«ԱՍՏԾՈ ՆԵՐՇՆՉԱՆՔ: ՀԱՅ ԱՍՏՎԱԾԱՇՆՉԻ ԵՎ ԿՐՈՆԱԿԱՆ ՊՐԱԿՏԻԿԱՅԻ ՄԵԿՈՒԿԵՍ ՀԱԶԱՐԱՄՅԱԿԸ» ԿԱՏԱԼՈԳՆ ԱՐԴԵՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԳՐԱԴԱՐԱՆՈՒՄ Է

3

ԷԼԱԴԱ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

2019 թվականի մարտի 25-ից մայիսի 20-ը Բուդապեշտի Սեչենի անվան ազգային գրադարանում բացվել էր «Միութիւն եւ բազմազանութիւն. Հայկական Աստուածաշունչը եւ կրօնական աւանդութիւնը» խորագրով ցուցահանդեսըՙ Պիտեր Պազմանի անվան կաթոլիկ համալսարանի, Կյուլպենկյան հիմնադրամի, Բեռլինի պետական գրադարանի եւ Լայպցիգի Լայբնիցի անվան արեւելյան երկրների մշակույթների եւ պատմական հետազոտությունների ինստիտուտի աջակցությամբ: Հայաստանի ազգային գրադարանի հավաքածուներից ցուցադրվեցին 1666-68թթ. Ամստերդամում Ոսկան Երեւանցու տպագրած հայերեն տպագիր առաջին Աստվածաշունչը եւ 1733թ. Վենետիկում Մխիթար Սեբաստացու հրապարակած Աստվածաշունչը:

2020 թվականին տպագրվել է «Աստծո ներշնչանք: Հայ Աստվածաշնչի եւ կրոնական պրակտիկայի մեկուկես հազարամյակը» (The One-and-a-Half Millennia of the Armenian Bible and Religious Practice) ցուցահանդեսի անգլերեն կատալոգըՙ գերմանաբնակ հայագետներ, Պիտեր Պազմանի անվան կաթոլիկ համալսարանի հայագիտության ամբիոնի վարիչ Բալինտ Կովաչի եւ պատմական գիտությունների թեկնածու Վահե Թաշճյանի խմբագրությամբ:

Այն արդեն Հայաստանի ազգային գրադարանում է: Հատորը լրացվում է նույն թեմայի վերաբերյալ հոդվածների ժողովածուով: Տպագրության, մշակութային պատմության եւ աստվածաբանության տեսանկյունից հայկական Աստվածաշնչի վերլուծությունից եւ գնահատումից բացի, այն ներկայացնում է Հայ առաքելական, բողոքական եւ կաթոլիկ կրոնական հարստությունը, որը բնութագրում է Օսմանյան կայսրությունում հայերի կյանքը եւ Կարպատների հայ կաթոլիկ համայնքները: Աստվածաշնչյան ձեռագրերն ու մանրանկարները, որոնք ցուցադրվում են այս հատորում, արտացոլում են դեռեւս 1600-ական թվականների հայ հասարակության մշակութային, լեզվական եւ կրոնական կյանքը:

Դոկտոր Բալինթ Կովաչը Լայպցիգի Արեւելյան Կենտրոնական Եվրոպայի պատմության եւ մշակույթի կենտրոնի ավագ գիտաշխատող է, որտեղ համակարգում է «Հայերն Արեւելյան եւ Կենտրոնական Եվրոպայում» հետազոտական նախագիծը: Բուդապեշտում ուսանել է պատմություն, կաթոլիկ աստվածաբանություն եւ իրավունք: Հետաքրքրությունները ներառում են Արեւելյան Եվրոպայի (հատկապես Տրանսիլվանիայի), Կովկասի եւ հայ սփյուռքի մշակութային պատմությունը: Կովաչը հրատարակել է «Հայ կաթոլիկ հավաքական արխիվներն Արմենոպոլիսում» (2012, համահեղինակՙ Ռիտա Բեռնադ , անգլերեն, ռումիներեն, հունգարերեն), «Եղիսաբեթուպոլիսի հայկական գրադարանի կատալոգ» (2012, համահեղինակներՙԱրմենուհի Դրոսթ-Աբգարյան , Տիբոր Մարտի, անգլերեն) եւ «Արարատից հեռու. հայ մշակույթը Կարպատյան ավազանում» (2013, համահեղինակՙ Էմեսե Պալ , անգլերեն) հատորները:

Լիբանանում ծնված Վահե Թաշճյանը պատմության եւ քաղաքակրթության գիտությունների թեկնածուի կոչման է արժանացել Փարիզի Սոցիալական գիտությունների բարձրագույն դպրոցում: Նա Բեռլինում հիմնված «Հուշամատյան» կայքէջի (www.houshamadyan.org) գլխավոր խմբագիրն է, մի գիտական նախագիծ, որի նպատակն է վերականգնել Օսմանյան կայսրության հայերի տեղական պատմությունը եւ նրանց հիշողությունները: Որպես հեղինակ եւ խմբագիր հրատարակել է «Ֆրանսիան Կիլիկիայում եւ Վերին Միջագետքում ՙ Թուրքիայի, Սիրիայի եւ Իրաքի սահմաններին, 1919-1933 թվականներին» (2004, ֆրանսերեն), «Հայկական բարեգործական ընդհանուր միություն. հարյուրամյա պատմություն» (հատոր 1-2, համախմբագիր, 2006, անգլերեն), «Կիլիկիայի հայերը. բնակավայր, հիշողություն եւ ինքնություն» (համահեղինակ, 2012, ֆրանսերեն), «Օսմանյան հայերը. հատոր 1. կյանքը, մշակույթը, հասարակությունը» (2014, անգլերեն), «Ամենօրյա կյանքն անդունդում. Ցեղասպանության օրագրեր, 1915-1918» (2017, անգլերեն) հատորները: