ԱՇՈՏ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ
«Zelta Rudens Printing» հրատարակչությունը Ռիգայում լույս է ընծայել հայ գրող, թատերագիր եւ գրականագետ Ալեքսանդր Թոփչյանի «Բանկ Օտոման» (Aleksandrs Tops ijans, «Osma u banka») վեպը: Անդրիս Ձենիսը վեպի լատվիերեն թարգմանությունը կատարել է ռուսերեն հեղինակային թարգմանությունից: Թարգմանության նախաձեռնողներից է արձակագիր եւ լրագրող Ալեքսանդր Գերոնյանը , որը Լատվիայում հրատարակում է «Արարատ» թերթը եւ «Կռունկ» հանդեսը, լատվիացիներին ներկայացնում հայ մշակույթի լավագույն նմուշները: Գրքի հրատարակությանն աջակցել են Հայաստանի մշակույթի նախարարությունը եւ լատվիացի հովանավորներ:
Վեպը ներկայացնում է 1896 թվականի օգոստոսին հայ հեղափոխականների կողմից Պոլսի պետական բանկի գրավման դրամատիկ պատմությունը: Գործողությունը զուտ քաղաքական բնույթ ուներ. այս հուսահատ քայլով հանդուգն երիտասարդները ցանկանում էին համաշխարհային հանրության ուշադրությունը հրավիրել Հայկական հարցի, արյունոտ սուլթան Աբդուլ Համիդ Երկրորդի օրոք տեղի ունեցող բռնությունների եւ զանգվածային կոտորածների վրա:
Երեք տասնյակ զինված անձինքՙ Արմեն Գարոյի եւ Բաբկեն Սյունու գլխավորությամբ, գրավեցին մի բանկ, որը շատ աշխատակիցներ ուներ Բրիտանական կայսրությունից եւ Ֆրանսիայից: Գործողությունը տեւեց շուրջ 14 ժամ: Զինյալները պահանջում էին Արեւմտյան Հայաստանում քաղաքական բարեփոխումներ իրականացնել: Հաջորդ առավոտյան նրանք Կոստանդնուպոլսում մեծ տերությունների դեսպանների միջամտությամբ եւ Ռուսաստանի դեսպանության ներկայացուցչի երաշխավորությամբ լքեցին բանկը ու ֆրանսիական շոգենավով մեկնեցին Մարսել…
Ա. Թոփչյանի վեպն առաջին անգամ հրատարակվել է 2008 թվականինՙ Երեւանում: Այնուհետեւ թարգմանվել է մի շարք լեզուներովՙ ֆրանսերեն, ռուսերեն, պարսկերեն, սերբերեն եւ ռումիներեն, որը մեր գրական իրականության մեջ բացառիկ երեւույթ է: Երկար տարիներ Փարիզում բնակվող Ալեքսանդր Թոփչյանը ծանոթ անուն է նաեւ Լատվիայում. մասնավորապես, նրան է նվիրված լատվիացի բանաստեղծ Մարիս Չակլայսի հայտնի բանաստեղծություններից մեկըՙ գրված արցախյան գոյամարտի օրերինՙ «Երբ սպանում են եղբորդ հեռվում»:
