Խորիմաստ այս խոսքերը պատկանում են հայ գրական շրջանակներին լավագույնս հայտնի իրանցի բանաստեղծ եւ թարգմանիչ, հայագետ Ահմադ Նուրիզադեին : Իսկ մարդու ստեղծած վեհը, ըստ անվանի մտածողիՙ հայ ժողովրդի մշակույթն է:
Օգոստոսի 20-ին 70 տարեկանում Թեհրանում մահացել է իրանցի ճանաչված հայագետ Ահմադ Նուրիզադեն: Նա լիովին տիրապետում էր հայերեն լեզվին եւ գրում էր հայերեն ու պարսկերեն լեզուներով: Նուրիզադեն 15 գրքի հեղինակ է, թարգմանել է հայերեն արձակ եւ չափածո գործեր: Հիրավի, Նուրիզադեի գլուխգործոցը նրա «Հարյուր տարվա հայ բանաստեղծություն» անտալոգիան է, որը հրատարակվել է 1990 թ.:
Նուրիզադեի եւ նրա արժեքավոր գրքի վերաբերյալ հիշարժան տեղեկություններ են պահպանվել «Կարծիք» հաղորդաշարի արխիվում: 1993 թ. հրապարակված հարցազրույցում հայախոս Նուրիզադեն վկայում է, որ գրքում ի մի է բերել թվով 71 հայ հեղինակների լավագույն գործերն ու նրանց կենսագրականը: Ժամանակագրական առումով գրքում ներառված են, սկսած 1880 թվականիցՙ Պետրոս Դուրյանից մինչեւ Արմեն Մարտիրոսյան: Այդուհանդերձ, Նուրիզադեին առավել հոգեհարազատ են Պարույր Սեւակի ստեղծագործությունները: Նշելի է, որ գրքի շապիկի ձեւավորումը կատարել է նրա կինըՙ Մանդանա Փարնիան : Ծառերի խորհրդանիշով նկարում ցույց է տրված հայ ժողովրդի հավերժությունը, իսկ կտրված ծառերը խորհրդանշում են Եղեռնը:
Հիշարժան է նաեւ Նուրիզադեի հեղինակած «Հայաստանի պատմությունն ու մշակույթը» ծավալուն աշխատությունը, որի 7 բաժիններում ներառված է հայոց պատմությունը` սկսած հնագույն ժամանակներից մինչեւ 20-րդ դարավերջ:
Նուրիզադեն սկսել է գրել հայերենով բանաստեղծություններ 1988-ից: Առաջին անգամ նրա ստեղծագործությունները հրատարակվել են Թեքեյան մշակութային միության Լիբանանի «Շիրակ» գրական ամսագրում, որից հետո հայկական այլ ամսագրերում: Նուրիզադեն օտարազգի հայագիր այն բացառիկ բանաստեղծն էր, որն իր իսկ հայրենիքում` Իրանում, քարոզում էր հայ մշակույթն ու գրականությունը:
«Երբ սկսեցի ձեր գրականությամբ եւ մշակույթով զբաղվել` մեկ սպիտակ մազ չունեի գլխիս, հիմա մեկ սեւ մազ չի ճարվում` ձեր մշակույթին ծառայելով սպիտակեցի, բայց եւ ուրախ եմ, որ կյանքս նվիրել եմ աշխարհի ամենահին ազգերից մեկի հարուստ եւ շատ մարդկային գրականությանն ու մշակույթին»:
Նուրիզադեն ծնվել էր երբեմնի հայաշատ Անզալի քաղաքում, հայերեն էր սովորել բանաստեղծուհի Արշալույս Բաբայանի մոտ, իսկ գրաբարում հմտացել էր Սպահանի համալսարանի հայոց լեզվի եւ գրականության ամբիոնի վարիչ Խաժակ Տեր-Գրիգորյանի մոտ: Նա` որպես հայերենով գրող բանաստեղծ, մեծ ճանաչում ուներ Հայաստանում եւ Սփյուռքում: Արժանացել էր «Մովսես Խորենացի» շքանշանին (2001 թ.), Հայաստանի Գրողների Միության «Կանթեղ» մրցանակին (2005 թ.) եւ այլ մրցանակների ու կոչումների: Ներկայացնենք Նուրիզադեի հայերեն մտքերից մի քանիսը.
«Եթե հայկական որեւէ կազմակերպություն ուզենա գնել այն ժամերը, որոնց ընթացքում ես միայն հեռատեսիլով հայ մշակույթի մասին եմ խոսել` հավատացեք, հարյուր հազարներ է ծախսելու»:
Այսօր դժվար է ասել, արդյոք Նուրիզադեի գրական աշխատանքները նույնքան ջանասիրությամբ շարունակող կլինի՞ պարսկական գրական ասպարեզում, սակայն մի հարց միանշանակ է. նոր թարգմանիչը իր առջեւ խնդիր պետք է դնի առավել զարգացնելու Նուրիզադե գրողի եւ թարգմանչի, պարզապես մտածողի սկսած գործը, որը նպատակ ունի ծանոթացնելու հայկական մշակույթի լավագույն կոթողները հարեւան եւ բարեկամ պարսիկ ընթերցասեր հանրությանը:
Ներկայացնենք հայությանն ուղղված Նուրիզադեի «Պատասխան» բանաստեղծությունից հատվածներ.
… – Այո՛, բարեկամ, ընկեր, հարազատ
Պարզ է, հայ չեմ ես,
Եվ ոչ էլ պարսիկ:
Թող այսպես ասեմ.
Ես մի գիլանցի եւ իրանցի եմ,
Կյանքը վիճակեց հայերեն գիտնալ,
Գրել ու կարդալ…
… Այո՛, իմ ծանօթ,
Բարեկամ իմոյ,
Սիրում եմ ես քո ազգն ու մշակույթ
Ես մի իրանցի, ոչ հայ բանաստեղծ,
Սիրում եմ այնքան, որքան դու սիրես
Քանի որ ես մարդՙ մարդուն եմ սիրում,
Եվ նրա հոգու ստեղծած վեհը:
