Մեծ Եղեռնի ստվերը Թուրքիայի վրա
Սիրիայի կառավարական ուժերը սկսել են զորախմբեր ուղարկել երկրի հյուսիս, որտեղ Թուրքիան եւ իր դաշնակից ուժերը իրականացնում են «Խաղաղության աղբյուր» ռազմական գործողությունը: Լիբանանյան «Ալ-Մայադին» հեռուստաալիքի տվյալներով, քրդերը սիրիական բանակի օգտագործման հարցում համաձայնության են եկել Դամասկոսի իշխանությունների հետ:
ԱՄՆ պաշտպանության նախարար Մարկ Էսպերը հայտարարել է, որ Սիրիայի հյուսիսում ամերիկացի զինծառայողները հայտնվել են քրդական ուժերի եւ հարձակվող թուրքական բանակի միջեւ, եւ Պենտագոնը պատրաստվում է այնտեղից դուրս բերել մոտ հազար զինվորների: «Այս իրավիճակը հրահրել են թուրքերը եւ մասնավորապես նախագահ Էրդողանը», ավելացրել է ԱՄՆ պաշտպանության նախարարը: Ըստ նրա, խոսքը Սիրիայից ամբողջ ամերիկյան զորքի դուրսբերման մասին չէ, իսկ հազար զինվոր հետ կանչելու որոշումը լավ մտածված է եղել:
Այսպիսով, ի հայտ է գալիս Դամասկոսի եւ Անկարայի արդեն անմիջական ռազմական բախման վտանգ, բայց դա էլ քիչ հավանական էՙ նկատի ունենալով Ռուսաստանի եւ Թուրքիայի գործընկերային հարաբերությունները, կարծում է ռուս վերլուծաբան Ստանիսլավ Տարասովը : Սակայն Մոսկվան մտադիր է հակազդել դեպի Սիրիայի խորքերը տեղաշարժվելու Թուրքիայի դիտավորությանը: Թուրքիայի հարաբերությունները բավականաչափ լավ չեն նաեւ Եվրոպայի հետ: Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը Էրդողանի հետ հեռախոազրույցում պահանջել է անհապաղ դադարեցնել հարձակումը: Մերկելի կարծիքով, «չնայած սեփական անվտանգության հարցում Անկարայի արդարացված մտահոգությանը», Սիրիայի հյուսիս-արեւելքում ձեռնարկված ռազմական գործողությունը կհանգեցնի բազմաթիվ սիրիացիների արտագաղթին, տարածաշրջանի ապակայունացմանը եւ «Իսլամական պետության» ակտիվացմանը: Ավելին, Գերմանիան եւ Ֆրանսիան հրաժարվել են զենք մատակարարել Թուրքիային: Ֆրանսիայի պաշտպանության եւ արտաքին գործերի նախարարությունների համատեղ հայտարարությունից պարզ է դառնում, որ Սիրիայի հյուսիսում թուրքերի հարձակումը սպառնում է Եվրոպայի անվտանգությանը:
Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը գտնում է, որ Թուրքիայի գործողությունները կարող են վատթարացնել Սիրիայում տիրող հումանիտար վիճակը եւ ի չիք դարձնել «Իսլամական պետության» դեմ մղված պայքարի արդյունքները: Լոնդոնը հավանություն չի տալիս թուրքերի ռազմական գործողությանը: Անկարայում պատրա՞ստ էին արդյոք արեւմտյան դաշնակիցների այդ արձագանքին: Դատելով ըստ ամենայնի, Թուրքիան պատրաստ է եղել եւ նույնիսկ հակաքայլեր է նախատեսել: Թուրքիայի արտգործնախարար Մեւլութ Չավուշօղլուն հայտարարել է, որ եթե դաշնակիցները պաշտպանեն Սիրիացի քրդերի ինքնապաշտպանական ուժերին, ապա Անկարայի իշխանությունները արդեն ոչ մի պարագայում չեն դադարեցնի հարձակումը:
Անկարան սիրիացի քրդերի ինքնապաշտպանական ուժերը համարում է ահաբեկչական կազմակերպություն: Չավուշօղլուն հայտարարել է, թե այդ պատճառով դա Թուրքիայի համար կենսականորեն կարեւոր է եւ գոյատեւման հարց է, ինչպես 1920-ականների սկզբին Քեմալ Աթաթուրքի ազգային-ազատագրական պատերազմի ժամանակ:
Բացի դրանից, թուրք նախարարը չի բացառել, որ Սիրիայում թուրքական գործողությունները քննադատող Եվրոմիությանը ի պատասխան Թուրքիան կբացի սահմանները եւ միլիոնավոր փախստականների թույլ կտա շարժվել դեպի Եվրոպա: Նրա խոսքերով, «Թուրքիայի կառավարությունը մինչեւ օրս ավելի քան 40 մլրդ դոլար է ծախսել, իսկ Եվրոմիությունը համապատասխան օգնություն չի ցուցաբերել»: Նա նաեւ գտնում է, որ գաղթականների առջեւ սահմանների բացումը «ո՛չ սպառնալիք է, ո՛չ էլ փչոց, այլ պարզապես պատասխան ԵՄ դիրքորոշմանը»:
Արաբական պետությունների լիգան իր հերթին դատապարտել է Թուրքիայի գործողությունները Սիրիայի հյուսիսում:
Արեւմտյան Middle East Eye հրատարակությունը ինտրիգ է մտցնում ստեղծված իրավիճակի մեջ: Նա գտնում է, որ Ռուսաստանի եւ Թուրքիայի միջեւ գոյություն ունի պայմանավորվածություն, ըստ որի հարկավոր է խուսափել Անկարայի եւ Դամասկոսի անմիջական ռազմական բախումիցՙ չնայած գոյություն ունեցող փոխադարձ թշնամանքին: Ըստ այդմ, նախագահ Բաշար Ասադը երկյուղներ ունի, որ այդ պայմանավորվածության հետեւանքով, ապագայում ինքը ստիպված կլինի իշխանությունը կիսել երկրի ընդդիմության հետ: Ենթադրվում է, որ հենց այդ պատճառով Ռուսաստանը Սիրիայի հյուսիսում ազատ տեղաշարժվելու հնարավորություն է ընձեռում Թուրքիային:
Նշենք, որ անցյալ տարվա սկզբներին Ռուսաստանը Սիրիային առաջարկել էր ընդունել նոր սահմանադրություն, ըստ որի կպահպանվեր երկրի տարածքային ամբողջականությունը, բայց առանձին շրջաններ կունենային ինքնավարության իրավունքներ: Մոսկվան ձեռնտու առաջարկություն էր արել քրդերին. նրանք պետք է դուրս բերեին իրենց զորքերը տարածաշրջանից, փոխարենն այնտեղ պետք է ուժեղանար կառավարական զորքի ներկայությունը, որը անհրաժեշտության դեպքում կկասեցներ թուրքերի հարձակումը:
Իսրայելը թուրքերի հարձակումը վտանգավոր է համարում ամբողջ տարածաշրջանի համար եւ հայտարարել է, որ կաջակցի քրդերին, քանի որ Անկարան ղեկավարվում է իր կայսերական պանթյուրքական հավակնություններով: Ճիշտ է, Թուրքիայի նախագահի պաշտոնական ներկայացուցիչ Իբրահիմ Քալինը հայտարարել է, թե իր երկիրը մտադիր չէ ժողովրդագրական փոփոխություններ կատարել Սիրիայում: Սակայն Եվրոմիությունում գրեթե բոլորը վստահ են, որ նպատակը հակառակն է: Տարածված է այն կարծիքը, որ Թուրքերի ռազմական գործողությունը Սիրիայի հյուսիսում կհանգեցնի բնակչության տեղաշարժերի եւ ի չիք կդարձնի ժողովրդագրական խնդրի լուծմանն ուղղված քաղաքական ջանքերը:
Շատ բան կախված է Անկարայի մտածողության ռազմավարական ուղղվածությունից, քանզի երկիրը վաղուց ունի էթնիկական զտումների հարուստ փորձ: Խոսքը մասնավորապես հայերի 1915-1923 թթ. ցեղասպանության մասին է: Հայաստանի արտգործնախարարությունը հենց սկզբից դատապարտեց թուրքերի հարձակումըՙ նշելով, որ այն լուրջ հարված կհասցնի տարածաշրջանի անվտանգությանը, կհանգեցնի քաղաքացիական բնակչության եւ զանգվածային տեղահանությունների: ՀՀ ԱԳՆ հայտարարության մեջ նշվում է, որ առանձնապես ծանր իրավիճակ է ստեղծվում ազգային եւ կրոնական փոքրամասնությունների համար: Այս դրույթը անուղղակիորեն հաստատում են «Ամերիկայի ձայնի» փորձագետներըՙ զուգահեռներ անցկացնելով Բոսնիայի եւ Հերցեգովինայի էթնիկական զտումների հետ:
Մինչդեռ Ադրբեջանի իշխանությունները բացեիբաց հավանություն տվեցին թուրքական բանակի հարձակմանը եւ առնվազն հազար ադրբեջանցիներ պատրաստակամություն հայտնեցին միանալու թուրք նախահարձակներին: Այնինչ սիրիական որոշ սուր սյուժեներ կարող են արձագանքվել Արցախի հակամարտության գոտում: Այս կապակցությամբ ադրբեջանական որոշ հարթակներ պաշտոնական Բաքվին կոչ արեցին «թուրքերի անդրսահմանային հակաահաբեկչական գործողության փորձը օգտագործել Լեռնային Ղարաբաղում» եւ դրա իրականացման համար նախապես ստանալ թե՛ Վաշինգտոնի, եւ թե՛ Մոսկվայի համաձայնությունը:
Տարասովի կարծիքովՙ Թուրքիան չի ուզում, որ քրդերը իրենց տեր ու տնօրեն զգան Սիրիայի հյուսիսում, եւ թուրքերի ձեռնարկած «Խաղաղության աղբյուր» գործողությունը ցույց է տալիս, որ գոյություն ունեն միջպետական գաղտնի պայմանավորվածություններ:
Ի դեպ, ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը Թուրքիայից պահանջել է դադարեցնել ներխուժումը եւ նոր պատժամիջոցներ է ձեռնարկել ՆԱՏՕ-ի գծով իր դաշնակցի դեմ: Այդ մասին հաղորդում է Ռոյթեր գործակալությունը:
Թրամփի հայտարարության մեջ ասվում է, որ ինքը կրկին ավելացրել է թուրքական պողպատի ներմուծման մաքսատուրքերը մինչեւ 50 տոկոսով: Դա տեղի է ունեցել դրանց նվազեցումից վեց ամիս անց: Թրամփը նաեւ ասել է, որ անմիջապես կդադարեցնի 100 մլրդ դոլար ընդհանուր արժողությամբ առեւտրի բանակցությունները Թուրքիայի հետ:
ԱՄՆ փոխնախագահ Մայք Փենսը ԶԼՄ-ներին հայտնել է, որ երկուշաբթի օրը կայացած հեռախոսազրույցի ժամանակ նախագահ Թրամփը Էրդողանին հորդորել է համաձայնել կրակի անհապաղ դադարեցմանը: Փենսը Թուրքիային կոչ է արել դադարեցնել բռնությունները եւ նստել բանակցությունների սեղանի շուրջ:
ԱՄՆ ֆինանսների նախարար Սթիվեն Մնուչինը իր հերթին հայտարարել է, որ իր երկիրը պատժամիջոցներ է ձեռնարկել Թուրքիայի էներգետիկայի, պաշտպանության եւ ներքին գործերի նախարարությունների նկատմամբ: Բացի դրանից, հակաիրանական պատժամիջոցները չկիրառելու պատճառով ԱՄՆ-ը Թուրքիային սպառնում է բազմամիլիարդանոց տուգանքով, իսկ դրա չվճարման դեպքում թուրքական բանկերը կզրկվեն ԱՄՆ-ում վարկավորվելու հնարավորությունից:
