյեդ Ջավադ Միրին համոզված է, որ խոհեմ ու հեռատես քաղաքականության շնորհիվ, Իրանին կհաջողվի թյուրքախոս երկրների կազմակերպությունում նվազեցնել ազգայնական հակումները: http://www.ensafnews.com/312496/
Նշենք, որ նոյեմբերի 12-ին Ստամբուլում կայացած Թյուրքալեզու պետությունների համագործակցության խորհրդի (Թյուրքական խորհուրդ) 8-րդ գագաթաժողովի ամփոփիչ ասուլիսի ժամանակ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հայտարարեց, որ այսուհետեւ խորհուրդը կոչվելու է «Թյուրքական պետությունների կազմակերպություն»:
Նաեւ հիշեցնենք, որ կազմակերպության կազմի մեջ են մտնում Ադրբեջանը, Ղազախստանը, Ղրղզստանը, Թուրքիան եւ Ուզբեկստանը: Հունգարիան ու Թուրքմենստանն այդ կազմակերպությունում դիտորդի կարգավիճակ ունեն: Թեեւ Իրանը չի անդամակցում պանիրանիզմի հակադիր բեւեռում գտնվող այդ կազմակերպությանը, սակայն, դա չի նշանակում, որ Անկարան անտեսում է Իրանի ազերիաբնակ շրջաններն իր ծավալապաշտական ծրագրերում ներառելու մտադրությունները: Բաքվումՙ 44-օրյա պատերազմի գործողությունների ավարտին նվիրված զորահանդեսում Թուրքիայի նախագահիՙ Արաքս գետի մասին թուրքերեն բանաստեղծությունից «երկու երկրներն իրար շաղկապող գետն ուժով են կիսել» հատվածի մեջբերումը, թուրքական ծավալապաշտական նկրտումների վառ վկայությունն էր, որն արժանացավ իրանական կողմի խիստ հակազդեցությանը:
Բոլորին է հայտնի, որ կազմակերպության աշխատանքների համակարգման ռոտացիոն բնույթով հանդերձ, Թուրքիան չի թաքցնում ավագության իրավունքով կազմակերպությունը ղեկավարելու իր ցանկությունն ու «մեկ ազգ, վեց պետություն» կարգախոսը կյանքի կոչելու երազանքը: Նաեւ գաղտնիք չէ, որ «միջանցքի» գաղափարը շրջանառվում է բոլոր այն ֆորումներում, որտեղ ներկա է Թուրքիան:
Էրդողանը, որ սովորաբար ադրբեջանցի գործընկերների հետ հանդիպումների ժամանակ օգտագործում է «մեկ ազգ, երկու պետություն» կարգախոսը, 2020 թվականին Բաքվում կայացած թյուրքալեզու պետությունների համագործակցության խորհրդի 7-րդ գագաթնաժողովի ժամանակ առաջին անգամ կիրառության մեջ դրեց «մեկ ազգ, վեց պետություն» ձեւակերպումը, որը մի շարք պատճառներով չարժանացավ անդամ պետությունների հավանությանը:
Բաքվում Իրանի նախկին դեսպան Մոհսեն Փաքայինը , որ ներկայումս զբաղվում է թյուրքական աշխարհին վերաբերող քաղաքական վերլուծություններով, նույնպես մերժում է տվյալ կազմակերպությունում Թուրքիայի հեգեմոն դերը, եւ այն կարծիքին է, որ «մեկ ազգ, վեց պետություն» կարգախոսի անկենսունակության գլխավոր պատճառներից մեկն այն է, որ Խորհրդային Միության փլուզման շնորհիվ անկախացած միջինասիական հանրապետություններն ու Ադրբեջանն, իրենց ազգային ինքնիշխանության նկատմամբ ունեցած նախանձախնդրությունից ելնելով, այլեւս չեն ցանկանում Մոսկվայից հետո ավագ եղբոր դերում տեսնել մեկ այլ երկրի: Իրանցի նախկին դիվանագետը համոզված է, որ տարբեր ժամանակահատվածներում նորանկախ պետությունների ցուցաբերած հակազդեցությունները վկայում են, որ Թուրքիան չի կարող հանդես գալ թյուրքախոս պետությունների ավագ եղբոր դերում http://irdiplomacy.ir/fa/news/2008084/: Օրինակ, 2016 թվականին Էրդողանի գնահատումներով, Ֆեթհուլլահ Գյուլենի կազմակերպած Թուրքիայի հեղաշրջման փորձից հետո, Գյուլենի անվան հետ առնչություն ունեցող ուսումնական հաստատությունները փակելու առաջարկով թյուրքախոս պետություններին ուղղված Անկարայի դիմումները մնացին անարձագանք: Թուրքիայի արտգործնախարար Մեվլութ Չավուշօղլուն , հանդես գալով ավագ եղբոր դիրքերից, նույնիսկ խնդրո առարկա հաստատությունները փակելու վերջնաժամկետ ներկայացրեց: Սակայն, Ղազախստանն ու Ղրղզստանը Թուրքիայի այդ քայլը գնահատեցին որպես դիվանագիտական էթիկայի կոպիտ խախտում: Ղրղզստանի ԱԳՆ հայտարարության մեջ, օրինակ, նշված էր. «Վերջնագրի ու շանտաժի լեզվով մի երկրի ԱԳ նախարարի կողմից մեկ այլ երկրին պահանջ ներկայացնելն ընդունելի չէ»: Այդ պատճառով էլ Ղրղզստանը 2016 թվականին նախատեսված Թուրքական խորհրդի 6-րդ նստաշրջանի անցկացումը երկու տարով հետաձգեց:
Թուրքիայի կողմից 1974 թվականին Կիպրոսի թուրքաբնակ շրջանի բռնազավթումից ու զինված ուժերի տեղակայումից հետո, Կիպրոսի նշված հատվածի անկախությունը ճանաչելու Թուրքիայի հորդորները նույնպես մնացել են անարձագանք: Անկարայի հետ առանձնահատուկ հարաբերություններ հաստատած Ադրբեջանն անգամ հրաժարվել է ճանաչել Կիպրոսի անկախությունը:
ԷԿՕ-ի վերջին գագաթաժողովին Կիպրոսի անկախությունը ճանաչելուն ուղղված Էրդողանի կոչերը նույնպես մերժվեցին կազմակերպության թյուրքախոս պետությունների կողմից:
Բացի այդ, լեզվական տարբեր միջավայրերում զարգացման փուլերը հաղթահարած ղազախերենի, ուզբեկերենի, թուրքմեներենի, ղրղզերենի ու ադրբեջաներենի մոտ ձեւավորվել է Թուրքիայի պետական լեզվիՙ թուրքերենի նկատմամբ միանգամայն խորթ լեզվամտածողություն: Այդ պատճառով էլ միջինասիական հանրապետություններում եւ Ադրբեջանում անցկացվող թյուրքախոս պետությունների վեհաժողովներում ռուսաց լեզվի գերակայությունը թուրքերենի եւ թյուրքական ծագումով այլ լեզուների նկատմամբ ակնառու է:
Ըստ Իրանի նախկին դեսպան Փաքայինի, «մեկ ազգ, վեց պետություն» կարգախոսի կենսունակությանը խոչընդոտում են նաեւ տարբեր աշխարհամասերում թյուրքախոս երկրների գտնվելու հանգամանքը, առանձին հանրապետությունների միջեւ ավանդաբար գոյություն ունեցող լարվածությունն ու հակասությունները, ինչպես նաեւ աշխարհաքաղաքական կողմնորոշումների անհամատեղելիությունը:
